Wereldgeschiedenis van België
1 Inleidend hoofdstuk
1.1 Waarom een historisch perspectief?
- Thema’s die beschouwd worden als eigen aan de “moderne” wereld < vorming van
- Historische dimensie
o Of weinig rekening mee gehouden
o Of afgeschilderd als rooskleurig, beter, minder complex of net het tegendeel
o Of onjuist toegeëigend
o Geschiedenis leeft en is overal
Historische dimensie is vaak niet belangrijk: weinig rekening mee gehouden, verleden wordt onjuist
toegeëigend of afgeschilderd als rooskleurig, etc.
Geschiedenis leeft en is overal, we kunnen er niet aan ontsnappen. Geschiedenis is er: op tv, op
straatnamen, publieke standbeelden, musea, boeken, etc.
Zie slides 10-12.
1.1.1 Een afgedankte herinnering
Het verleden is iets veranderlijk. Waarom en wat mensen zich herinneren, is een voortdurende strijd
tussen ideologieën, sociale groepen, politieke partijen, tussen mensen. Dit impliceert dat bepaalde
herinneringen plots meer aandacht kunnen krijgen en bepaalde herinneringen minder aandacht.
Ook kunnen bepaalde herinneringen van betekenis veranderen.
Zie slide 14.
1.1.2 Veelvoudig gebruik/ misbruik van de geschiedenis
Geschiedenis gebruiken om bepaalde, belangrijke herinneringen levend te houden, via
monumenten, etc. Maar geschiedenis wordt ook gebruikt voor groepsvorming of identiteitsvorming
van:
- Gemeenschappen, groepen, klassen, etc.
o Gendergroepen
o Vlaamse gemeenschap, Waalse gemeenschap, etc.
o Leeftijdsklasse
- Bedrijven, merken, etc.
- Herinnering als machtsstrijd:
o Wie herinnert zich wat en waarom?
o Voor welke redenen? Strijd om het verleden
1.1.3 Geschiedenis als academische discipline
- Studie van het verleden, los van misleidend, valselijk en instrumenteel gebruik ervan voor
eigentijdse politieke, ideologische, commerciële, religieuze, … motieven
- Marnix Beyen in DM 7/1/2014 “et nazispook van de Wever en Moreaux maakt van de
geschiedenis opnieuw een hoer en huurling)
o “Historisch begrip kan het politieke inzicht echter alleen maar verhogen indien het
verleden niet wordt gebruikt als een hoge goed waaruit naar believen doorzichtige
analogieën, vergelijkingen en een-op-eenrelaties worden getoverd.”
,Verschil waarop academische groep geschiedenis gebruikt in wijze van communicatie. Je kan zeggen
dat de wijze waarop binnen de universitaire wereldgeschiedenis wordt gebruikt, volgens andere
spelregels gebeurt.
Zie slides 17-20.
De wijze waarop men binnen het universitaire leven de geschiedenis wilt bekijken, verschilt van de
maatschappij:
- Kritisch in vraag stellen en het complex maken
o Het verleden laat zich niet uitleggen vanaf een soort eenvoudig spel: de
evenementen en feitelijkheden is vaak tegenwoordig niet meer het uitgangspunt van
historici. Men is wel geïnteresseerd in diepere structuren, diepere processen: sociale
processen, migratiestromingen, verstedelijkingpatronen, etc.
o Aanpak hoe langer hoe mer van belang is geworden: betrouwbare informatie staat
centraal vanaf digitale informatie zo veel is ontstaan.
1. Gebeuren: In het verleden gebeurt
er een evenement of een feit. Een
feit is nooit helemaal te vatten in de
historische reconstructie. Dit is
onmogelijk, omdat evenementen
gevat zitten in een veel grotere
context: mentale aspecten,
ideologieën van toen, etc.
2. Bronnen: er moeten getuigenissen uit het verleden zijn: er zijn gen getugenissen dat er draken
ooit bestonden, dus hoogstwaarschijnlijk bestonden die niet. Deze bronnen zijn traditioneel
gesproken geschreven bronnen. Dit moet niet, het kunnen ook niet-geschreven bronnen zijn, bij
gebrek aan geschreven bronnen. Materiëre resten, digitale sporen en mondelinge
overleveringen zijn ook bronnen die gebruikt worden voor de geschiedenis. Toch worden
geschreven bronnen als het belangrijkste gezien, nu ook foto’s. Slide 27+29 kennen.
3. Methode: via de methode wordt er gecommuniceerd. Tijdens de methodologische fase gaat de
historicus zeer kritisch om met zijn bronnen:
- Externe kritiek: authenticiteit van de bron bepalen: is het echt een bron die terug gaat op de
tijd of is het een vervalsing?
- Interne kritiek: wie, wat en waarom, en voor wie? Wie heeft de bron geschreven? Was het
een soldaat, een ambtenaar? Wat voor document of wat voor bron was het? Waarom is het
geproduceerd? Wat was de intentionaliteit? Voor wie was de bron?
- Gewilde en ongewilde getuigenissen
- Tot wie richt de bron zich?
- Slide 36-37
4. Reconstructie: is nooit een passief proces, bronnen zijn op zichzelf ontoereikend, gekleurd,
onvolledig, etc. historici gaan zelf selecteren, bepaalde keuzes maken. Ze gaan bronnen
interpreteren, maar omdat ze dat kritisch moeten doen, staan hun eigen interpretaties ook open
voor kritiek. JHierdoor: transparantie is belangrijk! Zir slide 40 – 43.
, Hineininterpretierung = na de feiten interpreteren: interpretaties maken die voro tijdgenoot niet
vanzelfsprekend zijn.
Anachronisme: verkeerd in tijd situeren van een gebeurtenis
=> chronologie is de moeder van geschiedenis
Het is door afstand te nemen van een bepaalde gebeurtenis, dat de beter begrepen kan worden en
uitgelegd.
- Kritische studie van het verleden
- Van groot belang in onze “digitale kennissamenleving”
o Belang van betrouwbare informatie
o Zoeken en vinden “heuristiek”
- Kritische zin en nieuwsgierigheid essentieel; feiten- datakennis nooit doel op zich
- Geen passieve opleiding (papegaaien; zelf actief op zoek gaan (ondernemingszin)
- Via studie van originele bronnen en bestaande literatuur (histografie)
1.1.3.1 Historische methode
Historicus reconstrueert een verleden gebeurtenis of feit:
- Aan de hand van origineel bronnenmateriaal en bestaande wetenschappelijke literatuur
(voetnoten)
- Volgens een wetenschappelijk, kritische onderzoeksmethode:
plausibiliteit/waarschijnlijkheid staat centraal
- In een narratief (verhaal): beschrijving, zoeken naar betekenis, samenhang, oorzakelijkheid,
verklaring, etc.
- Vijf W-vragen:
o Wat, wanneer, waar, wie, waarom
1.1.3.2 Interne en externe kritiek
- Tijdens de methodologische fase gaat de historicus zeer kritisch om met zijn bronnen:
o Externe kritiek: authetnticiteit van de bron bepalen
o Interne kritiek: wie, wat en waarom, en voor wie?
o Gewilde en ongewilde getuigenissen
o Tot wie richt de bron zich?
Waarde van de bron bepalen
1.1.3.3 Vervalsing historische documenten
- Dagboeken Hitler is een vervalsing van Konrad Kujau aan weekblad voor 2.5 miljoen DM in
1983
- Dagboek van Anne Frank is echt en werd geautentificeerd via paleontografisch onderzoek na
verdachtmaking door negationnisten
De verstrijken van de tijd maakt complottheorie steeds minder waarschijnlijk: Implicatie hiervan is
dat hoe meer tijd verstreken is, hoe verder we afzitten van een bepaalde gebeurtenis, onze kennis
hierover toeneemt: zie bv. ook onderzoek naar Vlaamse collaboratie…
Als je zou geloven in het complet van de maanlanding, hoeveel mensen zou je nodig om dat
vervalsing mogelijk te maken? 10 a 15 mensen: cameramannen, decor, acteurs om op de maan te
wandelen, etc. Hoe groter de massa van mensen die mogelijk geinformeerd zou kunen zijn over een
complet, hoe minder waarschijnlijk het is dat een amerikaan ECHT dat sprong op de maan heeft
gemaakt.
, 1.2 Nut van deze cursus, inhoud en uitgangspunten
1.2.1 Inhoud cursus
- Brede, macro maatschappelijke en mondiale transitieprocessen
- Een geografische “microcontext”, de regio die we vandaag België noemen
- Een wereldgeschiedenis van België > globale/ lokale verbinden
- Periode c. 1750 – c. 2000 > nieuwste of moderne tijd
1.2.2 Waarom een historisch perspectief?
- History doesn’t repeat itself – but it rhymes’ (toegeschreven aan Mark Twain)
o Geschiedenis lijkt op iemand die stottert
o Omstandigheden zijn nooit hetzelfde > alles in flux
- “How ordinary people lived the big changes” (Charles Tilly)
o Structuren
o Processen
o Gebeurtenissen/events
1.2.3 Het tijdvak: het ontstaan van de “moderne” samenleving
- Focus op periode van ca. 1750-2000
- Transities: meeste geplaatst in negentiende eeuw > versnelling ontwikkelingsfase
- ‘Revolutionaire’ veranderingen/transities versus continuïteit
- Verschillen qua plaats en intensiteit
- Fundamentele impact: op langere termijn, onomkeerbaar, beïnvloeding van verschillende
maatschappelijke domeinen
1.2.3.1 De demografische transitie
- De demografische transitie
o Van demografische nulgroei naar demografische groei (niet langer gevolgd door
structurele sterfte)
o Vraag naar
Oorzaken
Verschillen tussen landen
1.2.3.2 Mobiliteit en migratie
- Toename migratie, versterkt door verbeterde transport- en communicatiemiddelen
- Interactie tussen demografie, migratie en urbanisatie
- Verstedelijking:
o Sterke toename van urbanisatie
o Toename van percentage van de bevolking in steden
1.2.3.3 De economische transitie
- De economische transitie
o Industrialisering: van kleine wareneconomie (gilden en ambachten/
handelskapitalisme) naar industrieel kapitalisme (fabrieken)
o Van economische groei en verhoging output per capita
o Van agrarische naar industriële samenleving
o Veranderingen in tewerkstelling: stijging arbeidsproductiviteit en veranderingen in
arbeidsomstandigheden
1 Inleidend hoofdstuk
1.1 Waarom een historisch perspectief?
- Thema’s die beschouwd worden als eigen aan de “moderne” wereld < vorming van
- Historische dimensie
o Of weinig rekening mee gehouden
o Of afgeschilderd als rooskleurig, beter, minder complex of net het tegendeel
o Of onjuist toegeëigend
o Geschiedenis leeft en is overal
Historische dimensie is vaak niet belangrijk: weinig rekening mee gehouden, verleden wordt onjuist
toegeëigend of afgeschilderd als rooskleurig, etc.
Geschiedenis leeft en is overal, we kunnen er niet aan ontsnappen. Geschiedenis is er: op tv, op
straatnamen, publieke standbeelden, musea, boeken, etc.
Zie slides 10-12.
1.1.1 Een afgedankte herinnering
Het verleden is iets veranderlijk. Waarom en wat mensen zich herinneren, is een voortdurende strijd
tussen ideologieën, sociale groepen, politieke partijen, tussen mensen. Dit impliceert dat bepaalde
herinneringen plots meer aandacht kunnen krijgen en bepaalde herinneringen minder aandacht.
Ook kunnen bepaalde herinneringen van betekenis veranderen.
Zie slide 14.
1.1.2 Veelvoudig gebruik/ misbruik van de geschiedenis
Geschiedenis gebruiken om bepaalde, belangrijke herinneringen levend te houden, via
monumenten, etc. Maar geschiedenis wordt ook gebruikt voor groepsvorming of identiteitsvorming
van:
- Gemeenschappen, groepen, klassen, etc.
o Gendergroepen
o Vlaamse gemeenschap, Waalse gemeenschap, etc.
o Leeftijdsklasse
- Bedrijven, merken, etc.
- Herinnering als machtsstrijd:
o Wie herinnert zich wat en waarom?
o Voor welke redenen? Strijd om het verleden
1.1.3 Geschiedenis als academische discipline
- Studie van het verleden, los van misleidend, valselijk en instrumenteel gebruik ervan voor
eigentijdse politieke, ideologische, commerciële, religieuze, … motieven
- Marnix Beyen in DM 7/1/2014 “et nazispook van de Wever en Moreaux maakt van de
geschiedenis opnieuw een hoer en huurling)
o “Historisch begrip kan het politieke inzicht echter alleen maar verhogen indien het
verleden niet wordt gebruikt als een hoge goed waaruit naar believen doorzichtige
analogieën, vergelijkingen en een-op-eenrelaties worden getoverd.”
,Verschil waarop academische groep geschiedenis gebruikt in wijze van communicatie. Je kan zeggen
dat de wijze waarop binnen de universitaire wereldgeschiedenis wordt gebruikt, volgens andere
spelregels gebeurt.
Zie slides 17-20.
De wijze waarop men binnen het universitaire leven de geschiedenis wilt bekijken, verschilt van de
maatschappij:
- Kritisch in vraag stellen en het complex maken
o Het verleden laat zich niet uitleggen vanaf een soort eenvoudig spel: de
evenementen en feitelijkheden is vaak tegenwoordig niet meer het uitgangspunt van
historici. Men is wel geïnteresseerd in diepere structuren, diepere processen: sociale
processen, migratiestromingen, verstedelijkingpatronen, etc.
o Aanpak hoe langer hoe mer van belang is geworden: betrouwbare informatie staat
centraal vanaf digitale informatie zo veel is ontstaan.
1. Gebeuren: In het verleden gebeurt
er een evenement of een feit. Een
feit is nooit helemaal te vatten in de
historische reconstructie. Dit is
onmogelijk, omdat evenementen
gevat zitten in een veel grotere
context: mentale aspecten,
ideologieën van toen, etc.
2. Bronnen: er moeten getuigenissen uit het verleden zijn: er zijn gen getugenissen dat er draken
ooit bestonden, dus hoogstwaarschijnlijk bestonden die niet. Deze bronnen zijn traditioneel
gesproken geschreven bronnen. Dit moet niet, het kunnen ook niet-geschreven bronnen zijn, bij
gebrek aan geschreven bronnen. Materiëre resten, digitale sporen en mondelinge
overleveringen zijn ook bronnen die gebruikt worden voor de geschiedenis. Toch worden
geschreven bronnen als het belangrijkste gezien, nu ook foto’s. Slide 27+29 kennen.
3. Methode: via de methode wordt er gecommuniceerd. Tijdens de methodologische fase gaat de
historicus zeer kritisch om met zijn bronnen:
- Externe kritiek: authenticiteit van de bron bepalen: is het echt een bron die terug gaat op de
tijd of is het een vervalsing?
- Interne kritiek: wie, wat en waarom, en voor wie? Wie heeft de bron geschreven? Was het
een soldaat, een ambtenaar? Wat voor document of wat voor bron was het? Waarom is het
geproduceerd? Wat was de intentionaliteit? Voor wie was de bron?
- Gewilde en ongewilde getuigenissen
- Tot wie richt de bron zich?
- Slide 36-37
4. Reconstructie: is nooit een passief proces, bronnen zijn op zichzelf ontoereikend, gekleurd,
onvolledig, etc. historici gaan zelf selecteren, bepaalde keuzes maken. Ze gaan bronnen
interpreteren, maar omdat ze dat kritisch moeten doen, staan hun eigen interpretaties ook open
voor kritiek. JHierdoor: transparantie is belangrijk! Zir slide 40 – 43.
, Hineininterpretierung = na de feiten interpreteren: interpretaties maken die voro tijdgenoot niet
vanzelfsprekend zijn.
Anachronisme: verkeerd in tijd situeren van een gebeurtenis
=> chronologie is de moeder van geschiedenis
Het is door afstand te nemen van een bepaalde gebeurtenis, dat de beter begrepen kan worden en
uitgelegd.
- Kritische studie van het verleden
- Van groot belang in onze “digitale kennissamenleving”
o Belang van betrouwbare informatie
o Zoeken en vinden “heuristiek”
- Kritische zin en nieuwsgierigheid essentieel; feiten- datakennis nooit doel op zich
- Geen passieve opleiding (papegaaien; zelf actief op zoek gaan (ondernemingszin)
- Via studie van originele bronnen en bestaande literatuur (histografie)
1.1.3.1 Historische methode
Historicus reconstrueert een verleden gebeurtenis of feit:
- Aan de hand van origineel bronnenmateriaal en bestaande wetenschappelijke literatuur
(voetnoten)
- Volgens een wetenschappelijk, kritische onderzoeksmethode:
plausibiliteit/waarschijnlijkheid staat centraal
- In een narratief (verhaal): beschrijving, zoeken naar betekenis, samenhang, oorzakelijkheid,
verklaring, etc.
- Vijf W-vragen:
o Wat, wanneer, waar, wie, waarom
1.1.3.2 Interne en externe kritiek
- Tijdens de methodologische fase gaat de historicus zeer kritisch om met zijn bronnen:
o Externe kritiek: authetnticiteit van de bron bepalen
o Interne kritiek: wie, wat en waarom, en voor wie?
o Gewilde en ongewilde getuigenissen
o Tot wie richt de bron zich?
Waarde van de bron bepalen
1.1.3.3 Vervalsing historische documenten
- Dagboeken Hitler is een vervalsing van Konrad Kujau aan weekblad voor 2.5 miljoen DM in
1983
- Dagboek van Anne Frank is echt en werd geautentificeerd via paleontografisch onderzoek na
verdachtmaking door negationnisten
De verstrijken van de tijd maakt complottheorie steeds minder waarschijnlijk: Implicatie hiervan is
dat hoe meer tijd verstreken is, hoe verder we afzitten van een bepaalde gebeurtenis, onze kennis
hierover toeneemt: zie bv. ook onderzoek naar Vlaamse collaboratie…
Als je zou geloven in het complet van de maanlanding, hoeveel mensen zou je nodig om dat
vervalsing mogelijk te maken? 10 a 15 mensen: cameramannen, decor, acteurs om op de maan te
wandelen, etc. Hoe groter de massa van mensen die mogelijk geinformeerd zou kunen zijn over een
complet, hoe minder waarschijnlijk het is dat een amerikaan ECHT dat sprong op de maan heeft
gemaakt.
, 1.2 Nut van deze cursus, inhoud en uitgangspunten
1.2.1 Inhoud cursus
- Brede, macro maatschappelijke en mondiale transitieprocessen
- Een geografische “microcontext”, de regio die we vandaag België noemen
- Een wereldgeschiedenis van België > globale/ lokale verbinden
- Periode c. 1750 – c. 2000 > nieuwste of moderne tijd
1.2.2 Waarom een historisch perspectief?
- History doesn’t repeat itself – but it rhymes’ (toegeschreven aan Mark Twain)
o Geschiedenis lijkt op iemand die stottert
o Omstandigheden zijn nooit hetzelfde > alles in flux
- “How ordinary people lived the big changes” (Charles Tilly)
o Structuren
o Processen
o Gebeurtenissen/events
1.2.3 Het tijdvak: het ontstaan van de “moderne” samenleving
- Focus op periode van ca. 1750-2000
- Transities: meeste geplaatst in negentiende eeuw > versnelling ontwikkelingsfase
- ‘Revolutionaire’ veranderingen/transities versus continuïteit
- Verschillen qua plaats en intensiteit
- Fundamentele impact: op langere termijn, onomkeerbaar, beïnvloeding van verschillende
maatschappelijke domeinen
1.2.3.1 De demografische transitie
- De demografische transitie
o Van demografische nulgroei naar demografische groei (niet langer gevolgd door
structurele sterfte)
o Vraag naar
Oorzaken
Verschillen tussen landen
1.2.3.2 Mobiliteit en migratie
- Toename migratie, versterkt door verbeterde transport- en communicatiemiddelen
- Interactie tussen demografie, migratie en urbanisatie
- Verstedelijking:
o Sterke toename van urbanisatie
o Toename van percentage van de bevolking in steden
1.2.3.3 De economische transitie
- De economische transitie
o Industrialisering: van kleine wareneconomie (gilden en ambachten/
handelskapitalisme) naar industrieel kapitalisme (fabrieken)
o Van economische groei en verhoging output per capita
o Van agrarische naar industriële samenleving
o Veranderingen in tewerkstelling: stijging arbeidsproductiviteit en veranderingen in
arbeidsomstandigheden
