HOOFDSTUK 7: HET HORMONALE STELSEL
1. HET WERKINGSMECHANISME VAN HET HORMOONSTELSEL
1) Endocriene klier produceert hormonen
2) De klier geeft de hormonen af aan de bloedbaan
3) Het hormoon gaat rond in het lichaam via de bloedbaan
4) Het hormoon bereikt de doelcel en zal zich binden aan de receptor
5) Wanneer het hormoon gebonden is aan de receptor zal er een reactie plaats vinden. De reactie zal
niet plaatsvinden in de cellen die geen receptor hebben.
Niet elke hormoon wordt geproduceerd door een hormonale klier. Bijvoorbeeld:
• Prostaglandine wordt geproduceerd als er een beschadiging is van de cel.
Een hormoon: het is een door cellen aangemaakte stof met een specifieke werking op 1 of meerdere cellen.
Een doelcel: een cel dat een receptor heeft voor een specifieke cel
Zowel het hormonaal stelsel als het zenuwstelsel hebben een regulerende functie. Ondanks dezelfde functie
hebben ze een andere werking:
Zenuwstelsel Hormoonstelsel
Snelheid van effect Snel Traag
Duur effect Kort Lang
Signalen Actiepotentiëlen en Hormonen
neurotransmitters
Route waarlangs de signalen Celmembranen van neuronen Bloedbaan
reizen
2. BASISKENNIS OVER HORMONALE KLIEREN EN HUN HORMONEN
2.1 CONTROLE OVER HORMOONAFGIFTE
Er is sprake van:
• Negatieve feedback
o Remt de afgifte van hormonen als dit nodig is
o Zorgt ervoor dat de homeostase onder contole wordt gehouden
• Positieve feedback (zelden)
o Triggert de afgifte van een hormoon
1
,Glandotrope hormonen: zijn hormonen die andere hormonale klieren activeren om hormonen aan te maken.
Effecthormonen: hormonen die zelf een effect hebben.
De hormoonsecretie kan op 3 manieren geregeld worden:
• Zenuwstelsel
• Hormonale klier
• Chemische stof in het bloed
2
, Hormonale klier Hormoon Doelcel
Epifyse Melatonine
Hypothalamus Oxytocine
ADH
Adenohypofyse TSH Schildklier
ACTH
(Glandotroop hormoon)
FSH Eierstok
(Glandotroop hormoon) Testes
LH Eierstok
(Glandotroop hormoon) Testes
Prolactine Melkklieren
(Effecthormoon) Effect: ontwikkeling van
melklierweefsel en
melkproductie
Groeihormoon Alle lichaamscellen
(Effecthormoon) Effect: groei
Schildklier T4
T3
Calcitonine
Bijschildklier Parathormoon
Pancreas Insuline
Glucagon
Bijnierschors Mineralocorticoïden
Glucocorticoïden
Bijniermerg Adrenaline
Noradrenaline
Nieren Renine
EPO
Ovarium Oestradiol
Progesteron
Testes Testosteron
3. DE HYPOTHALAMUS
De hypothalamus maakt 2 effecthormonen en een hele reeks glandotrope hormonen. Er zijn twee soorten
glandotrope hormonen:
• Inhibiting
• Releasing
De twee effecthormonen worden via de neurohypofyse naar het bloed
getransporteerd.
• Antidiuretisch hormoon: zorgt voor de urine productie
• Oxytocine: zowel lichamelijke als psychologische effecten
De glandotrope hormonen gaan via het bloedvaten netwerk naar de
adenohypofyse. Dit zorgt voor een beïnvloeding van de adenohypofyse.
Voorbeeld:
• TRH stimuleert de adenohypofyse voor het aanmaken van TSH (zie
afbeelding)
3
, Releasing hormoon: 1) stimuleert de voorkwab van de hypofyse. 2) gaat
via het bloedvat naar de voorkwab van de hypofyse. 3) het zijn stoffen
die in het bloed zitten en ervoor zorgen dat bepaalde organen actief
worden.
Inhibiting hormonen: het heeft een remmende werking op een andere
hormonale klier.
4. DE HYPOFYSE
Wordt ook wel de glandula pituitaria genoemd. Het bestaat uit 2
onderdelen:
• Neurohypofyse
o Doorgeefluik voor de
hormonen die worden
aangemaakt door de
hypothalamus
• Adenohypofyse
o Produceert zelf hormonen
De hypofyse wordt via de hypofysesteel of
infundibulum verbonden met de
hypothalamus.
4.1 DE ADENOHYPOFYSE
De adenohypofyse produceert zelf 7
verschillende hormonen.
• 4 glandotrope hormonen: 2 gonadotrope hormonen en 2 niet- gonadotrope hormonen
• 3 effecthormonen
Hormoon Doelcel Effect
Glandotrope hormonen Thyroïdstimulerend Schildklier
hormoon (TSH)
Ardenocorticotroop Bijnierschors
hormoon (ACTH)
Follikelstimulerend Vrouw: eierstok
hormoon (FSH)
Man: testes
Luteïniserend hormoon Vrouw: eierstok
(LH)
Man: testes
4
1. HET WERKINGSMECHANISME VAN HET HORMOONSTELSEL
1) Endocriene klier produceert hormonen
2) De klier geeft de hormonen af aan de bloedbaan
3) Het hormoon gaat rond in het lichaam via de bloedbaan
4) Het hormoon bereikt de doelcel en zal zich binden aan de receptor
5) Wanneer het hormoon gebonden is aan de receptor zal er een reactie plaats vinden. De reactie zal
niet plaatsvinden in de cellen die geen receptor hebben.
Niet elke hormoon wordt geproduceerd door een hormonale klier. Bijvoorbeeld:
• Prostaglandine wordt geproduceerd als er een beschadiging is van de cel.
Een hormoon: het is een door cellen aangemaakte stof met een specifieke werking op 1 of meerdere cellen.
Een doelcel: een cel dat een receptor heeft voor een specifieke cel
Zowel het hormonaal stelsel als het zenuwstelsel hebben een regulerende functie. Ondanks dezelfde functie
hebben ze een andere werking:
Zenuwstelsel Hormoonstelsel
Snelheid van effect Snel Traag
Duur effect Kort Lang
Signalen Actiepotentiëlen en Hormonen
neurotransmitters
Route waarlangs de signalen Celmembranen van neuronen Bloedbaan
reizen
2. BASISKENNIS OVER HORMONALE KLIEREN EN HUN HORMONEN
2.1 CONTROLE OVER HORMOONAFGIFTE
Er is sprake van:
• Negatieve feedback
o Remt de afgifte van hormonen als dit nodig is
o Zorgt ervoor dat de homeostase onder contole wordt gehouden
• Positieve feedback (zelden)
o Triggert de afgifte van een hormoon
1
,Glandotrope hormonen: zijn hormonen die andere hormonale klieren activeren om hormonen aan te maken.
Effecthormonen: hormonen die zelf een effect hebben.
De hormoonsecretie kan op 3 manieren geregeld worden:
• Zenuwstelsel
• Hormonale klier
• Chemische stof in het bloed
2
, Hormonale klier Hormoon Doelcel
Epifyse Melatonine
Hypothalamus Oxytocine
ADH
Adenohypofyse TSH Schildklier
ACTH
(Glandotroop hormoon)
FSH Eierstok
(Glandotroop hormoon) Testes
LH Eierstok
(Glandotroop hormoon) Testes
Prolactine Melkklieren
(Effecthormoon) Effect: ontwikkeling van
melklierweefsel en
melkproductie
Groeihormoon Alle lichaamscellen
(Effecthormoon) Effect: groei
Schildklier T4
T3
Calcitonine
Bijschildklier Parathormoon
Pancreas Insuline
Glucagon
Bijnierschors Mineralocorticoïden
Glucocorticoïden
Bijniermerg Adrenaline
Noradrenaline
Nieren Renine
EPO
Ovarium Oestradiol
Progesteron
Testes Testosteron
3. DE HYPOTHALAMUS
De hypothalamus maakt 2 effecthormonen en een hele reeks glandotrope hormonen. Er zijn twee soorten
glandotrope hormonen:
• Inhibiting
• Releasing
De twee effecthormonen worden via de neurohypofyse naar het bloed
getransporteerd.
• Antidiuretisch hormoon: zorgt voor de urine productie
• Oxytocine: zowel lichamelijke als psychologische effecten
De glandotrope hormonen gaan via het bloedvaten netwerk naar de
adenohypofyse. Dit zorgt voor een beïnvloeding van de adenohypofyse.
Voorbeeld:
• TRH stimuleert de adenohypofyse voor het aanmaken van TSH (zie
afbeelding)
3
, Releasing hormoon: 1) stimuleert de voorkwab van de hypofyse. 2) gaat
via het bloedvat naar de voorkwab van de hypofyse. 3) het zijn stoffen
die in het bloed zitten en ervoor zorgen dat bepaalde organen actief
worden.
Inhibiting hormonen: het heeft een remmende werking op een andere
hormonale klier.
4. DE HYPOFYSE
Wordt ook wel de glandula pituitaria genoemd. Het bestaat uit 2
onderdelen:
• Neurohypofyse
o Doorgeefluik voor de
hormonen die worden
aangemaakt door de
hypothalamus
• Adenohypofyse
o Produceert zelf hormonen
De hypofyse wordt via de hypofysesteel of
infundibulum verbonden met de
hypothalamus.
4.1 DE ADENOHYPOFYSE
De adenohypofyse produceert zelf 7
verschillende hormonen.
• 4 glandotrope hormonen: 2 gonadotrope hormonen en 2 niet- gonadotrope hormonen
• 3 effecthormonen
Hormoon Doelcel Effect
Glandotrope hormonen Thyroïdstimulerend Schildklier
hormoon (TSH)
Ardenocorticotroop Bijnierschors
hormoon (ACTH)
Follikelstimulerend Vrouw: eierstok
hormoon (FSH)
Man: testes
Luteïniserend hormoon Vrouw: eierstok
(LH)
Man: testes
4
