OUDERSCHAP
Samenvatting semester 2
Bachelor in de Orthopedagogie
2022-2023
Femke Peeters
,Inhoud
1. OUDERSCHAP DOOR DE JAREN HEEN
Inleiding ................................................................................................................................................... 5
Visie op ouderschap door de jaren heen ................................................................................................ 6
Eeuwenlang opvoedingsadviezen ....................................................................................................... 7
Ouderschap in ontwikkeling .................................................................................................................... 9
Wat is ouderschap? ............................................................................................................................. 9
Ouderschap als prestatie................................................................................................................... 10
Ouderschap als levenslang (leer)proces............................................................................................ 10
Onderzoek Galinsky – 1987 ............................................................................................................... 10
1. Voorstellingsfase ....................................................................................................................... 11
2. Voedingsfase ............................................................................................................................. 11
3. Autoriteitsfase ........................................................................................................................... 11
4. Interpretatiefase........................................................................................................................ 12
5. Interafhankelijkheidsfase .......................................................................................................... 12
6. Vertrekfase ................................................................................................................................ 12
2. MILD OUDERSCHAP
Vragen bij podcasts ............................................................................................................................... 14
3. PLEEGOUDERSCHAP
Inleiding ................................................................................................................................................. 15
Definitie ................................................................................................................................................. 15
Pleegzorg of adoptie.............................................................................................................................. 16
Vrijwillig of gedwongen ......................................................................................................................... 16
Tendensen in de pleegzorg ................................................................................................................... 17
Verschillende vormen van pleegzorg .................................................................................................... 17
Naar een nieuwe rol voor biologische ouders ...................................................................................... 19
4. KINDERWENS BIJ PERSONEN MET EEN BEPERKING
Voorbij de ethische discussie ................................................................................................................ 20
Waarom willen mensen kinderen? ....................................................................................................... 20
Kinderen = norm, maar niet voor iedereen? ......................................................................................... 20
Zelfdeterminatietheorie ........................................................................................................................ 21
Verlangen om te geven ......................................................................................................................... 21
Ouderschap bij personen met een verstandelijke beperking ............................................................... 21
1
, Balansmodel: draaglast vs draagkracht............................................................................................. 21
Probleemstelling.................................................................................................................................... 22
Waarom gesprek aangaan? ............................................................................................................... 22
Waarom zou je het gesprek aangaan? .............................................................................................. 22
Praten over kinderwens .................................................................................................................... 23
Handvaten ..................................................................................................................................... 25
Wat als kinderwens niet vervuld kan worden? ............................................................................. 25
Methodieken om gesprek over kinderwens te ondersteunen.............................................................. 25
5. PARENTALE-BURNOUT
Wat is ouderschap ................................................................................................................................. 27
Beleving van het ouderschap ................................................................................................................ 27
Een motivationele analyse van het ouderschap ................................................................................... 30
Zelfdeterminatietheorie – ZDT .......................................................................................................... 30
DEEL 1: over de genetische basis van ouderschap: rol van behoeftesatisfactie en -frustratie.... 30
DEEL 2: richting van gedrag in de ouderlijke rol: belang van ouderlijke identiteit als intern
kompas .......................................................................................................................................... 34
6. DE OUDERLIJKE WERKVLOER: DE SCHIJF VAN 5
Inleiding ................................................................................................................................................. 40
Ouderschapsmodel Van Der Pas ........................................................................................................... 40
Kern van ouderschap ............................................................................................................................. 41
De schijf van 5 – basisvaardigheden...................................................................................................... 41
De verwevenheid van de vaardigheden ............................................................................................ 42
Vele vormen en combinaties ............................................................................................................. 43
De vijf basisvaardigheden.................................................................................................................. 43
Vaardigheid 1: veiligheid bieden ................................................................................................... 43
Vaardigheid 2: verzorgen .............................................................................................................. 44
Vaardigheid 3: zicht houden op het kind ...................................................................................... 45
Vaardigheid 4: verwachtingen en eisen stellen ............................................................................ 47
Vaardigheid 5: grenzen stellen ...................................................................................................... 49
Conclusie ............................................................................................................................................... 51
7. DE OUDERLIJKE WERKVLOER: TIMEN EN DOSEREN
Inleiding ................................................................................................................................................. 52
Timen en doseren .................................................................................................................................. 53
Vier modellen voor timen en doseren .................................................................................................. 54
2
, A. Furman .......................................................................................................................................... 54
B. Trad: previewing............................................................................................................................ 55
C. Stern: affect attunement............................................................................................................... 55
D. Vygotsky: zone van de naaste ontwikkeling – ZNO ...................................................................... 56
Tussentijdse samenvatting ................................................................................................................ 56
Kinderontwikkeling en ouderschapsgroei ............................................................................................. 57
Ouderschapsgroei.............................................................................................................................. 57
8. DE OUDERLIJKE WERKVLOER: EMOTIEREGULATIE EN BUFFERPROCESSEN
Bronnen van onaangename emoties .................................................................................................... 58
1. Het grootbrengen van kinderen .................................................................................................... 58
2. Het kind ......................................................................................................................................... 58
3. Ontwikkelingsfasen van het kind................................................................................................... 58
4. Het dagelijkse werk van ouders .................................................................................................... 59
5. Onopgeloste conflicten in de eigen ontwikkeling ......................................................................... 59
6. Het ouderlijk besef van verantwoordelijk-zijn .............................................................................. 59
Gedempte emoties ................................................................................................................................ 60
Vijf invalshoeken bij het denken over emoties ..................................................................................... 60
A. Waarneming wordt een zintuigelijke prikkel ................................................................................ 61
B. Prikkels roepen ‘hete cognities’ op ............................................................................................... 62
C. Emoties en lichaamstaal ................................................................................................................ 63
D. De inschatting van de eigen mogelijkheden ................................................................................. 64
E. Emoties en gedrag ......................................................................................................................... 64
Bufferprocessen .................................................................................................................................... 65
Vier bufferprocessen ......................................................................................................................... 65
1. Taakverdeling rond ouderschap (solidaire samenleving).......................................................... 65
2. Taakverdeling binnen ouderschap ............................................................................................ 68
3. Een metapositie ......................................................................................................................... 71
4. Intrapsychische groei van ouderschap (goede-ouderervaringen) ............................................ 75
Ouderschapsgroeivoorwaarden ........................................................................................................ 77
Drie modellen van ouderschapsgroei................................................................................................ 79
9. DE OUDERLIJKE WERKVLOER: OMSTANDIGHEDEN EN HUN INVLOED OP OUDERSCHAP
Inleiding ................................................................................................................................................. 80
Ecologisch model – Urie Bronfenbrenner ............................................................................................. 80
Niveaus van omstandigheden die de ouderlijke werkvloer beïnvloeden ............................................. 81
3
Samenvatting semester 2
Bachelor in de Orthopedagogie
2022-2023
Femke Peeters
,Inhoud
1. OUDERSCHAP DOOR DE JAREN HEEN
Inleiding ................................................................................................................................................... 5
Visie op ouderschap door de jaren heen ................................................................................................ 6
Eeuwenlang opvoedingsadviezen ....................................................................................................... 7
Ouderschap in ontwikkeling .................................................................................................................... 9
Wat is ouderschap? ............................................................................................................................. 9
Ouderschap als prestatie................................................................................................................... 10
Ouderschap als levenslang (leer)proces............................................................................................ 10
Onderzoek Galinsky – 1987 ............................................................................................................... 10
1. Voorstellingsfase ....................................................................................................................... 11
2. Voedingsfase ............................................................................................................................. 11
3. Autoriteitsfase ........................................................................................................................... 11
4. Interpretatiefase........................................................................................................................ 12
5. Interafhankelijkheidsfase .......................................................................................................... 12
6. Vertrekfase ................................................................................................................................ 12
2. MILD OUDERSCHAP
Vragen bij podcasts ............................................................................................................................... 14
3. PLEEGOUDERSCHAP
Inleiding ................................................................................................................................................. 15
Definitie ................................................................................................................................................. 15
Pleegzorg of adoptie.............................................................................................................................. 16
Vrijwillig of gedwongen ......................................................................................................................... 16
Tendensen in de pleegzorg ................................................................................................................... 17
Verschillende vormen van pleegzorg .................................................................................................... 17
Naar een nieuwe rol voor biologische ouders ...................................................................................... 19
4. KINDERWENS BIJ PERSONEN MET EEN BEPERKING
Voorbij de ethische discussie ................................................................................................................ 20
Waarom willen mensen kinderen? ....................................................................................................... 20
Kinderen = norm, maar niet voor iedereen? ......................................................................................... 20
Zelfdeterminatietheorie ........................................................................................................................ 21
Verlangen om te geven ......................................................................................................................... 21
Ouderschap bij personen met een verstandelijke beperking ............................................................... 21
1
, Balansmodel: draaglast vs draagkracht............................................................................................. 21
Probleemstelling.................................................................................................................................... 22
Waarom gesprek aangaan? ............................................................................................................... 22
Waarom zou je het gesprek aangaan? .............................................................................................. 22
Praten over kinderwens .................................................................................................................... 23
Handvaten ..................................................................................................................................... 25
Wat als kinderwens niet vervuld kan worden? ............................................................................. 25
Methodieken om gesprek over kinderwens te ondersteunen.............................................................. 25
5. PARENTALE-BURNOUT
Wat is ouderschap ................................................................................................................................. 27
Beleving van het ouderschap ................................................................................................................ 27
Een motivationele analyse van het ouderschap ................................................................................... 30
Zelfdeterminatietheorie – ZDT .......................................................................................................... 30
DEEL 1: over de genetische basis van ouderschap: rol van behoeftesatisfactie en -frustratie.... 30
DEEL 2: richting van gedrag in de ouderlijke rol: belang van ouderlijke identiteit als intern
kompas .......................................................................................................................................... 34
6. DE OUDERLIJKE WERKVLOER: DE SCHIJF VAN 5
Inleiding ................................................................................................................................................. 40
Ouderschapsmodel Van Der Pas ........................................................................................................... 40
Kern van ouderschap ............................................................................................................................. 41
De schijf van 5 – basisvaardigheden...................................................................................................... 41
De verwevenheid van de vaardigheden ............................................................................................ 42
Vele vormen en combinaties ............................................................................................................. 43
De vijf basisvaardigheden.................................................................................................................. 43
Vaardigheid 1: veiligheid bieden ................................................................................................... 43
Vaardigheid 2: verzorgen .............................................................................................................. 44
Vaardigheid 3: zicht houden op het kind ...................................................................................... 45
Vaardigheid 4: verwachtingen en eisen stellen ............................................................................ 47
Vaardigheid 5: grenzen stellen ...................................................................................................... 49
Conclusie ............................................................................................................................................... 51
7. DE OUDERLIJKE WERKVLOER: TIMEN EN DOSEREN
Inleiding ................................................................................................................................................. 52
Timen en doseren .................................................................................................................................. 53
Vier modellen voor timen en doseren .................................................................................................. 54
2
, A. Furman .......................................................................................................................................... 54
B. Trad: previewing............................................................................................................................ 55
C. Stern: affect attunement............................................................................................................... 55
D. Vygotsky: zone van de naaste ontwikkeling – ZNO ...................................................................... 56
Tussentijdse samenvatting ................................................................................................................ 56
Kinderontwikkeling en ouderschapsgroei ............................................................................................. 57
Ouderschapsgroei.............................................................................................................................. 57
8. DE OUDERLIJKE WERKVLOER: EMOTIEREGULATIE EN BUFFERPROCESSEN
Bronnen van onaangename emoties .................................................................................................... 58
1. Het grootbrengen van kinderen .................................................................................................... 58
2. Het kind ......................................................................................................................................... 58
3. Ontwikkelingsfasen van het kind................................................................................................... 58
4. Het dagelijkse werk van ouders .................................................................................................... 59
5. Onopgeloste conflicten in de eigen ontwikkeling ......................................................................... 59
6. Het ouderlijk besef van verantwoordelijk-zijn .............................................................................. 59
Gedempte emoties ................................................................................................................................ 60
Vijf invalshoeken bij het denken over emoties ..................................................................................... 60
A. Waarneming wordt een zintuigelijke prikkel ................................................................................ 61
B. Prikkels roepen ‘hete cognities’ op ............................................................................................... 62
C. Emoties en lichaamstaal ................................................................................................................ 63
D. De inschatting van de eigen mogelijkheden ................................................................................. 64
E. Emoties en gedrag ......................................................................................................................... 64
Bufferprocessen .................................................................................................................................... 65
Vier bufferprocessen ......................................................................................................................... 65
1. Taakverdeling rond ouderschap (solidaire samenleving).......................................................... 65
2. Taakverdeling binnen ouderschap ............................................................................................ 68
3. Een metapositie ......................................................................................................................... 71
4. Intrapsychische groei van ouderschap (goede-ouderervaringen) ............................................ 75
Ouderschapsgroeivoorwaarden ........................................................................................................ 77
Drie modellen van ouderschapsgroei................................................................................................ 79
9. DE OUDERLIJKE WERKVLOER: OMSTANDIGHEDEN EN HUN INVLOED OP OUDERSCHAP
Inleiding ................................................................................................................................................. 80
Ecologisch model – Urie Bronfenbrenner ............................................................................................. 80
Niveaus van omstandigheden die de ouderlijke werkvloer beïnvloeden ............................................. 81
3
