INLEIDING TOT DE
$
ECONOMIE
Guido Erreygers
Laure Put
Uantwerpen, faculteit letteren en wijsbegeerte, departement
geschiedenis
Academiejaar 2022-2023
,Inhoud
Hoofdstuk 1: Wat is economie..................................................................................................................................5
1. Waarover gaat economie..................................................................................................................................5
2. Het fundamenteel economisch probleem........................................................................................................5
3. Het productieproces: de productiefactoren.....................................................................................................6
4. De productiemogelijkhedencurve van een land...............................................................................................8
5. Verruiming van de productiemogelijkheden....................................................................................................8
6. Het marktmechanisme versus centrale planning.............................................................................................9
7. Methodologische aspecten van economische analyse.....................................................................................9
8. Kritische kanttekeningen.................................................................................................................................10
Hoofdstuk 2: Het marktmechanisme......................................................................................................................11
1. De markt..........................................................................................................................................................11
2. De marktvraag.................................................................................................................................................11
3. Het marktaanbod............................................................................................................................................12
4. Het marktevenwicht........................................................................................................................................13
5. De prijselasticiteit van vraag en aanbod.........................................................................................................15
6. Andere elasticiteiten.......................................................................................................................................17
7. De markt en overheidsinterventies.................................................................................................................17
Hoofdstuk 3: Consumentengedrag en de afleiding van de vraag...........................................................................18
1. Inleiding...........................................................................................................................................................18
2. Nut, marginaal nut en consumptiebeslissingen..............................................................................................18
3. Preferenties, indifferentiecurven en nutsfuncties..........................................................................................19
4. Budgetbeperking.............................................................................................................................................20
5. De optimale keuze van de consument............................................................................................................21
6. Veranderingen van het consumentenevenwicht............................................................................................21
8. Afleiding van de marktvraag...........................................................................................................................22
9. Uitbreidingen en kritische kanttekeningen.....................................................................................................22
Hoofdstuk 4: Productie en kosten van bedrijven op korte en lange termijn.........................................................23
1. Inleiding...........................................................................................................................................................23
2. Bedrijven en de organisatie van de productie................................................................................................23
3. Productie en kosten: enkele inleidende begrippen........................................................................................24
4. Het gedrag van de producent op lange termijn: de optimale keuze van inputs in de productie...................25
5. Productie en kosten op korte termijn.............................................................................................................29
Hoofdstuk 5: Prijsvorming onder verschillende marktstructuren..........................................................................30
1. Inleiding...........................................................................................................................................................30
2. Criteria voor het onderscheiden van marktvormen.......................................................................................30
2
, 3. Winstmaximerend gedrag...............................................................................................................................31
4. Zuivere mededinging.......................................................................................................................................32
5. Monopolie.......................................................................................................................................................34
6. Oligopolie........................................................................................................................................................37
7. Monopolistische concurrentie........................................................................................................................37
Hoofdstuk 6: Marktimperfecties en de rol van de overheid...................................................................................38
1. Inleiding...........................................................................................................................................................38
2. Welvaartsimplicaties van de werking van de vrije markt...............................................................................38
3. Oorzaken van marktfaling en de rol van de overheid.....................................................................................39
3.1 Monopolies................................................................................................................................................39
3.2 Publieke goederen.....................................................................................................................................41
3.3 Externe effecten........................................................................................................................................42
3.4 Imperfecte informatie...............................................................................................................................44
Hoofdstuk 7: Productie, inkomens en bestedingen................................................................................................46
1. Inleiding...........................................................................................................................................................46
2. Productie, toegevoegde waarde en factorvergoedingen...............................................................................46
3. Voorraden........................................................................................................................................................47
4. Soorten factorvergoedingen...........................................................................................................................47
5. Bruto- versus netto-product............................................................................................................................47
6. Fundamentele gelijkheid tussen product, inkomen en bestedingen.............................................................48
7. Macro-economische identiteiten voor een gesloten economie zonder overheid.........................................48
8. Eenvoudige economische kringloop...............................................................................................................49
9. Bruto binnenlands product, netto nationaal inkomen, binnenlandse bestedingen en besteding van het
binnenlands product...........................................................................................................................................49
10. Financieringstekorten en -overschotten.......................................................................................................51
11. De nationale rekeningen van België..............................................................................................................51
12. Waarderingsproblemen................................................................................................................................51
13. Uitschakeling van de prijsinvloed..................................................................................................................52
14. De impliciete prijsindex van het bbp.............................................................................................................53
15. Grote en kleine economieën.........................................................................................................................53
16. Besluit............................................................................................................................................................53
Hoofdstuk 8: Economische groei.............................................................................................................................53
1. Inleiding...........................................................................................................................................................53
2. Economische groei en conjunctuur.................................................................................................................54
3. Groei en groeivoeten: berekening..................................................................................................................54
4. Meting van economische groei.......................................................................................................................55
5. Data over economische groei..........................................................................................................................55
3
, 6. Economische groeimodellen...........................................................................................................................55
7. Factoren die economische groei beïnvloeden................................................................................................58
8. Groei en ontwikkeling.....................................................................................................................................58
Hoofdstuk 9: Ongelijkheid en herverdeling............................................................................................................59
1. Inleiding...........................................................................................................................................................59
2. Ongelijkheid meten.........................................................................................................................................60
3. Inkomens- en vermogensongelijkheid: enkele opvallende trends.................................................................62
4. Oorzaken van ongelijkheid..............................................................................................................................63
5. Beleidsmaatregelen die de ongelijkheid verminderen...................................................................................64
6. Ongelijkheid en groei......................................................................................................................................64
Hoofdstuk 10: Macro-economisch evenwicht in de korte en in de lange termijn.................................................66
1. Inleiding...........................................................................................................................................................66
2. De aggregatieve vraag.....................................................................................................................................66
3. Het aggregatieve aanbod in de korte termijn.................................................................................................67
4. Het aggregatieve aanbod in de lange termijn.................................................................................................68
5. Van korte naar lange termijn..........................................................................................................................68
6. Macro-economisch evenwicht: vraag- en aanbodschokken...........................................................................69
Hoofdstuk 11: Consumptie, investeringen en de aggregatieve vraag....................................................................71
1. Inleiding...........................................................................................................................................................71
2. De consumptiefunctie en de daaruit afgeleide spaarfunctie..........................................................................72
3. De investeringsfunctie.....................................................................................................................................74
3.1 De rol van de interestvoet.........................................................................................................................74
3.2 De rol van de omvang van de productie...................................................................................................76
4. Macro-economisch evenwicht........................................................................................................................76
5. De investeringsmultiplicator...........................................................................................................................78
6. Instabiliteit in de aggregatieve vraag: het acceleratormultiplicatormodel....................................................78
Hoofdstuk 12: De budgettaire politiek....................................................................................................................79
1. Inleiding...........................................................................................................................................................79
2. Macro-economische betekenis van de overheid............................................................................................79
3. Evenwichtsvoorwaarden.................................................................................................................................80
4. Het evenwichtsinkomen bij autonome belastingen.......................................................................................81
5. Discretionair budgettair beleid........................................................................................................................81
6. Automatische stabilisatoren...........................................................................................................................82
7. Budgettaire politiek en overheidstekort.........................................................................................................83
8. Effectiviteit van de budgettaire politiek..........................................................................................................84
9. De overheidsschuld.........................................................................................................................................84
10. Het cyclisch gecorrigeerde overheidssaldo...................................................................................................85
4
$
ECONOMIE
Guido Erreygers
Laure Put
Uantwerpen, faculteit letteren en wijsbegeerte, departement
geschiedenis
Academiejaar 2022-2023
,Inhoud
Hoofdstuk 1: Wat is economie..................................................................................................................................5
1. Waarover gaat economie..................................................................................................................................5
2. Het fundamenteel economisch probleem........................................................................................................5
3. Het productieproces: de productiefactoren.....................................................................................................6
4. De productiemogelijkhedencurve van een land...............................................................................................8
5. Verruiming van de productiemogelijkheden....................................................................................................8
6. Het marktmechanisme versus centrale planning.............................................................................................9
7. Methodologische aspecten van economische analyse.....................................................................................9
8. Kritische kanttekeningen.................................................................................................................................10
Hoofdstuk 2: Het marktmechanisme......................................................................................................................11
1. De markt..........................................................................................................................................................11
2. De marktvraag.................................................................................................................................................11
3. Het marktaanbod............................................................................................................................................12
4. Het marktevenwicht........................................................................................................................................13
5. De prijselasticiteit van vraag en aanbod.........................................................................................................15
6. Andere elasticiteiten.......................................................................................................................................17
7. De markt en overheidsinterventies.................................................................................................................17
Hoofdstuk 3: Consumentengedrag en de afleiding van de vraag...........................................................................18
1. Inleiding...........................................................................................................................................................18
2. Nut, marginaal nut en consumptiebeslissingen..............................................................................................18
3. Preferenties, indifferentiecurven en nutsfuncties..........................................................................................19
4. Budgetbeperking.............................................................................................................................................20
5. De optimale keuze van de consument............................................................................................................21
6. Veranderingen van het consumentenevenwicht............................................................................................21
8. Afleiding van de marktvraag...........................................................................................................................22
9. Uitbreidingen en kritische kanttekeningen.....................................................................................................22
Hoofdstuk 4: Productie en kosten van bedrijven op korte en lange termijn.........................................................23
1. Inleiding...........................................................................................................................................................23
2. Bedrijven en de organisatie van de productie................................................................................................23
3. Productie en kosten: enkele inleidende begrippen........................................................................................24
4. Het gedrag van de producent op lange termijn: de optimale keuze van inputs in de productie...................25
5. Productie en kosten op korte termijn.............................................................................................................29
Hoofdstuk 5: Prijsvorming onder verschillende marktstructuren..........................................................................30
1. Inleiding...........................................................................................................................................................30
2. Criteria voor het onderscheiden van marktvormen.......................................................................................30
2
, 3. Winstmaximerend gedrag...............................................................................................................................31
4. Zuivere mededinging.......................................................................................................................................32
5. Monopolie.......................................................................................................................................................34
6. Oligopolie........................................................................................................................................................37
7. Monopolistische concurrentie........................................................................................................................37
Hoofdstuk 6: Marktimperfecties en de rol van de overheid...................................................................................38
1. Inleiding...........................................................................................................................................................38
2. Welvaartsimplicaties van de werking van de vrije markt...............................................................................38
3. Oorzaken van marktfaling en de rol van de overheid.....................................................................................39
3.1 Monopolies................................................................................................................................................39
3.2 Publieke goederen.....................................................................................................................................41
3.3 Externe effecten........................................................................................................................................42
3.4 Imperfecte informatie...............................................................................................................................44
Hoofdstuk 7: Productie, inkomens en bestedingen................................................................................................46
1. Inleiding...........................................................................................................................................................46
2. Productie, toegevoegde waarde en factorvergoedingen...............................................................................46
3. Voorraden........................................................................................................................................................47
4. Soorten factorvergoedingen...........................................................................................................................47
5. Bruto- versus netto-product............................................................................................................................47
6. Fundamentele gelijkheid tussen product, inkomen en bestedingen.............................................................48
7. Macro-economische identiteiten voor een gesloten economie zonder overheid.........................................48
8. Eenvoudige economische kringloop...............................................................................................................49
9. Bruto binnenlands product, netto nationaal inkomen, binnenlandse bestedingen en besteding van het
binnenlands product...........................................................................................................................................49
10. Financieringstekorten en -overschotten.......................................................................................................51
11. De nationale rekeningen van België..............................................................................................................51
12. Waarderingsproblemen................................................................................................................................51
13. Uitschakeling van de prijsinvloed..................................................................................................................52
14. De impliciete prijsindex van het bbp.............................................................................................................53
15. Grote en kleine economieën.........................................................................................................................53
16. Besluit............................................................................................................................................................53
Hoofdstuk 8: Economische groei.............................................................................................................................53
1. Inleiding...........................................................................................................................................................53
2. Economische groei en conjunctuur.................................................................................................................54
3. Groei en groeivoeten: berekening..................................................................................................................54
4. Meting van economische groei.......................................................................................................................55
5. Data over economische groei..........................................................................................................................55
3
, 6. Economische groeimodellen...........................................................................................................................55
7. Factoren die economische groei beïnvloeden................................................................................................58
8. Groei en ontwikkeling.....................................................................................................................................58
Hoofdstuk 9: Ongelijkheid en herverdeling............................................................................................................59
1. Inleiding...........................................................................................................................................................59
2. Ongelijkheid meten.........................................................................................................................................60
3. Inkomens- en vermogensongelijkheid: enkele opvallende trends.................................................................62
4. Oorzaken van ongelijkheid..............................................................................................................................63
5. Beleidsmaatregelen die de ongelijkheid verminderen...................................................................................64
6. Ongelijkheid en groei......................................................................................................................................64
Hoofdstuk 10: Macro-economisch evenwicht in de korte en in de lange termijn.................................................66
1. Inleiding...........................................................................................................................................................66
2. De aggregatieve vraag.....................................................................................................................................66
3. Het aggregatieve aanbod in de korte termijn.................................................................................................67
4. Het aggregatieve aanbod in de lange termijn.................................................................................................68
5. Van korte naar lange termijn..........................................................................................................................68
6. Macro-economisch evenwicht: vraag- en aanbodschokken...........................................................................69
Hoofdstuk 11: Consumptie, investeringen en de aggregatieve vraag....................................................................71
1. Inleiding...........................................................................................................................................................71
2. De consumptiefunctie en de daaruit afgeleide spaarfunctie..........................................................................72
3. De investeringsfunctie.....................................................................................................................................74
3.1 De rol van de interestvoet.........................................................................................................................74
3.2 De rol van de omvang van de productie...................................................................................................76
4. Macro-economisch evenwicht........................................................................................................................76
5. De investeringsmultiplicator...........................................................................................................................78
6. Instabiliteit in de aggregatieve vraag: het acceleratormultiplicatormodel....................................................78
Hoofdstuk 12: De budgettaire politiek....................................................................................................................79
1. Inleiding...........................................................................................................................................................79
2. Macro-economische betekenis van de overheid............................................................................................79
3. Evenwichtsvoorwaarden.................................................................................................................................80
4. Het evenwichtsinkomen bij autonome belastingen.......................................................................................81
5. Discretionair budgettair beleid........................................................................................................................81
6. Automatische stabilisatoren...........................................................................................................................82
7. Budgettaire politiek en overheidstekort.........................................................................................................83
8. Effectiviteit van de budgettaire politiek..........................................................................................................84
9. De overheidsschuld.........................................................................................................................................84
10. Het cyclisch gecorrigeerde overheidssaldo...................................................................................................85
4