Samenvatting Internationaal en Europees recht

Internationaal en Europees recht
Inhoudsopgave
1. Internationaal recht.......................................................................................................................... 3
1.1. Definitie en indelingen................................................................................................................. 3
1.2. Internationaal recht als horizontaal en onvolmaakt systeem.......................................................3
1.3. Kenmerken internationale organisaties in het internationaal recht..............................................3
1.4. De Verenigde natizs en haar hoofdorganen................................................................................4
1.5. Regionale organisaties in Europa................................................................................................ 5

2. Internationaal privaatrecht............................................................................................................... 7

3. Integratieproces EU.......................................................................................................................... 7

4. EU-recht........................................................................................................................................... 13
4.1. Bevoegdheden Europese Unie.................................................................................................. 13
4.2. Beperkingen bij het uitoefenen van de bevoegdheid (subsidiariteit en proportionaliteit)...........14
4.3. Loyale samenwerking................................................................................................................ 15
4.4. Bronnen van de Europese Unie................................................................................................. 15
4.5. Invloed recht Europese Unie..................................................................................................... 17

5. EU-instellingen................................................................................................................................ 19
5.1. Europees parlement.................................................................................................................. 19
5.2. Europese raad........................................................................................................................... 20
5.3. Raad van de Europese Unie..................................................................................................... 20
5.4. Europese commissie................................................................................................................. 22
5.5. Hof van Justitie.......................................................................................................................... 24
5.6. Europese centrale bank............................................................................................................. 25
5.7. Rekenkamer.............................................................................................................................. 25
5.8. Adviesorganen........................................................................................................................... 25

6. EU-besluitvorming.......................................................................................................................... 26
6.1. Gewone wetgevingsprocedure.................................................................................................. 26
6.2. De EU als gedifferentieerde rechtsorde.....................................................................................28
6.2.1. Schengenzone:................................................................................................................... 28
6.2.2. Nauwere samenwerking..................................................................................................... 28

7. EU vrij verkeer en burgerschap..................................................................................................... 29
7.1. Interne markt............................................................................................................................. 29
7.2. Vrij verkeer van goederen......................................................................................................... 29

1

, 7.2.1. Wat zijn goederen?............................................................................................................. 29
7.2.2. DOUANE-UNIE................................................................................................................... 30
7.2.3. VERBOD KWANTITATIEVE BEPERKINGEN EN MAATREGELEN VAN GELIJKE
WERKING..................................................................................................................................... 30
7.3. Vrij verkeer van personen en Europees burgerschap................................................................33
7.3.1. Werknemers (Art. 45 VWEU).............................................................................................. 33
7.3.2. Zelfstandigen...................................................................................................................... 34
7.3.4. Familie van EU-burgers...................................................................................................... 35
7.4. Vrij verkeer van diensten........................................................................................................... 36

8. Europese rechtsbescherming....................................................................................................... 37
8.1. Samenstelling............................................................................................................................ 37
8.2. Bevoegdheden.......................................................................................................................... 37
8.3. Belangrijkste procedures (VWEU).............................................................................................38

9. Mededingen..................................................................................................................................... 42
9.1. Introductie.................................................................................................................................. 42
9.2. Regels voor ondernemingen..................................................................................................... 42

10. Staatssteun................................................................................................................................... 44
10.1. Regels voor LS........................................................................................................................ 44




2

,1. Internationaal recht

1.1. Definitie en indelingen
Internationaal recht heeft geen algemeen aanvaarde definitie

Verleden: betrekkingen tussen volkeren  ‘volkerenrecht’

Centrale rol: staten

Toegenomen rol internationale organisaties, niet-gouvernementele organisaties en
particulieren

 Rechtstak die de internationale betrekkingen regelt = internationaal
publiekrecht

Internationaal publiekrecht VS internationaal privaatrecht

 internationaal privaatrecht:

 Gedrag van individuen met grensoverschrijdend element
 Regels van nationaal recht (grotendeels geharmoniseerd)
o Toepasselijk recht
o Bevoegde rechtbank
o Tenuitvoerlegging vonnis


1.2. Internationaal recht als horizontaal en onvolmaakt systeem
Horizontaal:

 Instemming staten ‘oorspronkelijke subjecten van internationaal recht’ is cruciaal
 Consensualisme tussen soevereine staten (= overeenkomst door loutere
wilsovereenstemming)

Onvolmaakt:

 Geen centrale wetgever (uitzondering: toekennen wetgevende bevoegdheid)
 Geen centrale rechter (tenzij instemming ad hoc of duurzaam)
 Geen centrale afdwinging


1.3. Kenmerken internationale organisaties in het internationaal
recht
Gemeenschappelijke kenmerken:

 Samenwerkingsverband staten en internationale organisaties
 Nastreven gemeenschappelijke doelstellingen
 Oprichtingsverdrag


3

,  Eigen organen met vertegenwoordigers



Organisatiegebonden kenmerken:

 Lidmaatschap
o Veelal staten en internationale organisaties
o Open VS gesloten (open = geen voorwaarden, gesloten = wel voorwaarden
bv. EU)
o Universele VS regionale (universeel = hele wereld
 Doel
o Algemeen VS functioneel
 Bevoegdheden
o Toegewezen VS impliciete bevoegdheden (impliciet = niet officieel)
o Intergouvernementele VS supranationale bevoegdheden
(intergouvernementeel = met de landen die beslissingsmacht houden)
 Organen
o Plenair (= voltallige vergadering)/ dagelijks bestuur/ secretariaat
o Eigen rechterlijk orgaan eerder uitzonderlijk)
 Besluitvorming
o Divers: unanimiteit (= zonder verschil van mening)/ meerderheid/ consensus
(= er wordt overlegd totdat iedereen met het voorstel akkoord is)
 Financiën
o Meestal via lidmaatschapsbijdragen en eventueel andere inkomsten

Supranationale organisaties  EU als voorbeeld

 Organen bestaan deels uit personen die niet louter optreden voor hun staat
 Meerderheidsbeslissingen
 Organen kunnen bindende beslissingen nemen
 Directe gevolgen voor particulieren
 Oprichtingsverdrag en secundaire besluitvorming vormen eigen rechtsorde
 Onafhankelijk rechterlijk orgaan waakt over geldigheid handelingen instellingen en
 naleving besluiten staten


1.4. De Verenigde natizs en haar hoofdorganen
Algemeen

 1945 VN-Handvest
 193 leden
 Doel: handhaven internationale vrede en veiligheid – sociale, culturele en
 humanitaire samenwerking, bevorderen eerbied rechten van de mens en
fundamentele vrijheden
 Praktijk: enorme evolutie (o.a. milieubescherming, strijd terrorisme)
 Sustainable Development Goals (17 SDG’s)  wereldwijde duurzame ontwikkeling




4

,(1) Algemene vergadering:

 Plenair orgaan
 Ruime politieke bevoegdheid (uitzondering: nationale rechtsmacht en bevoegdheden
Veiligheidsraad) specifieke bevoegdheden
 Niet bindende resoluties

(2) Veiligheidsraad:

 Vijf permanente leden (veto)
 Tien niet-permanente leden (twee jaar)
 Politiek orgaan
 ‘vreedzame geschillenbeslechting’  niet bindende aanbevelingen
 ‘bedreiging van vrede’, ‘inbreuk op vrede’, ‘daad van agressie’  bindende
 maatregelen (aanbevelingen, voorlopige maatregelen, sancties, militaire actie)

(3) Economische en Sociale raad:

 Coördinerend orgaan voor de economische en sociale werkzaamheden van de VN

(4) Internationaal Gerechtshof:

 15 onafhankelijke rechters
 Beslechten van interstatelijke juridische geschillen
 Juridische adviezen op vraag van VN en gespecialiseerde organisaties


1.5. Regionale organisaties in Europa
(1) Europese Unie (EU)

 Supranationale organisatie bij uitstek
 27 lidstaten
 Breed bevoegdheidspakket
 Europees Hof van Justitie
 Brussel, Luxemburg, Staatsburg  hoofdkantoren

(2) NAVO/ NATO:

 1949 Noord-Atlantisch verdrag
 Defensie-alliantie
 Artikel V: werderzijdse bijstandsplicht
 Lidmaatschap:
o Bestaande leden kunnen (unaniem) nieuwe leden toelaten
o Voorwaarde: Europese landen die bijdrage kunnen leveren aan de veiligheid
van het Noord-Atlantisch gebied
o Groei van 12 tot 30 leden

(3) Raad van Europa:

5

,  1949
 Bevorderen van Mensenrechten, democratie, rule of law
 Pan-Europese organisatie met 47 leden en 6 waarnemers-staten (o.a. VS, Japan en
 Canada)

Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM)

 1950
 Leden Raad van Europa verbinden zich er toe om na goedkeuring en
ratificatie de grondrechten te eerbiedigen: recht op leven, recht op
persoonlijke vrijheid en veiligheid, recht op een eerlijk proces, recht op
vrije mening, ...

Vermeende schending EVRM:

 Individuele kracht (natuurlijk persoon, ngo, groep personen; na
uitputting nationale rechtsmiddelen)
 Interstatelijke klachten

(5) Europees Hof voor de rechten van de Mens (EHRM)

 47 onafhankelijke rechters
 Oordelen over (vermeende) inbreuk
 Indien inbreuk: betrokken staat dient inbreuk te remediëren (plus
eventuele schadevergoeding)
 Comité van Ministers ziet toe op uitvoering

(6) OVSE (Organisatie voor veiligheid en samenwerking in Europa)

 1975
 Conferentie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (overlegforum tussen Oost -
en West militaire, economische en humanitaire aangelegenheden) Meer permanente
karakter en in 1994 omgevormd tot OVSE
 57 lidstaten



Verschil goed kennen!
= tussen regeringen’ het
gaat om besluiten die
uitsluitend door nationale
regeringen samen worden
genomen en dus niet door
een instelling die boven de
lidstaten staat



= ‘boven de staat’ het gaat
om alle afspraken en
regels die internationale
organisaties kunnen
maken en waaraan de
6 landen die hier lid van zijn
zich moeten houden

,2. Internationaal privaatrecht
Zie ppt 2 IPR basisbeginselen




3. Integratieproces EU




7

,8

, 9