DUURZAAMHEID
INHOUDSOPGAVE
1. Inleidende les duurzaamheid .................................................................................................................. 3
1.1 De oorzaken van onduurzaamheid ...................................................................................................... 3
1.1.1 Populatie..................................................................................................................................... 3
1.1.2 Inkomen ...................................................................................................................................... 5
1.1.3 Technologie en innovatie ........................................................................................................... 5
1.1.4 Cultuur ........................................................................................................................................ 5
1.2 Gevolgen .............................................................................................................................................. 6
1.3 Concept duurzame ontwikkeling .......................................................................................................... 8
1.4 Vier pijlers en de opbouw van de lessen ............................................................................................. 10
2. De ecologische pijler van duurzaamheid ................................................................................................ 10
2.1 Planetaire grenzen ............................................................................................................................. 11
2.1.1 Klimaatverandering .................................................................................................................. 12
2.1.2 IPCC: Intergovernmental Panel on Climate Change ................................................................. 15
2.1.3 Verzuring oceanen .................................................................................................................... 19
2.1.4 Eutrofiëring: stikstof ................................................................................................................. 20
2.1.5 Stratosferische ozon ................................................................................................................. 20
2.1.6 Biodiversiteitsverlies ................................................................................................................ 21
2.2 Is een bio-based economy een oplossing voor het klimaatprobleem? En wat zijn de ecologische
gevolgen?.......................................................................................................................................................... 22
2.2.1 “Green Growth”? ...................................................................................................................... 22
2.2.2 Wat is de rol van biomassa in de wereldeconomie? ................................................................ 23
2.2.3 Het oogsten van de aarde ........................................................................................................ 27
2.2.4 Gevolgen ................................................................................................................................... 29
3. De economische pijler van duurzaamheid.............................................................................................. 31
3.1 Standaard economische theorie......................................................................................................... 31
3.2 Marktfalen ......................................................................................................................................... 32
3.2.1 Externaliteiten .......................................................................................................................... 32
3.2.2 Pure publieke goederen ........................................................................................................... 33
3.2.3 Gemeenschappelijke hulpbronnen .......................................................................................... 33
3.3 Economische groei of duurzame ontwikkeling? ................................................................................. 34
3.3.1 Grenzen aan de groei → de wetten van thermodynamica ...................................................... 34
3.4 Naar een stabiele staat economie ..................................................................................................... 37
3.5 Beleid.................................................................................................................................................. 38
3.5.1 Investeren in natuurlijk kapitaal ............................................................................................... 38
3.5.2 Naar een circulaire economie? ................................................................................................. 39
3.5.3 Andere ...................................................................................................................................... 40
1
,4. De sociale pijler van duurzaamheid ....................................................................................................... 40
4.1 Armoede en ongelijkheid: van wat? ................................................................................................... 40
4.2 Armoede ............................................................................................................................................. 41
4.3 Ongelijkheid ....................................................................................................................................... 43
4.4 Sociale ongelijkheid en klimaatverandering ...................................................................................... 46
5. De politieke pijler van duurzaamheid .................................................................................................... 50
5.1 Samenwerkingsproblemen ................................................................................................................. 51
5.2 Klimaatprobleem: aard van het collectief goed ................................................................................. 51
5.3 Klimaatprobleem: welk collectief goed .............................................................................................. 51
5.4 Aard van de samenwerkingsproblemen ............................................................................................. 52
5.5 Monitoring en afdwining? .................................................................................................................. 52
5.6 Wat als klimaatopwarming geen internationaal samenwerkingsprobleem is? ................................ 53
5.7 Een decentrale oplossing voor klimaatopwarming? .......................................................................... 53
6. Duurzaamheid en de rol van de universiteit .......................................................................................... 54
6.1 Challenge of the 21 century 10 billion people, one planet ................................................................. 54
6.2 Innovatie ecosysteem ........................................................................................................................ 55
6.3 Markt economie ................................................................................................................................. 55
7. Globale pijler van duurzaamheid: “groene economie” en Noord-Zuid verhoudingen ............................ 59
7.1 Korte historiek “duurzame ontwikkeling” vanuit mondiaal perspectief ............................................ 59
7.2 Duurzame ontwikkeling en “groene economie”................................................................................. 61
7.3 Kritieken op “groene economie” ........................................................................................................ 65
2
,1. INLEIDENDE LES DUURZAAMHEID
1.1 DE OORZAKEN VAN ONDUURZAAMHEID
Eq = P x T x I x C
P = population, T = technology, I = income, C = culture
1.1.1 POPULATIE
Curve: wereldpopulatie 10000 v.C. tot
2000. Van het jaar 10 000 v.C. tot het jaar
0 waren er bijna geen wijzigingen. Vanaf
het jaar 0 stijgt dit. Rond 1800 stijgt de
populatie heel erg.
Vervolgens curve met log-schaal: de
populatie is snel toegenomen. →
spectaculaire groei
Prognose tot 2100: tegen 2025 8 miljard
mensen. De stijging gaat trager gebeuren
3
, 4 scenario’s: de groei blijft verder gaan
(rood), de groei gaat dalen (licht blauw).
Maar men stelt voorop dat het het
medium scenario zal zijn, dus een lichte
stijging verder, maar een stagnatie tegen
2100 met 10,8 miljard. Het betere
scenario is het low fertility scenario dat
er terug een afname is.
De verschillende regio’s apart: aziatische
landen (China, India) die grote stijgers
zijn. Ook Nigeria. Bevolkingsgroei is dus
afhankelijk van regio.
Wereldkaart met grootte landen volgens
kun bevolkingsaantal
Populatiedensiteit: oppervlakte van het
land mee in rekening nemen samen met
bevolkingsgrootte. Rode landen zijn
landen met groote populatiedichtheid
(Indonesië, Bangladesh…)
Effect van bevolkingsgroei op omgeving:
Bv. Stad in China dat een boerendoprje
was en nu een mega-city is.
Figuur heeft het aantal kinderen per
vrouw in 4 lijnen weer. Zwart is over heel
de wereld, de licht blauwe is bij de meer
ontwikkelde landen en de rode lijn bij de
minst ontwikkelde landen. Voor rode lijn:
gebaseerd op data en daarna gebaseerd
op prognose. Het is hoopvol dat fertiliteit
in westerse landen dalen. Daling op
fertiliteit moet op vrijwillige basis
gebeuren. Dit is beter op weg door betere
scholing en gelijke rechten voor vrouwen,
ze krijgen betere jobs, huwelijk is later,
meer toegang tot anticonceptie, betere
gezondheidszorg…
4
INHOUDSOPGAVE
1. Inleidende les duurzaamheid .................................................................................................................. 3
1.1 De oorzaken van onduurzaamheid ...................................................................................................... 3
1.1.1 Populatie..................................................................................................................................... 3
1.1.2 Inkomen ...................................................................................................................................... 5
1.1.3 Technologie en innovatie ........................................................................................................... 5
1.1.4 Cultuur ........................................................................................................................................ 5
1.2 Gevolgen .............................................................................................................................................. 6
1.3 Concept duurzame ontwikkeling .......................................................................................................... 8
1.4 Vier pijlers en de opbouw van de lessen ............................................................................................. 10
2. De ecologische pijler van duurzaamheid ................................................................................................ 10
2.1 Planetaire grenzen ............................................................................................................................. 11
2.1.1 Klimaatverandering .................................................................................................................. 12
2.1.2 IPCC: Intergovernmental Panel on Climate Change ................................................................. 15
2.1.3 Verzuring oceanen .................................................................................................................... 19
2.1.4 Eutrofiëring: stikstof ................................................................................................................. 20
2.1.5 Stratosferische ozon ................................................................................................................. 20
2.1.6 Biodiversiteitsverlies ................................................................................................................ 21
2.2 Is een bio-based economy een oplossing voor het klimaatprobleem? En wat zijn de ecologische
gevolgen?.......................................................................................................................................................... 22
2.2.1 “Green Growth”? ...................................................................................................................... 22
2.2.2 Wat is de rol van biomassa in de wereldeconomie? ................................................................ 23
2.2.3 Het oogsten van de aarde ........................................................................................................ 27
2.2.4 Gevolgen ................................................................................................................................... 29
3. De economische pijler van duurzaamheid.............................................................................................. 31
3.1 Standaard economische theorie......................................................................................................... 31
3.2 Marktfalen ......................................................................................................................................... 32
3.2.1 Externaliteiten .......................................................................................................................... 32
3.2.2 Pure publieke goederen ........................................................................................................... 33
3.2.3 Gemeenschappelijke hulpbronnen .......................................................................................... 33
3.3 Economische groei of duurzame ontwikkeling? ................................................................................. 34
3.3.1 Grenzen aan de groei → de wetten van thermodynamica ...................................................... 34
3.4 Naar een stabiele staat economie ..................................................................................................... 37
3.5 Beleid.................................................................................................................................................. 38
3.5.1 Investeren in natuurlijk kapitaal ............................................................................................... 38
3.5.2 Naar een circulaire economie? ................................................................................................. 39
3.5.3 Andere ...................................................................................................................................... 40
1
,4. De sociale pijler van duurzaamheid ....................................................................................................... 40
4.1 Armoede en ongelijkheid: van wat? ................................................................................................... 40
4.2 Armoede ............................................................................................................................................. 41
4.3 Ongelijkheid ....................................................................................................................................... 43
4.4 Sociale ongelijkheid en klimaatverandering ...................................................................................... 46
5. De politieke pijler van duurzaamheid .................................................................................................... 50
5.1 Samenwerkingsproblemen ................................................................................................................. 51
5.2 Klimaatprobleem: aard van het collectief goed ................................................................................. 51
5.3 Klimaatprobleem: welk collectief goed .............................................................................................. 51
5.4 Aard van de samenwerkingsproblemen ............................................................................................. 52
5.5 Monitoring en afdwining? .................................................................................................................. 52
5.6 Wat als klimaatopwarming geen internationaal samenwerkingsprobleem is? ................................ 53
5.7 Een decentrale oplossing voor klimaatopwarming? .......................................................................... 53
6. Duurzaamheid en de rol van de universiteit .......................................................................................... 54
6.1 Challenge of the 21 century 10 billion people, one planet ................................................................. 54
6.2 Innovatie ecosysteem ........................................................................................................................ 55
6.3 Markt economie ................................................................................................................................. 55
7. Globale pijler van duurzaamheid: “groene economie” en Noord-Zuid verhoudingen ............................ 59
7.1 Korte historiek “duurzame ontwikkeling” vanuit mondiaal perspectief ............................................ 59
7.2 Duurzame ontwikkeling en “groene economie”................................................................................. 61
7.3 Kritieken op “groene economie” ........................................................................................................ 65
2
,1. INLEIDENDE LES DUURZAAMHEID
1.1 DE OORZAKEN VAN ONDUURZAAMHEID
Eq = P x T x I x C
P = population, T = technology, I = income, C = culture
1.1.1 POPULATIE
Curve: wereldpopulatie 10000 v.C. tot
2000. Van het jaar 10 000 v.C. tot het jaar
0 waren er bijna geen wijzigingen. Vanaf
het jaar 0 stijgt dit. Rond 1800 stijgt de
populatie heel erg.
Vervolgens curve met log-schaal: de
populatie is snel toegenomen. →
spectaculaire groei
Prognose tot 2100: tegen 2025 8 miljard
mensen. De stijging gaat trager gebeuren
3
, 4 scenario’s: de groei blijft verder gaan
(rood), de groei gaat dalen (licht blauw).
Maar men stelt voorop dat het het
medium scenario zal zijn, dus een lichte
stijging verder, maar een stagnatie tegen
2100 met 10,8 miljard. Het betere
scenario is het low fertility scenario dat
er terug een afname is.
De verschillende regio’s apart: aziatische
landen (China, India) die grote stijgers
zijn. Ook Nigeria. Bevolkingsgroei is dus
afhankelijk van regio.
Wereldkaart met grootte landen volgens
kun bevolkingsaantal
Populatiedensiteit: oppervlakte van het
land mee in rekening nemen samen met
bevolkingsgrootte. Rode landen zijn
landen met groote populatiedichtheid
(Indonesië, Bangladesh…)
Effect van bevolkingsgroei op omgeving:
Bv. Stad in China dat een boerendoprje
was en nu een mega-city is.
Figuur heeft het aantal kinderen per
vrouw in 4 lijnen weer. Zwart is over heel
de wereld, de licht blauwe is bij de meer
ontwikkelde landen en de rode lijn bij de
minst ontwikkelde landen. Voor rode lijn:
gebaseerd op data en daarna gebaseerd
op prognose. Het is hoopvol dat fertiliteit
in westerse landen dalen. Daling op
fertiliteit moet op vrijwillige basis
gebeuren. Dit is beter op weg door betere
scholing en gelijke rechten voor vrouwen,
ze krijgen betere jobs, huwelijk is later,
meer toegang tot anticonceptie, betere
gezondheidszorg…
4
