VERBINTENISSENRECHT
2023-2024
Gil Vriends
,Verbintenissenrecht
“Moeder van het recht”:
- Eenzijdige en meerzijdige rechtshandelingen
- Verbintenissen uit de wet (leer van de onrechtmatige daad: meer bepaald rechtsfeiten)
Verbintenis en overeenkomst zijn GEEN synoniemen. Een verbintenis vloeit vaak voort uit een
overeenkomst
Kern van het privaatrecht: regelt rechtsverhoudingen tussen individuen
(>< publiekrecht: rechtsverhoudingen tussen overheid en individuen
Individu: titularis van subjectief recht (natuurlijk persoon of rechtspersoon)
1 vraag op examen gelinkt aan boek 6 economisch recht
Bijzondere status verbintenissenrecht
Doelstellingen:
- Bindende kracht (basisprincipe) om het rechtsverkeer efficiënt te laten verlopen
Bv. huurovereenkomst: als je maandelijks huur betaald dat jij het genot ervan mag genieten
- Van aanvullend recht (je kan ervan afwijken)
- Contractvrijheid, steunend op individuele vrijheid en autonomie
In beginsel is éénieder vrij zich te contracteren (bestaan vele uitzonderingen op)
- Maatschappelijke rechtvaardigheid
= in een ideale wereld zijn potentiële contractpartijen hebben dezelfde toegang tot
informatie, zijn gelijkwaardig in onderhandelingen, kennis,…
Bv. je wilt je auto in een garage in Antwerpen zetten. Je moet 3,70 betalen. Kan je niet
over onderhandelen.
Bv. aankoop smartphone, aangaan huwelijk, aansluiting internetprovider, opstellen
testament
Evolutie van oud naar nieuw recht
⁃ Boek 5: algemene bepalingen
⁃ Boek 1: verbintenissenrecht
⁃ Hof van Cassatie heeft gezorgd voor een enorme evolutie. Het recht moet mee evolueren
met de samenleving.
⁃ Hof van Cassatie: oordeelt in recht en niet in feiten. Is geen derde macht.
Nieuwe boeken 1 en 5
- Wetsvoorstellen 24 februari 2021
- Wetten van 28 april 2022, BS 1 juli 2023
- Inwerkingtreding: 1 januari 2023
Boek 5 is van toepassing na 1 januari 2023.
Tenzij partijen anders bepalen, blijft het oude recht van toepassing op:
- De toekomstige gevolgen van rechtshandelingen en rechtsfeiten die hebben plaatsgevonden
voor 1 januari 2023
, - De rechtshandelingen en rechtsfeiten die hebben plaatsgevonden na 1 januari 2023 en die
betrekking hebben op een verbintenis ontstaan uit een rechtshandeling of rechtsfeit die
hebben plaatsgevonden voor 1 januari
CONCLUSIE: het oud en nieuw verbintenissenrecht zal de komende 50 jaar samenlopen!
Boek 1: “Algemene bepalingen”
- Transversale werking maar groot belang voor het verbintenissenrecht
Bv. rechtsmisbruik is in verschillende rechtstakken belangrijk
- Geeft definities,…
- Gelaagde structuur (algemeen en bijzonder)
Doelstellingen Boek 5
Modernisering
- Terminologische vereenvoudiging
Bv. goede huisvader = voorzichtige en redelijke persoon
- Meer en moderne en logische structuur
- Inhoudelijke modernisering
Nieuw evenwicht wilsautonomie en rol rechter
Sancties op maat
Bv. vroeger werden sommige overeenkomsten volledig nietig door één clausule.
Is nu niet volledig meer niet = partiele nietigheid
Vroeger voor alles naar de rechtbank gaan. Men probeert vaak zaken buitengerechtelijk
op te lossen. Bv. het plaatsen van een keuken. Je hebt een contract gesloten en de
persoon is niet komen opdagen.
Overdracht van verbintenissen, schuldvorderingen en contracten.
Coherentie en rechtszekerheid bevorderen:
- Codificatie van bestaande cassatierechtspraak
= copi van cassatierechtspraak
- Vereenvoudige van aantal regels
- Meer coherente structuur
Competitiviteit van Belgisch recht verhogen
België liep achter en bijna alle Europese landen hadden hun verbintenissenrecht veranderd
, Deel 1: Het begrip verbintenis en de soorten verbintenissen
Hfst 1: Het begrip verbintenis en de soorten verbintenissen
Definitie
OUD BW:
Geen definitie maar wel in RL:
1. Rechtsband tussen personen
2. Ontstaan uit een rechtshandeling of een andere menselijke gedraging waaraan
de wet of rechtspraak rechtsgevolgen vastknoopt
3. Met als voorwerp het doen ontstaan van in geld waardeerbare afspraken
4. Kan in rechte worden afgedwongen
BOEK 5:
Artikel 5.1. Verbintenis
“Een verbintenis is een rechtsband op grond waarvan een schuldenaar van een
schuldenaar, indien nodig in rechte, de uitvoering van een prestatie mag eisen.
Klemtoon op juridische afdwingbaarheid is de essentie van de verbintenis
Bv. je belooft om mee naar de cinema te gaan maar eigenlijk wil je gewoon thuisblijven
en je stuurt dat je niet meegaat.
(Morele afspraak)
A. Rechtsband tussen personen
- Tussen minstens 2 personen
- Waarbij de ene persoon een vorderingsrecht heeft op de andere (afspraak jegens een
persoon op een bepaalde gedraging)
Bv. je koopt een wetboek van Chloë voor 50 euro. Ik betaal en Chloë levert. We hebben een
vorderingsrecht op elkaar.
Derden hebben daar niks mee te maken. Ze kunnen daar geen rechten uitputten of geen
verplichtingen voortvloeien voor derden (= interpartes)
- Verschil met zakelijk recht (geeft zeggenschap op een zaak bv. eigendom, vruchtgebruik
(geldt erga omnes = geldt voor iedereen)
- Verschil in geldingskracht
B. Ontstaan uit een rechtshandeling of andere gedraging (zoals rechtsfeit)
- Rechtshandeling
Art. 1.3. Rechtshandeling
= is de wilsuiting waarbij een of meer personen de bedoeling hebben om rechtsgevolgen te
doen ontstaan
- Onderscheiden van rechtsfeiten (= niet de bedoeling om een verbintenis te creëren)
Bv. fout, gebrekkige fout,…
Buitencontractuele fout creëert een verbintenis (art. 1382 oud BW) bv. iemand maakt
krassen op je auto
C. Met het ontstaan van in geld waardeerbare aanspraken tot het voorwerp
- Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen (niet concurrentiebeding), of iets te geven
(overdracht zakelijk recht)
2023-2024
Gil Vriends
,Verbintenissenrecht
“Moeder van het recht”:
- Eenzijdige en meerzijdige rechtshandelingen
- Verbintenissen uit de wet (leer van de onrechtmatige daad: meer bepaald rechtsfeiten)
Verbintenis en overeenkomst zijn GEEN synoniemen. Een verbintenis vloeit vaak voort uit een
overeenkomst
Kern van het privaatrecht: regelt rechtsverhoudingen tussen individuen
(>< publiekrecht: rechtsverhoudingen tussen overheid en individuen
Individu: titularis van subjectief recht (natuurlijk persoon of rechtspersoon)
1 vraag op examen gelinkt aan boek 6 economisch recht
Bijzondere status verbintenissenrecht
Doelstellingen:
- Bindende kracht (basisprincipe) om het rechtsverkeer efficiënt te laten verlopen
Bv. huurovereenkomst: als je maandelijks huur betaald dat jij het genot ervan mag genieten
- Van aanvullend recht (je kan ervan afwijken)
- Contractvrijheid, steunend op individuele vrijheid en autonomie
In beginsel is éénieder vrij zich te contracteren (bestaan vele uitzonderingen op)
- Maatschappelijke rechtvaardigheid
= in een ideale wereld zijn potentiële contractpartijen hebben dezelfde toegang tot
informatie, zijn gelijkwaardig in onderhandelingen, kennis,…
Bv. je wilt je auto in een garage in Antwerpen zetten. Je moet 3,70 betalen. Kan je niet
over onderhandelen.
Bv. aankoop smartphone, aangaan huwelijk, aansluiting internetprovider, opstellen
testament
Evolutie van oud naar nieuw recht
⁃ Boek 5: algemene bepalingen
⁃ Boek 1: verbintenissenrecht
⁃ Hof van Cassatie heeft gezorgd voor een enorme evolutie. Het recht moet mee evolueren
met de samenleving.
⁃ Hof van Cassatie: oordeelt in recht en niet in feiten. Is geen derde macht.
Nieuwe boeken 1 en 5
- Wetsvoorstellen 24 februari 2021
- Wetten van 28 april 2022, BS 1 juli 2023
- Inwerkingtreding: 1 januari 2023
Boek 5 is van toepassing na 1 januari 2023.
Tenzij partijen anders bepalen, blijft het oude recht van toepassing op:
- De toekomstige gevolgen van rechtshandelingen en rechtsfeiten die hebben plaatsgevonden
voor 1 januari 2023
, - De rechtshandelingen en rechtsfeiten die hebben plaatsgevonden na 1 januari 2023 en die
betrekking hebben op een verbintenis ontstaan uit een rechtshandeling of rechtsfeit die
hebben plaatsgevonden voor 1 januari
CONCLUSIE: het oud en nieuw verbintenissenrecht zal de komende 50 jaar samenlopen!
Boek 1: “Algemene bepalingen”
- Transversale werking maar groot belang voor het verbintenissenrecht
Bv. rechtsmisbruik is in verschillende rechtstakken belangrijk
- Geeft definities,…
- Gelaagde structuur (algemeen en bijzonder)
Doelstellingen Boek 5
Modernisering
- Terminologische vereenvoudiging
Bv. goede huisvader = voorzichtige en redelijke persoon
- Meer en moderne en logische structuur
- Inhoudelijke modernisering
Nieuw evenwicht wilsautonomie en rol rechter
Sancties op maat
Bv. vroeger werden sommige overeenkomsten volledig nietig door één clausule.
Is nu niet volledig meer niet = partiele nietigheid
Vroeger voor alles naar de rechtbank gaan. Men probeert vaak zaken buitengerechtelijk
op te lossen. Bv. het plaatsen van een keuken. Je hebt een contract gesloten en de
persoon is niet komen opdagen.
Overdracht van verbintenissen, schuldvorderingen en contracten.
Coherentie en rechtszekerheid bevorderen:
- Codificatie van bestaande cassatierechtspraak
= copi van cassatierechtspraak
- Vereenvoudige van aantal regels
- Meer coherente structuur
Competitiviteit van Belgisch recht verhogen
België liep achter en bijna alle Europese landen hadden hun verbintenissenrecht veranderd
, Deel 1: Het begrip verbintenis en de soorten verbintenissen
Hfst 1: Het begrip verbintenis en de soorten verbintenissen
Definitie
OUD BW:
Geen definitie maar wel in RL:
1. Rechtsband tussen personen
2. Ontstaan uit een rechtshandeling of een andere menselijke gedraging waaraan
de wet of rechtspraak rechtsgevolgen vastknoopt
3. Met als voorwerp het doen ontstaan van in geld waardeerbare afspraken
4. Kan in rechte worden afgedwongen
BOEK 5:
Artikel 5.1. Verbintenis
“Een verbintenis is een rechtsband op grond waarvan een schuldenaar van een
schuldenaar, indien nodig in rechte, de uitvoering van een prestatie mag eisen.
Klemtoon op juridische afdwingbaarheid is de essentie van de verbintenis
Bv. je belooft om mee naar de cinema te gaan maar eigenlijk wil je gewoon thuisblijven
en je stuurt dat je niet meegaat.
(Morele afspraak)
A. Rechtsband tussen personen
- Tussen minstens 2 personen
- Waarbij de ene persoon een vorderingsrecht heeft op de andere (afspraak jegens een
persoon op een bepaalde gedraging)
Bv. je koopt een wetboek van Chloë voor 50 euro. Ik betaal en Chloë levert. We hebben een
vorderingsrecht op elkaar.
Derden hebben daar niks mee te maken. Ze kunnen daar geen rechten uitputten of geen
verplichtingen voortvloeien voor derden (= interpartes)
- Verschil met zakelijk recht (geeft zeggenschap op een zaak bv. eigendom, vruchtgebruik
(geldt erga omnes = geldt voor iedereen)
- Verschil in geldingskracht
B. Ontstaan uit een rechtshandeling of andere gedraging (zoals rechtsfeit)
- Rechtshandeling
Art. 1.3. Rechtshandeling
= is de wilsuiting waarbij een of meer personen de bedoeling hebben om rechtsgevolgen te
doen ontstaan
- Onderscheiden van rechtsfeiten (= niet de bedoeling om een verbintenis te creëren)
Bv. fout, gebrekkige fout,…
Buitencontractuele fout creëert een verbintenis (art. 1382 oud BW) bv. iemand maakt
krassen op je auto
C. Met het ontstaan van in geld waardeerbare aanspraken tot het voorwerp
- Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen (niet concurrentiebeding), of iets te geven
(overdracht zakelijk recht)
