Samenvatting - Wereldgeschiedenis Van België (1000PSWSPG)

Wereldgeschiedenis van België
1. Waarom een historisch perspectief? Hoe gaat een
historicus te werk?
Uitgangspunt: Hedendaagse samenleving
 thema’s die beschouwd worden als eigen aan de “moderne” wereld > vorming van
 Historische dimensie
- of weinig rekening mee gehouden
- of afgeschilderd als rooskleurig, beter, minder complex of net het tegendeel
- of (onjuist) toegeëigend
o De historische dimensie kan ervoor zorgen dat we maatschappij beter kunnen
begrijpen
o Maatschappelijke toe-eigening: fundamenteel verschil met het
wetenschappelijke inzicht op het verleden

Oud is in!
 Geschiedenis leeft en is overal….
- Architectuur: over straat lopen, verschillende stijlen
- Standbeelden
- Musea
- Geschiedenis op tv: bv op de openbare omroep het verhaal van Vlaanderen
- De mol, temptation island,…

Geschiedenis in beelden, monumenten, … : berucht Leopold
II monument in Oostende & Lumumbaplein Brussel
 Verwijzing naar bv. Koliniale verleden (standbeeld van Leopold)
 Straatnamen die verwijzen naar belangrijke figuren

Geschiedenis in musea: Kazerne Dossin in Mechelen, Red
Star Line Museum in Antwerpen
 Migratieproblematiek: thema van mobiliteit en migratie
 Anti semetisme
o De verschillende soorten problematieken aankaarten

Geschiedenis in lezingen, herdenkingsboeken,
documentaires: 60 jaar bilaterale akkoorden met Turkijke en
Marokko in 2024

Geschiedenis & producten: juist en valselijk gebruik voor
aflijnen van bedrijfsidentiteit
 Eau de cologne, 1709 en Primus
- Valselijk gebruik van de geschiedenis  voor bewijs van autenciteit en als stunt voor
meer verkoop (uitstralen van ouderdom)
- Foute toe-eigening
- Soort van autoriteit

,Geschiedenis op het web: informatiemaatschappij, maar …
ook veel misinformatie

- Het is belangrijk om een kritische houding te hebben bij informatie op het internet

Een ‘afgedankte’ herinnering?
 Kolom in Brussel werd initieel gebouwd ter ere van de grondwet, maar sinds WOI is het
een monument van de onbekende soldaat
- De ene herinnering heeft de andere verdrongen
- Herinneringen zijn soepel en veranderlijk, naarmate de tijd verander, kan de
herinnering veranderen
- Geschiedenis wordt beïnvloed door de maatschappij en de populariteit van bepaalde
zaken, op deze manier kan geschiedenis herschreven worden
- Wat mensen zich herinneren is sociologisch bepaald en dus bepaald door de
culturele, politieke,… domein (standpunten/ideologieën)

Veelvuldig gebruik/misbruik van de geschiedenis
 Geschiedenis gebruiken om bepaalde, belangrijke herinneringen ‘levend’ te houden
- Via monumenten, beelden, etc.
- Via TV, films, romans, etc.
- Via musea
 Geschiedenis gebruiken voor groepsvorming/identiteitsopbouw
- Van gemeenschappen, groepen, klassen, etc.
- Van bedrijven, merken, etc.
- Herinnering als machtsstrijd: wie herinnert zich wat en waarom? Voor welke
redenen?
o We kunnen niet ontsnappen van geschiedenis, het is overal
o Gescheidenis wordt gebruikt/ geinstrumentialiseerd voor groepsvorming en
identiteitsopbouw
 Gendergroepen
 Leeftijdsklasse
 Standenmaatschappij?...
 Botum-up instanties of juist het omgekeerde
o Gebruik van de gemeenschap kunnen we ook zien als machtstrijd; wie
herinnert zich wat, en waarom, hoeveel,…
 Waarom krijgt een bepaalde gebeurtenis meer aandacht dan de
andere doormiddel van musea, monumenten,..
o Iedereen pikt andere gebeurtenissen (bv. De socialisten gaan iets anders eruit
pikken dan de liberalen)
Geschiedenis als academische discipline aan de Universiteit
 Studie van het verleden, los van misleidend, valselijk en instrumenteel gebruik ervan voor
eigentijdse politieke, ideologische, commerciële, religieuze … motieven
 Marnix Beyen in DM 7/1/2014 (‘Het nazispook van De Wever en Moureaux maakt van de
geschiedenis opnieuw een hoer en huurling’):

, “Historisch begrip kan het politieke inzicht echter alleen maar verhogen indien het
verleden niet wordt gebruikt als een hoge hoed waaruit naar believen doorzichtige
analogieën, vergelijkingen en een-op-eenrelaties worden getoverd.”
- Deze mensen spreken vanuit hun professie in plaats vanuit hun opleiding: ze
mobiliseren het verleden in hun voordeel
o We willen het maatschappelijk gebruik zo veel mogelijk wegwerken, want
hierbij wordt de verkeerde methode gebruikt
o Het instrumenteel gebruik van het verleden: geschiedenis wordt gebruikt voor
politieke, sociale,… claims
o Het verleden wordt fout toegeeigend

Herdenking van WOI is te vlaams
 WOI in de eerste plaats een Belgisch verhaal: vol trots strijden voor eigen vaderland,
geloven oprecht in Belgische belangen. Nooit meer oorlog: motieven zouden absurd en
zinloos zijn geweest.
o Herdenking is vooral Vlaams i.p.v. Belgisch
o Uit brieven en dagboeken: veel plichtsbesef en vaderlandsliefde voor BELGIË
o Vlaams identitair kader is niet dominant en sterven voor hun vaderland en
niet Vlaanderen
- Ijzertoren;
o Is heel Vlaams en vertelt meer over de Vlaams herinneringen dan dat we
terugvinden in historische bronnen

Een ‘invented tradition’
 Gescheidenis wordt toegeëigend: 11 juli 1302: historische mythe; er heeft veldslag
plaatsgevonden, maar betekenis in natievorming is onjuist: allianties niet volgens
taalstrijd/communautair conflict, maar feodaal conflict (graafschap Namen bij
Vlaanderen versus Hertogdom Brabant)
- In de bredere publieke opinie wordt hier over gediscussieerd
- Geschiedenis wordt terug ingeschakelt als huurling
o Agenda’s om geschiedenis te gebruiken; voor verkoop, kijkcijfers,…
o De geschiedenis wordt eenvoudig opgevoerd, maar is wel complex!!
o Instrumenteel, manipulatief gebruik van het verleden

Geschiedenis aan de universiteit (verschil tussen maatschappelijk en
wetenschappelijk gebruik van het verleden)
 Kritische studie van het verleden
 Van groot belang in onze ‘digitale kennissamenleving’
- belang van betrouwbare informatie
- zoeken en vinden (‘heuristiek’)
 Kritische zin en nieuwsgierigheid essentieel; feiten- datakennis nooit doel op zich
 Geen passieve opleiding (‘papagaaien’); zelf actief op zoek gaan (ondernemingszin)
 Via studie van originele bronnen en bestaande literatuur (‘historiografie’)

, Gescheidmethode in 3 stappen




- Bronnen: kranten van die tijdperiode,…
- Kritisch onderzoeken: om welke kranten gaat het (liberaal, socialistisch,…?), is het
betrouwbaar
- Reconstructie: is het verifieerbaar? (voetnoten,…)
- Een feit is vele complexer dan dat het wordt weergegeven in lessen, boeken,…

Feit ≠ historische reconstructie ≠ fictie Maar: dé geschiedenis
bestaat niet
 Een foto en een boek
- Door wie is het getrokken? Is het bewust treurig? Is het wetenschappelijk opgesteld?
 (Historische) Film:
- Films worden op een fictieve manier opgesteld, maar zijn meestal op historische
feiten gebaseerd
- Meestal etisch, om zo veel mogelijk aan te trekken
 Deze bronnen kunnen we niet op dezelfde manier opvatten
 Een reconstructie van een historici is anders dan die van een film
 Maatschappelijke evocaties van het verleden zijn ook een belangrijke studie: manier
waarop er naar de geschiedenis wordt gekeken

Historische methode
Historicus (re)construeert een verleden gebeurtenis of feit:
 aan de hand van origineel bronnenmateriaal en bestaande wetenschappelijke literatuur
(voetnoten!)
 volgens een wetenschappelijk, kritische onderzoeksmethode:
plausabiliteit/waarschijnlijkheid staat centraal
 in een narratief (verhaal): beschrijving, zoeken naar betekenis, samenhang,
oorzakelijkheid, verklaring, …
 Vijf W-vragen:
- Wat?
- Wanneer?
- Waar?