SAMENVATTING ALGEMENE PSYCHOLOGIE
INHOUDSOPGAVE
1. WAT IS PSYCHOLOGIE? ...................................................................................................... 17
1.1. EEN DEFINITIE VAN PSYCHOLOGIE .............................................................................................. 17
1.2. ONTWIKKELINGEN DIE DE PSYCHOLOGIE MOGELIJK GEMAAKT HEBBEN ................................................ 17
1.2.1. REDE, INTUÏTIE EN GELOOF ............................................................................................................. 17
a) filosofie in het Oude Griekenland...................................................................................... 17
b) de Kerk .............................................................................................................................. 17
1.2.2. DE WETENSCHAPPELIJKE REVOLUTIE ................................................................................................. 17
a) een nieuwe manier van denken ........................................................................................ 17
b) de copernicaanse revolutie ............................................................................................... 17
c) nieuwe kennis komt voort uit observatie en experimenten; niet uit het bestuderen van . 17
oude meesters .......................................................................................................................... 17
1.2.3. DE GROEIENDE MACHT VAN DE WETENSCHAPPEN EN HET ONTSTAAN VAN TWEE CULTUREN ....................... 17
a) wetenschap en macht ....................................................................................................... 17
b) de twee culturen ............................................................................................................... 17
1.2.4. DE TOEPASSING VAN DE WETENSCHAPPELIJKE METHODE OP HET MENSELIJKE FUNCTIONEREN..................... 17
a) de persoonlijke fout .......................................................................................................... 17
b) de snelheid van informatietransmissie in de zenuwen ..................................................... 17
c) het onderzoek van Donders............................................................................................... 17
1.2.5. DE EVOLUTIETHEORIE .................................................................................................................... 18
1.3. HET ONTSTAAN VAN DE PSYCHOLOGIE ........................................................................................ 18
1.3.1. ONTWIKKELINGEN BINNEN DE FILOSOFIE ........................................................................................... 18
a) dualisme, rationalisme en nativisme ................................................................................ 18
b) empirisme ......................................................................................................................... 18
1.3.2. PSYCHOLOGIE ALS NIEUWE WETENSCHAP .......................................................................................... 18
a) het eerste laboratorium voor psychologie: geboorte wetenschappelijke psychologie ..... 18
b) de geboorte van de toegepaste psychologie .................................................................... 18
c) functionalisme ................................................................................................................... 18
d) behaviorisme .................................................................................................................... 18
e) het hermeneutische alternatief......................................................................................... 19
1.4. ONDERZOEKSMETHODEN IN DE PSYCHOLOGIE ............................................................................... 19
a) observatie in plaats van intuïtie en opinie ........................................................................ 19
b) het belang van een literatuurstudie.................................................................................. 19
1.4.1. BESCHRIJVEND ONDERZOEK ............................................................................................................ 19
a) naturalistische observatie ................................................................................................. 19
b) vragenlijsten ..................................................................................................................... 19
c) interviews .......................................................................................................................... 19
d) opniniepeilingen .......................................................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
e) psychologische tests.......................................................................................................... 19
f) archiefdata ........................................................................................................................ 19
g) gevalstudies ...................................................................................................................... 19
h) kwalitatief onderzoek ....................................................................................................... 19
1.4.2. CORRELATIEONDERZOEK ................................................................................................................ 19
a) variabelen en correlatiecoëfficiënt ................................................................................... 20
1.4.3. EXPERIMENTEEL ONDERZOEK .......................................................................................................... 20
a) experimenten om oorzaken aan te tonen ......................................................................... 20
1
,1.4.4. IS WETENSCHAP ALTIJD JUIST? ........................................................................................................ 20
a) theorieën zijn gissingen .................................................................................................... 20
b) perceptie bevat interpretatie ............................................................................................ 20
c) fouten bij het onderzoek ................................................................................................... 20
d) convergerende evidentie................................................................................................... 20
e) voorspelling en toeval ....................................................................................................... 20
1.5. HET BELANG VAN BIOLOGISCHE FACTOREN VOOR DE VERKLARING VAN MENSELIJK GEDRAG..................... 20
1.5.1. EEN GOEDE WERKING VAN HET CENTRALE ZENUWSTELSEL .................................................................... 20
a) hersenletsels ..................................................................................................................... 20
b) algemene hersenaandoeningen ....................................................................................... 20
c) ondervoeding .................................................................................................................... 20
d) medicatie .......................................................................................................................... 21
1.5.2. INVLOED VAN HET LICHAAM OP DE GEEST.......................................................................................... 21
a) drijfveren om gedragingen wel of niet te vertonen .......................................................... 21
1.5.3. ERFELIJKHEID ............................................................................................................................... 21
a) tweelingenonderzoek........................................................................................................ 21
b) adoptiestudies .................................................................................................................. 21
c) stamboomonderzoek ........................................................................................................ 21
1.5.4. INVLOEDEN VANUIT DE MENSELIJKE EVOLUTIE .................................................................................... 21
a) aangeboren eigenschappen bij dieren .............................................................................. 21
b) aangeboren eigenschappen bij mensen ........................................................................... 21
c) evolutiepsychologie ........................................................................................................... 21
d) ouderlijke investering........................................................................................................ 21
1.6. DE ONMISBAARHEID VAN COGNITIES .......................................................................................... 21
1.6.1. REDENEN WAAROM HET BEHAVIORISME NIET IS BLIJVEN BESTAAN ......................................................... 21
a) de cognitieve kaart ........................................................................................................... 21
b) het belang van de computer ............................................................................................. 21
1.6.2. HET ONTSTAAN VAN DE COGNITIEVE PSYCHOLOGIE ............................................................................. 21
a) informatieverwerking als centraal thema ........................................................................ 21
b) de natuurwetenschappelijke methode ............................................................................. 21
1.7. DE MENS MAAKT DEEL UIT VAN EEN GROEP .................................................................................. 22
1.7.1. IEDEREEN IS MET ELKAAR VERBONDEN .............................................................................................. 22
a) sociale netwerken ............................................................................................................. 22
1.7.2. CULTURELE VERSCHILLEN ............................................................................................................... 22
a) 5 dimensies waarop culturen verschillen .......................................................................... 22
b) WEIRD people ................................................................................................................... 22
1.7.3. CULTURELE OF BIOLOGISCHE VERSCHILLEN? ....................................................................................... 22
a) nature-nurture .................................................................................................................. 22
b) verschillen tussen mannen en vrouwen ............................................................................ 22
1.8. HET BIOPSYCHOSOCIALE MODEL ................................................................................................ 22
1.8.1. HET BIOPSYCHOSOCIALE MODEL IN DE GENEESKUNDE.......................................................................... 22
a) de introductie van biopsychosociale model ...................................................................... 22
b) de hardnekkigheid van de biomedische visie .................................................................... 22
1.8.2. INTERACTIES ................................................................................................................................ 22
a) genexpressie en verzorgingsgedrag.................................................................................. 22
b) toepassing bij de mens ..................................................................................................... 22
1.9. DE PLAATS VAN DE PSYCHOLOGIE IN DE SAMENLEVING ................................................................... 22
1.9.1. DE PSYCHOLOGISERING VAN DE MAATSCHAPPIJ .................................................................................. 22
a) het belang van de psychologie in de hedendaagse westerse samenleving ...................... 22
b) interesse voor psychologisch onderzoek ........................................................................... 23
1.9.2. HET BEELD VAN DE PSYCHOLOOG ..................................................................................................... 23
a) hoe ziet een psycholoog er uit?......................................................................................... 23
2
, b) psychologische kennis is voor iedereen toegankelijk ........................................................ 23
1.9.3. PSYCHOLOGEN IN HET BEROEPENVELD .............................................................................................. 23
2. DE BIOLOGISCHE BASIS VAN HET GEDRAG ......................................................................... 23
3. GEWAARWORDING ........................................................................................................... 23
3.1. GEWAARWORDING VERSUS WAARNEMING .................................................................................. 23
3.1.1. WAARNEMING VEREIST DE INTERPRETATIE VAN GEWAARWORDING ....................................................... 23
3.1.2. HOEVEEL ZINTUIGEN ZIJN ER? ......................................................................................................... 23
a) de traditionele vijf zintuigen gericht op de buitenwereld ................................................. 23
b) vijf extra zintuigen ............................................................................................................ 23
c) jeuk als elfde zintuig? ........................................................................................................ 23
3.2. HET GEZICHTSVERMOGEN ........................................................................................................ 23
3.2.1. FYSICA VAN HET LICHT ................................................................................................................... 23
a) lichtgolven ........................................................................................................................ 23
b) het zichtbare spectrum ..................................................................................................... 23
c) lichtintensiteit ................................................................................................................... 23
d) gereflecteerd licht ............................................................................................................. 24
e) andere oorzaken van lichtervaring ................................................................................... 24
3.2.2. HET OOG EN DE GEZICHTSBANEN ..................................................................................................... 24
a) lichtstralen focussen op de retina ..................................................................................... 24
b) de route van de stimulus naar de retina ........................................................................... 24
c) kegeltjes en staafjes activeren de retina ........................................................................... 24
d) van de ogen naar de hersenen .......................................................................................... 24
e) problemen bij scherp zien ................................................................................................. 24
3.2.3. HELDERHEID EN LICHTHEIDSPERCEPTIE .............................................................................................. 24
a) de helderheid van licht ...................................................................................................... 24
b) de lichtheid van voorwerpen............................................................................................. 25
3.2.4. KLEURPERCEPTIE .......................................................................................................................... 25
a) golflengte en kleur ............................................................................................................ 25
b) drie types van kegeltjes .................................................................................................... 25
c) complementaire kleuren en opponente processen ........................................................... 25
d) kleurconstantie en kleurcontrast ...................................................................................... 25
e) additieve en subtractieve kleurenmening ......................................................................... 25
f) verzadiging ........................................................................................................................ 25
g) kleurendeficiëntie ............................................................................................................. 25
3.3. HET GEHOOR......................................................................................................................... 25
3.3.1. DE FYSICA VAN HET GELUID............................................................................................................. 25
a) geluid is het gevolg van trillingen ..................................................................................... 25
3.3.2. HET OOR ..................................................................................................................................... 26
a) delen van het oor .............................................................................................................. 26
3.3.3. TOONSTERKTE, TOONHOOGTE EN KLANKKLEUR GEWAARWORDEN ......................................................... 26
a) toonsterkte ....................................................................................................................... 26
b) toonhoogte ....................................................................................................................... 26
c) klankkleur .......................................................................................................................... 26
3.3.4. AUDITIEVE LOKALISATIE ................................................................................................................. 26
a) waar komt de klank vandaan ........................................................................................... 26
3.3.5. GEHOORVERLIES EN DE BEHANDELING ERVAN .................................................................................... 26
a) conductiedoofheid en tijdelijke drempelverschuiving ....................................................... 26
b) sensorineurale doofheid en tinnitus.................................................................................. 26
3
, 3.4. DE REUKZIN .......................................................................................................................... 27
3.4.1. GEUREN DETECTEREN EN IDENTIFICEREN ........................................................................................... 27
a) geuren detecteren............................................................................................................. 27
b) geuren identificeren .......................................................................................................... 27
c) geurverlies ......................................................................................................................... 27
3.4.2. FEROMONEN ............................................................................................................................... 27
a) immuniteit en aantrekkingskracht.................................................................................... 27
b) angst ................................................................................................................................. 27
3.5. DE SMAAKZIN........................................................................................................................ 27
3.5.1. DE BASISSMAKEN EN HUN RECEPTOREN ............................................................................................ 27
a) zout, zoet, zuur en bitter ................................................................................................... 27
b) receptoren......................................................................................................................... 27
3.5.2. UMAMI EN VET ............................................................................................................................ 28
a) umami ............................................................................................................................... 28
b) vet ..................................................................................................................................... 28
3.5.3. HET BELANG VAN DE GEUR ............................................................................................................. 28
a) het effect van een verstopte neus ..................................................................................... 28
b) geurverlies ........................................................................................................................ 28
c) adaptatie ........................................................................................................................... 28
3.6. DE ZINTUIGEN VAN DE HUID ..................................................................................................... 28
3.6.1. DRUK EN TEMPERATUUR ................................................................................................................ 28
a) tastzin ............................................................................................................................... 28
b) tastillusie ........................................................................................................................... 28
c) receptoren ......................................................................................................................... 28
d) temperatuur...................................................................................................................... 28
3.6.2. PIJN ........................................................................................................................................... 28
a) functie van pijn ................................................................................................................. 28
b) receptoren......................................................................................................................... 28
c) pijn zonder zichtbare schade ............................................................................................. 28
d) pijnillusie ........................................................................................................................... 29
e) de poortcontroletheorie .................................................................................................... 29
3.7. KINESTHESIE EN HET EVENWICHTSGEVOEL .................................................................................... 29
3.7.1. KINESTHESIE ................................................................................................................................ 29
3.7.2. EVENWICHTSGEVOEL ..................................................................................................................... 29
3.8. INTERACTIES TUSSEN DE ZINTUIGEN ............................................................................................ 29
3.8.1. CROSSMODALE INTEGRATIE ............................................................................................................ 29
a) lipbewegingen................................................................................................................... 29
3.8.2. COMPENSATIES BIJ HET UITVALLEN VAN EEN ZINTUIG .......................................................................... 29
a) oefening ............................................................................................................................ 29
b) hersenplacticiteit .............................................................................................................. 29
3.8.3. SYNESTHESIE ................................................................................................................................ 29
4. WAARNEMING .................................................................................................................. 29
4.1. VAN ZINTUIGELIJKE GEWAARWORDING NAAR WAARNEMING ........................................................... 29
4.1.1. GEWAARWORDING VS. WAARNEMING.............................................................................................. 29
4.1.2. WAARNEMING IS EEN ACTIEF PROCES ............................................................................................... 29
a) het visuele signaal is beperkt en verandert voortdurend .................................................. 29
b) streven naar perceptuele constantie ................................................................................ 30
c) waarneming als een heuristisch interpretatieproces ........................................................ 30
4.1.3. ILLUSIES ALS VENSTER OP DE ONDERLIGGENDE MECHANISMEN.............................................................. 30
4
INHOUDSOPGAVE
1. WAT IS PSYCHOLOGIE? ...................................................................................................... 17
1.1. EEN DEFINITIE VAN PSYCHOLOGIE .............................................................................................. 17
1.2. ONTWIKKELINGEN DIE DE PSYCHOLOGIE MOGELIJK GEMAAKT HEBBEN ................................................ 17
1.2.1. REDE, INTUÏTIE EN GELOOF ............................................................................................................. 17
a) filosofie in het Oude Griekenland...................................................................................... 17
b) de Kerk .............................................................................................................................. 17
1.2.2. DE WETENSCHAPPELIJKE REVOLUTIE ................................................................................................. 17
a) een nieuwe manier van denken ........................................................................................ 17
b) de copernicaanse revolutie ............................................................................................... 17
c) nieuwe kennis komt voort uit observatie en experimenten; niet uit het bestuderen van . 17
oude meesters .......................................................................................................................... 17
1.2.3. DE GROEIENDE MACHT VAN DE WETENSCHAPPEN EN HET ONTSTAAN VAN TWEE CULTUREN ....................... 17
a) wetenschap en macht ....................................................................................................... 17
b) de twee culturen ............................................................................................................... 17
1.2.4. DE TOEPASSING VAN DE WETENSCHAPPELIJKE METHODE OP HET MENSELIJKE FUNCTIONEREN..................... 17
a) de persoonlijke fout .......................................................................................................... 17
b) de snelheid van informatietransmissie in de zenuwen ..................................................... 17
c) het onderzoek van Donders............................................................................................... 17
1.2.5. DE EVOLUTIETHEORIE .................................................................................................................... 18
1.3. HET ONTSTAAN VAN DE PSYCHOLOGIE ........................................................................................ 18
1.3.1. ONTWIKKELINGEN BINNEN DE FILOSOFIE ........................................................................................... 18
a) dualisme, rationalisme en nativisme ................................................................................ 18
b) empirisme ......................................................................................................................... 18
1.3.2. PSYCHOLOGIE ALS NIEUWE WETENSCHAP .......................................................................................... 18
a) het eerste laboratorium voor psychologie: geboorte wetenschappelijke psychologie ..... 18
b) de geboorte van de toegepaste psychologie .................................................................... 18
c) functionalisme ................................................................................................................... 18
d) behaviorisme .................................................................................................................... 18
e) het hermeneutische alternatief......................................................................................... 19
1.4. ONDERZOEKSMETHODEN IN DE PSYCHOLOGIE ............................................................................... 19
a) observatie in plaats van intuïtie en opinie ........................................................................ 19
b) het belang van een literatuurstudie.................................................................................. 19
1.4.1. BESCHRIJVEND ONDERZOEK ............................................................................................................ 19
a) naturalistische observatie ................................................................................................. 19
b) vragenlijsten ..................................................................................................................... 19
c) interviews .......................................................................................................................... 19
d) opniniepeilingen .......................................................... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.
e) psychologische tests.......................................................................................................... 19
f) archiefdata ........................................................................................................................ 19
g) gevalstudies ...................................................................................................................... 19
h) kwalitatief onderzoek ....................................................................................................... 19
1.4.2. CORRELATIEONDERZOEK ................................................................................................................ 19
a) variabelen en correlatiecoëfficiënt ................................................................................... 20
1.4.3. EXPERIMENTEEL ONDERZOEK .......................................................................................................... 20
a) experimenten om oorzaken aan te tonen ......................................................................... 20
1
,1.4.4. IS WETENSCHAP ALTIJD JUIST? ........................................................................................................ 20
a) theorieën zijn gissingen .................................................................................................... 20
b) perceptie bevat interpretatie ............................................................................................ 20
c) fouten bij het onderzoek ................................................................................................... 20
d) convergerende evidentie................................................................................................... 20
e) voorspelling en toeval ....................................................................................................... 20
1.5. HET BELANG VAN BIOLOGISCHE FACTOREN VOOR DE VERKLARING VAN MENSELIJK GEDRAG..................... 20
1.5.1. EEN GOEDE WERKING VAN HET CENTRALE ZENUWSTELSEL .................................................................... 20
a) hersenletsels ..................................................................................................................... 20
b) algemene hersenaandoeningen ....................................................................................... 20
c) ondervoeding .................................................................................................................... 20
d) medicatie .......................................................................................................................... 21
1.5.2. INVLOED VAN HET LICHAAM OP DE GEEST.......................................................................................... 21
a) drijfveren om gedragingen wel of niet te vertonen .......................................................... 21
1.5.3. ERFELIJKHEID ............................................................................................................................... 21
a) tweelingenonderzoek........................................................................................................ 21
b) adoptiestudies .................................................................................................................. 21
c) stamboomonderzoek ........................................................................................................ 21
1.5.4. INVLOEDEN VANUIT DE MENSELIJKE EVOLUTIE .................................................................................... 21
a) aangeboren eigenschappen bij dieren .............................................................................. 21
b) aangeboren eigenschappen bij mensen ........................................................................... 21
c) evolutiepsychologie ........................................................................................................... 21
d) ouderlijke investering........................................................................................................ 21
1.6. DE ONMISBAARHEID VAN COGNITIES .......................................................................................... 21
1.6.1. REDENEN WAAROM HET BEHAVIORISME NIET IS BLIJVEN BESTAAN ......................................................... 21
a) de cognitieve kaart ........................................................................................................... 21
b) het belang van de computer ............................................................................................. 21
1.6.2. HET ONTSTAAN VAN DE COGNITIEVE PSYCHOLOGIE ............................................................................. 21
a) informatieverwerking als centraal thema ........................................................................ 21
b) de natuurwetenschappelijke methode ............................................................................. 21
1.7. DE MENS MAAKT DEEL UIT VAN EEN GROEP .................................................................................. 22
1.7.1. IEDEREEN IS MET ELKAAR VERBONDEN .............................................................................................. 22
a) sociale netwerken ............................................................................................................. 22
1.7.2. CULTURELE VERSCHILLEN ............................................................................................................... 22
a) 5 dimensies waarop culturen verschillen .......................................................................... 22
b) WEIRD people ................................................................................................................... 22
1.7.3. CULTURELE OF BIOLOGISCHE VERSCHILLEN? ....................................................................................... 22
a) nature-nurture .................................................................................................................. 22
b) verschillen tussen mannen en vrouwen ............................................................................ 22
1.8. HET BIOPSYCHOSOCIALE MODEL ................................................................................................ 22
1.8.1. HET BIOPSYCHOSOCIALE MODEL IN DE GENEESKUNDE.......................................................................... 22
a) de introductie van biopsychosociale model ...................................................................... 22
b) de hardnekkigheid van de biomedische visie .................................................................... 22
1.8.2. INTERACTIES ................................................................................................................................ 22
a) genexpressie en verzorgingsgedrag.................................................................................. 22
b) toepassing bij de mens ..................................................................................................... 22
1.9. DE PLAATS VAN DE PSYCHOLOGIE IN DE SAMENLEVING ................................................................... 22
1.9.1. DE PSYCHOLOGISERING VAN DE MAATSCHAPPIJ .................................................................................. 22
a) het belang van de psychologie in de hedendaagse westerse samenleving ...................... 22
b) interesse voor psychologisch onderzoek ........................................................................... 23
1.9.2. HET BEELD VAN DE PSYCHOLOOG ..................................................................................................... 23
a) hoe ziet een psycholoog er uit?......................................................................................... 23
2
, b) psychologische kennis is voor iedereen toegankelijk ........................................................ 23
1.9.3. PSYCHOLOGEN IN HET BEROEPENVELD .............................................................................................. 23
2. DE BIOLOGISCHE BASIS VAN HET GEDRAG ......................................................................... 23
3. GEWAARWORDING ........................................................................................................... 23
3.1. GEWAARWORDING VERSUS WAARNEMING .................................................................................. 23
3.1.1. WAARNEMING VEREIST DE INTERPRETATIE VAN GEWAARWORDING ....................................................... 23
3.1.2. HOEVEEL ZINTUIGEN ZIJN ER? ......................................................................................................... 23
a) de traditionele vijf zintuigen gericht op de buitenwereld ................................................. 23
b) vijf extra zintuigen ............................................................................................................ 23
c) jeuk als elfde zintuig? ........................................................................................................ 23
3.2. HET GEZICHTSVERMOGEN ........................................................................................................ 23
3.2.1. FYSICA VAN HET LICHT ................................................................................................................... 23
a) lichtgolven ........................................................................................................................ 23
b) het zichtbare spectrum ..................................................................................................... 23
c) lichtintensiteit ................................................................................................................... 23
d) gereflecteerd licht ............................................................................................................. 24
e) andere oorzaken van lichtervaring ................................................................................... 24
3.2.2. HET OOG EN DE GEZICHTSBANEN ..................................................................................................... 24
a) lichtstralen focussen op de retina ..................................................................................... 24
b) de route van de stimulus naar de retina ........................................................................... 24
c) kegeltjes en staafjes activeren de retina ........................................................................... 24
d) van de ogen naar de hersenen .......................................................................................... 24
e) problemen bij scherp zien ................................................................................................. 24
3.2.3. HELDERHEID EN LICHTHEIDSPERCEPTIE .............................................................................................. 24
a) de helderheid van licht ...................................................................................................... 24
b) de lichtheid van voorwerpen............................................................................................. 25
3.2.4. KLEURPERCEPTIE .......................................................................................................................... 25
a) golflengte en kleur ............................................................................................................ 25
b) drie types van kegeltjes .................................................................................................... 25
c) complementaire kleuren en opponente processen ........................................................... 25
d) kleurconstantie en kleurcontrast ...................................................................................... 25
e) additieve en subtractieve kleurenmening ......................................................................... 25
f) verzadiging ........................................................................................................................ 25
g) kleurendeficiëntie ............................................................................................................. 25
3.3. HET GEHOOR......................................................................................................................... 25
3.3.1. DE FYSICA VAN HET GELUID............................................................................................................. 25
a) geluid is het gevolg van trillingen ..................................................................................... 25
3.3.2. HET OOR ..................................................................................................................................... 26
a) delen van het oor .............................................................................................................. 26
3.3.3. TOONSTERKTE, TOONHOOGTE EN KLANKKLEUR GEWAARWORDEN ......................................................... 26
a) toonsterkte ....................................................................................................................... 26
b) toonhoogte ....................................................................................................................... 26
c) klankkleur .......................................................................................................................... 26
3.3.4. AUDITIEVE LOKALISATIE ................................................................................................................. 26
a) waar komt de klank vandaan ........................................................................................... 26
3.3.5. GEHOORVERLIES EN DE BEHANDELING ERVAN .................................................................................... 26
a) conductiedoofheid en tijdelijke drempelverschuiving ....................................................... 26
b) sensorineurale doofheid en tinnitus.................................................................................. 26
3
, 3.4. DE REUKZIN .......................................................................................................................... 27
3.4.1. GEUREN DETECTEREN EN IDENTIFICEREN ........................................................................................... 27
a) geuren detecteren............................................................................................................. 27
b) geuren identificeren .......................................................................................................... 27
c) geurverlies ......................................................................................................................... 27
3.4.2. FEROMONEN ............................................................................................................................... 27
a) immuniteit en aantrekkingskracht.................................................................................... 27
b) angst ................................................................................................................................. 27
3.5. DE SMAAKZIN........................................................................................................................ 27
3.5.1. DE BASISSMAKEN EN HUN RECEPTOREN ............................................................................................ 27
a) zout, zoet, zuur en bitter ................................................................................................... 27
b) receptoren......................................................................................................................... 27
3.5.2. UMAMI EN VET ............................................................................................................................ 28
a) umami ............................................................................................................................... 28
b) vet ..................................................................................................................................... 28
3.5.3. HET BELANG VAN DE GEUR ............................................................................................................. 28
a) het effect van een verstopte neus ..................................................................................... 28
b) geurverlies ........................................................................................................................ 28
c) adaptatie ........................................................................................................................... 28
3.6. DE ZINTUIGEN VAN DE HUID ..................................................................................................... 28
3.6.1. DRUK EN TEMPERATUUR ................................................................................................................ 28
a) tastzin ............................................................................................................................... 28
b) tastillusie ........................................................................................................................... 28
c) receptoren ......................................................................................................................... 28
d) temperatuur...................................................................................................................... 28
3.6.2. PIJN ........................................................................................................................................... 28
a) functie van pijn ................................................................................................................. 28
b) receptoren......................................................................................................................... 28
c) pijn zonder zichtbare schade ............................................................................................. 28
d) pijnillusie ........................................................................................................................... 29
e) de poortcontroletheorie .................................................................................................... 29
3.7. KINESTHESIE EN HET EVENWICHTSGEVOEL .................................................................................... 29
3.7.1. KINESTHESIE ................................................................................................................................ 29
3.7.2. EVENWICHTSGEVOEL ..................................................................................................................... 29
3.8. INTERACTIES TUSSEN DE ZINTUIGEN ............................................................................................ 29
3.8.1. CROSSMODALE INTEGRATIE ............................................................................................................ 29
a) lipbewegingen................................................................................................................... 29
3.8.2. COMPENSATIES BIJ HET UITVALLEN VAN EEN ZINTUIG .......................................................................... 29
a) oefening ............................................................................................................................ 29
b) hersenplacticiteit .............................................................................................................. 29
3.8.3. SYNESTHESIE ................................................................................................................................ 29
4. WAARNEMING .................................................................................................................. 29
4.1. VAN ZINTUIGELIJKE GEWAARWORDING NAAR WAARNEMING ........................................................... 29
4.1.1. GEWAARWORDING VS. WAARNEMING.............................................................................................. 29
4.1.2. WAARNEMING IS EEN ACTIEF PROCES ............................................................................................... 29
a) het visuele signaal is beperkt en verandert voortdurend .................................................. 29
b) streven naar perceptuele constantie ................................................................................ 30
c) waarneming als een heuristisch interpretatieproces ........................................................ 30
4.1.3. ILLUSIES ALS VENSTER OP DE ONDERLIGGENDE MECHANISMEN.............................................................. 30
4
