Urologie
HO 1 – ANATOMIE & FYSIOLOGIE URINEWEGEN
Hogere urinewegen: nier, pyelum/nierbekken, ureter
Lagere urinewegen: blaas, urethra, prostaat, scrotum, liesregio
Nefrologie: nieren (maar geen tumoren van de nieren)
Urologie: begint vanaf het opvangsysteem met inbegrip van tumoren van de nier
Urinair stelsel
• Uitscheiding afvalstoffen
• Gelinkt met circulerend volume, bloeddruk en samenstelling bloed (vb. elektrolyten)
• Nauw gelinkt met reproductief stelsel
o Bij vrouw 2 gescheiden systemen: gynaecologie en urologie
o Bij de man geen gescheiden systeem
1 Anatomie
Nier
• Dorsaal in retroperitoneale holte
• Beschermd binnenin de onderste ribben
• Rechternier ligt lager door de lever
• Nieren gestabiliseerd door perirenaal vet, abdominale organen en vasculaire pedikel
• Inademen/van lig naar zit → nierzakking van 4 à 5 cm
o → nier niet zakken? → kan wijzen op abnormale fixatie (na operatie of chronische nierontsteking)
o Heel erge zakking → niet steeds pathologisch
• Uitscheidingskanaaltjes van het nierparenchym eindigen langs de papil van een piramide in een kelk
Nieren liggen retroperitoneaal
Nierbloeding? → redelijk beperkte schade
Nierabsces? → als dat springt zal dit geen
peritonitis veroorzaken omdat de nieren
retroperitoneaal liggen
Bloedvoorziening nieren
Als je door de buik snijdt → eerst v. renalis
zien, dan a. renalis
M. psoas: hier loopt de ureter over + ureter
loopt over de grote iliacale vaten
Ureter: heel fijn
1
, - Medulla is conisch → minor calyx is ingestulpt → als
die uitstulpt → pathologie
- Cortex: filtreert het bloed ; cortex dunner?
Nierweefsel afgestorven → filterend vermogen
verminderd
Kelken, nierbekken, ureters
• Urine wordt opgevangen in kelken die langs kelkhalzen in verbinding staan met nierbekken-pyelum → mondt uit
in ureter
• Ureter
o Volgt naar distaal tie een weinig uitgesproken S-curve
o Relatieve vernauwingen: aan de uteropelvische juntie (kruising over de iliacale vaten) + doorgang
doorheen de blaaswand
• Kanalen zijn opgebouwd uit overgangsepitheel/transitioneel epitheel
• V. spermatica
o Links: in v. renalis
o Rechts: in v. cava
• Nierbekken ligt dorsaal van de bloedvaten
• Ductus deferens kruist de ureters ventraal
Blaas
• Hol gespierd orgaan, gelegen vooraan in kleine bekken
• Leeg: abdominaal niet te voelen
o Vol: gevoeld worden boven symphysis pubis
• Ureters gaan de blaas binnen aan onderste achterste deel blaas (hier ligt antirefluxmechanisme)
• Blaashals = interne sfincter
• Eerste lymfeklierstations van de blaas: Ln iliaca interna en externa
• Volume kan sterk uitzetten
o cellen gaan stretch en en in elkaar vloeien: blaas leeg → wand dikker ; blaas uitzetten → wand dunner
en veel fragieler
• Volume: 500 ml
• Wand: 1-2 mm dik
Prostaat
• Klier die urethra omringt juist onder blaashals
• Apex rust op spieren van bekkenbodem (diafragma urogenitale)
• Grootste deel prostaatweefsel: lateraal en dorsaal van urethra ; slechts kleiner deel ventraal
• Ventraal vast aan pubis door puboprostatische ligamenten
• Normale prostaat = 20 g + omvat de urethra prostatica (2,5 cm)
• Prostaat gescheiden van rectum door fascia van Denonvilliers
• Ejaculatiekanalen lopen dorsaal door prostaat om uit te monden op de zaadheuvel op bodem van prostatische
urethra
• Bij embryo 5 lobben onderscheiden: ventraal, dorsaal, mediaan en lateraal links rechts
2
,• Bij volwassenen: perifere zone (mesoderm), centrale zone (endoderm) en transitie- of overganszone,
sfincterzone
o Naargelang de zone is een andere pathologie te verwachten
▪ BPH (benigne prostaathyperplasie) ontwikkelt door een groei v/d peri-urethrale klieren van de
centrale zone → perifere zone wordt platgedrukt tot een pseudokapsel
▪ Prostaatcarcinoom: vooral in dorsale perifere zone
• Histologie prostaat
o Dun fibrotisch kapsel
o Stroma bestaand uit bindweefsel
o Elastische weefsel
o Gladde spieren waarin de epitheliale klieren liggen
• Klieren
o Draineren secretie in 25-tal prostaatgangen
o Uitscheiding vanuit centrale zone → langs korte klierbuizen rechtstreeks in urethra
o Klierbuizen van perifere zone → langs lange gangen naar urerhtrale sinus dicht bij zaadheuvel
• Bloedvoorziening
o Arterieel: a. vesicalis inferior, a. pudenalis interna + middelste rectale arterie
o Veneuze plexus ligt extracapsulair, v. dorsalis penis loopt hiermee samen → mondt uit in v. iliaca interna
o Sommige venen lopen rechtstreeks i/d perivertebrale venenplexus van Batson (heeft geen kleppen) →
reden waarin prostaatcarcinoom zo vroeg kan uitzaaien in lumbale wervelzuil
• Lymfedrainage
o Interne iliacale, sacrale, vesicale en externe iliacale lymfenodi
• Functie – fertiliteit
o 10-30% van volume van ejaculaat
o Sommige producten in prostaatvocht bemangrijk voor penetratie en fertilisatie van eicel
o Prostaglandine en PSA
▪ PSA = serine-protease specifiek voor prostaatweefsel dat in kleine hoeveelheden kan worden
gevonden in het perifere bloed, in de prostaatsecretie en in het seminale plasma
▪ → belangrijke tumormarker
o Antibacteriële activiteit om infectie te voorkomen
Urethra
• Bestaat uit verschullende delen
• Overgangsepitheel, behalve thv. glans (squameus epitheel)
• Vrouw: proximaal overgangsepitheel, distaal squameus
• Vrouw: 4 cm lengte, 8mm diameter
• Man: 25 cm, 8<<12 mm
Niercirculatie
• 21% van cardiac output
• A. renalis splitst in segmentale arterie, eindarterie
o Aa Interlobaris → Aa arcuata → Aa radiata → afferente arteriolen → 1 per nefron
o Nefron → efferente arteriool → peritubulaire capillaire → Vv radiata → Vv arcuata → Vv interlobaris →
V renalis
Histologie
= ureter
- Binnenkant = transitioneel epitheel
- Circulaire en longitudinale spierlaag → peristaltiek → zie je niet met blote oog (lagen
zijn zeer fragiel, bij scopie belangrijk om deze niet te beschadigen)
3
, - rechter: radiografisch onderzoek met contrast
- Contrast: je ziet de vulling van de blaas (anders niet geval)
- Je ziet onderbreking van de ureters → kan een obstructie
zijn?
- De blaas is vol → kan een argument zijn dat de urinewegen
niet obstructief zijn MAAR er kan altijd een kleine opening zijn
dat toch urine doorlaat
- Beste argument voor dat er geen obstructie is = urinewegen
boven de obstructie zijn niet uitgezet (wel een obstructie →
erboven sterk uitzetten door opstapeling)
- Foto = een normaal stelsel
Anatomische variaties
- Er zijn heel veel variaties op de arterien en venen
- Teking van pt die een extra a. renalis heeft → lopen het gevaar dat die
urinaire systeem gaat afknellen → in kinderjaren geen last → dan heel veel
drinken → plots een enorme boost van urine → urine wordt geblokkeerd →
heel hevige pijnen
Urine = water + afvalstoffen
• 1,5 – 2,5 l per dag
• Steriel
• Geel
• Helder
• Reukloos
Ureterovesicale overgang
• Blaas vult → blaas uitzetten → ureter wordt dichtgeknepen → er komt niks terug in de ureter → als dat wel is
dan spreken we van reflux
• Ectopische ureter (ureter komt op andere plaats uit): bv. recht in de blaas → sneller vesicouterale reflux
Sluitspieren
- interne urethrale sfincter = glad spierweefsel (autonoom-
- Externe urethrale sfincter: dwarsgestreept (controle over)
• = gas en rem van de blaas
• Maakt deel uit van de bekkenbodem
4
HO 1 – ANATOMIE & FYSIOLOGIE URINEWEGEN
Hogere urinewegen: nier, pyelum/nierbekken, ureter
Lagere urinewegen: blaas, urethra, prostaat, scrotum, liesregio
Nefrologie: nieren (maar geen tumoren van de nieren)
Urologie: begint vanaf het opvangsysteem met inbegrip van tumoren van de nier
Urinair stelsel
• Uitscheiding afvalstoffen
• Gelinkt met circulerend volume, bloeddruk en samenstelling bloed (vb. elektrolyten)
• Nauw gelinkt met reproductief stelsel
o Bij vrouw 2 gescheiden systemen: gynaecologie en urologie
o Bij de man geen gescheiden systeem
1 Anatomie
Nier
• Dorsaal in retroperitoneale holte
• Beschermd binnenin de onderste ribben
• Rechternier ligt lager door de lever
• Nieren gestabiliseerd door perirenaal vet, abdominale organen en vasculaire pedikel
• Inademen/van lig naar zit → nierzakking van 4 à 5 cm
o → nier niet zakken? → kan wijzen op abnormale fixatie (na operatie of chronische nierontsteking)
o Heel erge zakking → niet steeds pathologisch
• Uitscheidingskanaaltjes van het nierparenchym eindigen langs de papil van een piramide in een kelk
Nieren liggen retroperitoneaal
Nierbloeding? → redelijk beperkte schade
Nierabsces? → als dat springt zal dit geen
peritonitis veroorzaken omdat de nieren
retroperitoneaal liggen
Bloedvoorziening nieren
Als je door de buik snijdt → eerst v. renalis
zien, dan a. renalis
M. psoas: hier loopt de ureter over + ureter
loopt over de grote iliacale vaten
Ureter: heel fijn
1
, - Medulla is conisch → minor calyx is ingestulpt → als
die uitstulpt → pathologie
- Cortex: filtreert het bloed ; cortex dunner?
Nierweefsel afgestorven → filterend vermogen
verminderd
Kelken, nierbekken, ureters
• Urine wordt opgevangen in kelken die langs kelkhalzen in verbinding staan met nierbekken-pyelum → mondt uit
in ureter
• Ureter
o Volgt naar distaal tie een weinig uitgesproken S-curve
o Relatieve vernauwingen: aan de uteropelvische juntie (kruising over de iliacale vaten) + doorgang
doorheen de blaaswand
• Kanalen zijn opgebouwd uit overgangsepitheel/transitioneel epitheel
• V. spermatica
o Links: in v. renalis
o Rechts: in v. cava
• Nierbekken ligt dorsaal van de bloedvaten
• Ductus deferens kruist de ureters ventraal
Blaas
• Hol gespierd orgaan, gelegen vooraan in kleine bekken
• Leeg: abdominaal niet te voelen
o Vol: gevoeld worden boven symphysis pubis
• Ureters gaan de blaas binnen aan onderste achterste deel blaas (hier ligt antirefluxmechanisme)
• Blaashals = interne sfincter
• Eerste lymfeklierstations van de blaas: Ln iliaca interna en externa
• Volume kan sterk uitzetten
o cellen gaan stretch en en in elkaar vloeien: blaas leeg → wand dikker ; blaas uitzetten → wand dunner
en veel fragieler
• Volume: 500 ml
• Wand: 1-2 mm dik
Prostaat
• Klier die urethra omringt juist onder blaashals
• Apex rust op spieren van bekkenbodem (diafragma urogenitale)
• Grootste deel prostaatweefsel: lateraal en dorsaal van urethra ; slechts kleiner deel ventraal
• Ventraal vast aan pubis door puboprostatische ligamenten
• Normale prostaat = 20 g + omvat de urethra prostatica (2,5 cm)
• Prostaat gescheiden van rectum door fascia van Denonvilliers
• Ejaculatiekanalen lopen dorsaal door prostaat om uit te monden op de zaadheuvel op bodem van prostatische
urethra
• Bij embryo 5 lobben onderscheiden: ventraal, dorsaal, mediaan en lateraal links rechts
2
,• Bij volwassenen: perifere zone (mesoderm), centrale zone (endoderm) en transitie- of overganszone,
sfincterzone
o Naargelang de zone is een andere pathologie te verwachten
▪ BPH (benigne prostaathyperplasie) ontwikkelt door een groei v/d peri-urethrale klieren van de
centrale zone → perifere zone wordt platgedrukt tot een pseudokapsel
▪ Prostaatcarcinoom: vooral in dorsale perifere zone
• Histologie prostaat
o Dun fibrotisch kapsel
o Stroma bestaand uit bindweefsel
o Elastische weefsel
o Gladde spieren waarin de epitheliale klieren liggen
• Klieren
o Draineren secretie in 25-tal prostaatgangen
o Uitscheiding vanuit centrale zone → langs korte klierbuizen rechtstreeks in urethra
o Klierbuizen van perifere zone → langs lange gangen naar urerhtrale sinus dicht bij zaadheuvel
• Bloedvoorziening
o Arterieel: a. vesicalis inferior, a. pudenalis interna + middelste rectale arterie
o Veneuze plexus ligt extracapsulair, v. dorsalis penis loopt hiermee samen → mondt uit in v. iliaca interna
o Sommige venen lopen rechtstreeks i/d perivertebrale venenplexus van Batson (heeft geen kleppen) →
reden waarin prostaatcarcinoom zo vroeg kan uitzaaien in lumbale wervelzuil
• Lymfedrainage
o Interne iliacale, sacrale, vesicale en externe iliacale lymfenodi
• Functie – fertiliteit
o 10-30% van volume van ejaculaat
o Sommige producten in prostaatvocht bemangrijk voor penetratie en fertilisatie van eicel
o Prostaglandine en PSA
▪ PSA = serine-protease specifiek voor prostaatweefsel dat in kleine hoeveelheden kan worden
gevonden in het perifere bloed, in de prostaatsecretie en in het seminale plasma
▪ → belangrijke tumormarker
o Antibacteriële activiteit om infectie te voorkomen
Urethra
• Bestaat uit verschullende delen
• Overgangsepitheel, behalve thv. glans (squameus epitheel)
• Vrouw: proximaal overgangsepitheel, distaal squameus
• Vrouw: 4 cm lengte, 8mm diameter
• Man: 25 cm, 8<<12 mm
Niercirculatie
• 21% van cardiac output
• A. renalis splitst in segmentale arterie, eindarterie
o Aa Interlobaris → Aa arcuata → Aa radiata → afferente arteriolen → 1 per nefron
o Nefron → efferente arteriool → peritubulaire capillaire → Vv radiata → Vv arcuata → Vv interlobaris →
V renalis
Histologie
= ureter
- Binnenkant = transitioneel epitheel
- Circulaire en longitudinale spierlaag → peristaltiek → zie je niet met blote oog (lagen
zijn zeer fragiel, bij scopie belangrijk om deze niet te beschadigen)
3
, - rechter: radiografisch onderzoek met contrast
- Contrast: je ziet de vulling van de blaas (anders niet geval)
- Je ziet onderbreking van de ureters → kan een obstructie
zijn?
- De blaas is vol → kan een argument zijn dat de urinewegen
niet obstructief zijn MAAR er kan altijd een kleine opening zijn
dat toch urine doorlaat
- Beste argument voor dat er geen obstructie is = urinewegen
boven de obstructie zijn niet uitgezet (wel een obstructie →
erboven sterk uitzetten door opstapeling)
- Foto = een normaal stelsel
Anatomische variaties
- Er zijn heel veel variaties op de arterien en venen
- Teking van pt die een extra a. renalis heeft → lopen het gevaar dat die
urinaire systeem gaat afknellen → in kinderjaren geen last → dan heel veel
drinken → plots een enorme boost van urine → urine wordt geblokkeerd →
heel hevige pijnen
Urine = water + afvalstoffen
• 1,5 – 2,5 l per dag
• Steriel
• Geel
• Helder
• Reukloos
Ureterovesicale overgang
• Blaas vult → blaas uitzetten → ureter wordt dichtgeknepen → er komt niks terug in de ureter → als dat wel is
dan spreken we van reflux
• Ectopische ureter (ureter komt op andere plaats uit): bv. recht in de blaas → sneller vesicouterale reflux
Sluitspieren
- interne urethrale sfincter = glad spierweefsel (autonoom-
- Externe urethrale sfincter: dwarsgestreept (controle over)
• = gas en rem van de blaas
• Maakt deel uit van de bekkenbodem
4
