Les 5: De rechten en de vrijheden:
Waar gaan we de rechten en vrijheden vinden?
In de Grondwet en in het EVRM.
Niet elk van die rechten en die vrijheden komt voor in de Grondwet. Sommige zullen niet in de
Grondwet staan maar wel in het EVRM-verdrag en omgekeerd. En sommige zullen zowel in de
Grondwet als in het EVRM staan.
Gelijkheid en non-discriminatiebeginsel
Art. 10: De Belgen zijn gelijk voor de wet.
Art. 11: Het genot van de rechten en vrijheden aan de Belgen moet toegekend worden zonder
discriminatie.
Feitelijke en rechtsongelijkheid:
Verschil:
Feitelijke ongelijkheid: 2 personen zitten in een verschillende ongelijke situatie die niet
rechtstreeks het gevolg is van een beslissing van de overheid of van een juridische
handeling van een particulier.
Bv. Verschil tussen arm en rijk; het is niet de overheid die zegt dat de een rijk is en de ander
arm. Verschil qua intelligentie; er zijn intelligente mensen en iets minder intelligente
mensen. Verschil in fysieke kracht tussen mannen en vrouwen; de overheid heeft niet
beslist dat dat zo moet zijn.
De Grondwet gaat niks aan een feitelijke ongelijkheid kunnen doen.
Wanneer bepaalde handelingen van particulieren een feitelijke ongelijkheid creëren, gaat
men zich niet kunnen beroepen op de Grondwet.
Een man wordt niet aangenomen omdat hij Achmed heet; hij kan zich niet beroepen op de
Grondwet maar wel op de antiracismewet.
Rechtsongelijkheid: 2 personen die in een ongelijke situatie zitten die het gevolg is van een
beslissing van de overheid.
Bv. 2 jeugdbewegingen; de ene krijgt recht op subsidies en de andere niet. De 2
jeugdbewegingen zitten in een ongelijke situatie door een beslissing van de overheid. Pas
afgestudeerden krijgen pas na een wachttijd (9 maanden) voor ze een uitkering krijgen,
maar iemand die zijn job verliest krijgt vanaf dag 1 een uitkering.
Wanneer is een rechtsongelijkheid in strijd met het gelijkheidsbeginsel?
Feitelijke ongelijkheid juridische moeilijk aanvechtbaar (tenzij wettelijk geregeld)
Rechtsongelijkheid juridisch aanvechtbaar, indien de overheid geen redelijke en
objectieve/aanvaardbare verantwoording kan geven OF een rechtsongelijkheid is gerechtvaardigd
als de overheid een objectieve en redelijke verantwoording kan geven.
Bij welke rechtscolleges kan de rechtsongelijkheid aangevochten worden?
Als een rechtsongelijkheid voortvloeit uit een wet, decreet of ordonnantie kan alleen het
Grondwettelijk Hof een van deze schorsen. De Raad van Staten en de (gewone) Hoven en
rechtbanken kunnen alleen een prejudiciële vraag stellen aan het Grondwettelijk hof. Alvorens zelf
een uitspraak te doen, hebben zij eerst het antwoord nodig van het Grondwettelijk Hof.
Bv. Particulieren moet de volle pot betalen voor zonnepanelen, een onderneming niet.
Wanneer een ongelijkheid vloeit uit een Koninklijk besluit, magistraat besluit of een verordening,…
is enkel de Raad van Staten bevoegd om dit te vernietigen en schorsen.
Bv. een beslissing van een gevangenisdirecteur (administratieve beslissing); gevangene A heeft
recht op … verlof, gevangene B niet. Gevangene B kan naar de Raad van Staten stappen omdat
deze beslissing niet voortvloeit uit een K.B., M.B. of verordening.
Rechten ter bescherming van de fysieke persoon
Het recht op leven
Dit staat niet in onze Grondwet, dit staat uitsluitend in het EVRM-verdrag. Éenieder heeft recht op
leven tenzij:
Waar gaan we de rechten en vrijheden vinden?
In de Grondwet en in het EVRM.
Niet elk van die rechten en die vrijheden komt voor in de Grondwet. Sommige zullen niet in de
Grondwet staan maar wel in het EVRM-verdrag en omgekeerd. En sommige zullen zowel in de
Grondwet als in het EVRM staan.
Gelijkheid en non-discriminatiebeginsel
Art. 10: De Belgen zijn gelijk voor de wet.
Art. 11: Het genot van de rechten en vrijheden aan de Belgen moet toegekend worden zonder
discriminatie.
Feitelijke en rechtsongelijkheid:
Verschil:
Feitelijke ongelijkheid: 2 personen zitten in een verschillende ongelijke situatie die niet
rechtstreeks het gevolg is van een beslissing van de overheid of van een juridische
handeling van een particulier.
Bv. Verschil tussen arm en rijk; het is niet de overheid die zegt dat de een rijk is en de ander
arm. Verschil qua intelligentie; er zijn intelligente mensen en iets minder intelligente
mensen. Verschil in fysieke kracht tussen mannen en vrouwen; de overheid heeft niet
beslist dat dat zo moet zijn.
De Grondwet gaat niks aan een feitelijke ongelijkheid kunnen doen.
Wanneer bepaalde handelingen van particulieren een feitelijke ongelijkheid creëren, gaat
men zich niet kunnen beroepen op de Grondwet.
Een man wordt niet aangenomen omdat hij Achmed heet; hij kan zich niet beroepen op de
Grondwet maar wel op de antiracismewet.
Rechtsongelijkheid: 2 personen die in een ongelijke situatie zitten die het gevolg is van een
beslissing van de overheid.
Bv. 2 jeugdbewegingen; de ene krijgt recht op subsidies en de andere niet. De 2
jeugdbewegingen zitten in een ongelijke situatie door een beslissing van de overheid. Pas
afgestudeerden krijgen pas na een wachttijd (9 maanden) voor ze een uitkering krijgen,
maar iemand die zijn job verliest krijgt vanaf dag 1 een uitkering.
Wanneer is een rechtsongelijkheid in strijd met het gelijkheidsbeginsel?
Feitelijke ongelijkheid juridische moeilijk aanvechtbaar (tenzij wettelijk geregeld)
Rechtsongelijkheid juridisch aanvechtbaar, indien de overheid geen redelijke en
objectieve/aanvaardbare verantwoording kan geven OF een rechtsongelijkheid is gerechtvaardigd
als de overheid een objectieve en redelijke verantwoording kan geven.
Bij welke rechtscolleges kan de rechtsongelijkheid aangevochten worden?
Als een rechtsongelijkheid voortvloeit uit een wet, decreet of ordonnantie kan alleen het
Grondwettelijk Hof een van deze schorsen. De Raad van Staten en de (gewone) Hoven en
rechtbanken kunnen alleen een prejudiciële vraag stellen aan het Grondwettelijk hof. Alvorens zelf
een uitspraak te doen, hebben zij eerst het antwoord nodig van het Grondwettelijk Hof.
Bv. Particulieren moet de volle pot betalen voor zonnepanelen, een onderneming niet.
Wanneer een ongelijkheid vloeit uit een Koninklijk besluit, magistraat besluit of een verordening,…
is enkel de Raad van Staten bevoegd om dit te vernietigen en schorsen.
Bv. een beslissing van een gevangenisdirecteur (administratieve beslissing); gevangene A heeft
recht op … verlof, gevangene B niet. Gevangene B kan naar de Raad van Staten stappen omdat
deze beslissing niet voortvloeit uit een K.B., M.B. of verordening.
Rechten ter bescherming van de fysieke persoon
Het recht op leven
Dit staat niet in onze Grondwet, dit staat uitsluitend in het EVRM-verdrag. Éenieder heeft recht op
leven tenzij:
