INTERNATIONAAL RECHT
Inhoud
HOOFDSTUK 1: INLEIDING....................................................................................................................................... 3
HOOFDSTUK 2: RECHTSSUBJECTEN ........................................................................................................................ 3
1 Inleiding...................................................................................................................................................... 3
2 Staten ......................................................................................................................................................... 4
3 Internationale organisaties ........................................................................................................................ 5
3.1 De verenigde Naties (VN – UN) ......................................................................................................... 6
3.2 Europese Unie ................................................................................................................................... 7
3.3 Raad van Europa................................................................................................................................ 8
3.4 Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) ..................................................... 8
3.5 Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) ............................................................................... 8
3.6 Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) .......................................... 9
3.7 Benelux .............................................................................................................................................. 9
4 Individuen .................................................................................................................................................. 9
5 Multinationale ondernemingen ............................................................................................................... 10
6 Heilige stoel.............................................................................................................................................. 10
7 Internationale NGO’s ............................................................................................................................... 10
8 Bevrijdingsbewegingen ............................................................................................................................ 10
9 De facto-regimes ...................................................................................................................................... 11
HOOFDSTUK 3: AFBAKENING VAN HET STAATSGEZAG ......................................................................................... 12
1 Territoriale jurisdictie............................................................................................................................... 12
2 Extraterritoriale jurisdictie ....................................................................................................................... 13
3 Jurisdictie over de zee, ruimte en poolgebieden ..................................................................................... 13
3.1 De zee .............................................................................................................................................. 13
3.2 De ruimte ........................................................................................................................................ 15
3.3 De Poolgebieden ............................................................................................................................. 15
HOOFDSTUK 4: VREDE EN VEILIGHEID .................................................................................................................. 16
1 Systeem van collectieve veiligheid ........................................................................................................... 16
1.1 Principe............................................................................................................................................ 16
1.2 Uitzonderingen ................................................................................................................................ 16
2 Internationaal humanitair recht .............................................................................................................. 17
2.1 Beginselen voor internationale conflicten ...................................................................................... 18
2.2 Algemene beginselen voor interne conflicten ................................................................................ 18
3 Terrorisme................................................................................................................................................ 18
4 Wapenbeheersing .................................................................................................................................... 19
HOOFDSTUK 5: BESCHERMING VAN INDIVIDUEN................................................................................................. 20
1 Mensenrechten ........................................................................................................................................ 20
2 Vluchtelingen ........................................................................................................................................... 21
Vercaigne Jaimy - 1
, INTERNATIONAAL RECHT
2.1 Bescherming op internationaal niveau ........................................................................................... 21
2.2 Bescherming op regionaal niveau – EU Dublin-systeem ................................................................. 22
HOOFDSTUK 6: REGULERING VAN DE ECONOMIE ................................................................................................ 23
1 Internationaal financieel recht................................................................................................................. 23
1.1 Internationaal Monetair Fonds ....................................................................................................... 23
1.2 De Wereldbankgroep ...................................................................................................................... 24
1.3 Regionaal: Economisch en monetaire Unie (EMU) ......................................................................... 24
2 Internationaal Handelsrecht .................................................................................................................... 24
2.1 Internationaal niveau: Wereldhandelsorganisatie .......................................................................... 25
2.2 Regionaal: EU .................................................................................................................................. 27
2.3 Het tussenniveau: Mega-regionale handelsverdragen ................................................................... 28
HOOFDSTUK 7: INTERNATIONALE AANSPRAKELIJKHEID ...................................................................................... 29
1 Aansprakelijkheid van staten ................................................................................................................... 29
2 Aansprakelijkheid van individuen – Internationaal strafrecht ................................................................. 30
2.1 Genocide ......................................................................................................................................... 30
2.2 Misdaden tegen de menselijkheid .................................................................................................. 30
2.3 Oorlogsmisdaden ............................................................................................................................ 30
2.4 Agressie ........................................................................................................................................... 31
2.5 Enkele andere internationale verdragen......................................................................................... 31
2.6 De bestraffing .................................................................................................................................. 31
HOOFDSTUK 8: VERHOUDING IR & NR ................................................................................................................. 35
1 Positie NR in Internationale rechtsorde ................................................................................................... 35
2 Positie IR in Nationale rechtsorde............................................................................................................ 35
3 Doorwerking van het IR in Belgische rechtsorde ..................................................................................... 35
HOOFDSTUK 9: GESCHILLENBESLECHTING ........................................................................................................... 36
1 Diplomatieke middelen ............................................................................................................................ 36
1.1 Onderhandelingen .......................................................................................................................... 36
1.2 Feitenonderzoek (enquiry) .............................................................................................................. 36
1.3 Goede diensten (good offices) ........................................................................................................ 36
1.4 Bemiddeling (mediation) ................................................................................................................. 36
2 Jurisdictionele middelen .......................................................................................................................... 36
2.1 Arbitrage ......................................................................................................................................... 36
2.2 Gerechtelijke geschillenbeslechting – Internationaal Gerechtshof ................................................ 37
2.3 Eenzijdige maatregelen door staten ............................................................................................... 39
2.4 VN VR komt tussen .......................................................................................................................... 39
2.5 Tussenkomst van de Veiligheidsraad .............................................................................................. 39
2.6 Gebruik van geweld ......................................................................................................................... 40
Vercaigne Jaimy - 2
, INTERNATIONAAL RECHT
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
Begrip:
= geheel van rechtsregels die de internationale betrekkingen regelen tussen internationale
rechtssubjecten
➔ Regelt dus de mondiale belangen
➔ Publiek recht:
o Verschillend van internationaal privaat recht
o Verschillend van nationaal recht
o Verschillend van EU-recht
Wat is de rol van het internationaal recht?:
= zorgt ervoor dat staten met elkaar kunnen samenwerken (coöperatie) en naast elkaar kunnen
bestaan (co-existentie)
- Afbakenen van de bevoegdheden van staten:
o Wie waar regeert → regels van totale soevereiniteit= staat kan regels maken binnen
zijn grondgebied én andere staten kunnen zich niet moeien in een andere staat
o Wanneer is een staat een staat én hoe ontstaat een staat?
- Regelen van interactie tussen staten
o Wat bij een geschil?
o Wat bij niet respecteren van de mensenrechten?
- Zorgt ervoor dat staten kunnen samenwerken
o Binnen internationale organisaties
o Door verdragen
Kenmerken:
- Horizontale rechtsorde: gelijkheid, en soevereiniteit
- Er is geen centrale wetgever
- Er is geen centrale rechter
- Er bestaat geen wereldpolitie
- Uitvoering ervan hangt af van het nationaal recht
- Zeer uitgebreid:
o Omvat alle mogelijke rechtsgebieden
o Algemeen, regionaal en bijzonder IR
- Wordt beïnvloed door de internationale politiek
HOOFDSTUK 2: RECHTSSUBJECTEN
1 Inleiding
Wat?:
= entiteiten of personen die de bekwaamheid bezitten om deel te nemen aan het rechtsverkeer in de
internationale rechtsorde, die internationale rechtspersoonlijkheid bezitten. Dus kan:
- I rechtshandelingen verrichten
- I rechten bezitten
- I verplichtingen hebben
- Recht op I niveau afdwingen
- Internationaalrechtelijke aansprakelijk worden gesteld wegens schenden van zijn
verplichtingen
Vercaigne Jaimy - 3
, INTERNATIONAAL RECHT
Wie?:
- Staten = primaire rechtssubjecten met volledige rechtssubjectiviteit
- Niet statelijke actoren: afgeleide rechtssubjecten met beperkte rechtssubjectiveit
o Internationale organisaties
o Individuen
o Multinationals
o Heilige stoel
2 Staten
Wat?:
= een entiteit die soeverein is en beschikt over een:
- Bevolking
- Een grondgebied
- Regering
Bestanddelen van een staat:
- Grondgebied:
= de ruimte waarover een staat daadwerkelijk, geldig en exclusieve wijze zijn bevoegdheden
uitoefent
o Grond
o Ondergrond
o Binnenwateren
o Territoriale zee
o Luchtruim erboven
- Bevolking:
= geheel van personen dat op duurzame wijze met een staat is verbonden door de
rechtsband van de nationaliteit
o Moet niet permanent zijn
o Geen min.aantal vereist
o Moet geen homogene groep zijn
o Wel nationaliteit van de staat hebben
- Overheid met effectief gezag:
o Interne dimensie: staatsfuncties uitoefenen binnen zijn grondgebied met
beperkingen zoals mensenrechten
o Externe dimensie: bekwaam zijn om betrekkingen met andere staten te
onderhouden en I verplichtingen na te komen
Kenmerken:
- Soevereiniteit: exclusief en onafhankelijk gezag ten aanzien van zijn grondgebied en de
bevolking
- Gelijkheid: alle staten hebben gelijke rechten en plichten
Let op!: juridische gelijkheid ≠ politieke gelijkheid
Eenheid van een staat:
= subjectiviteit komt toe aan de gehele staat, ook al bestaat die staat uit onderdelen zoals deelstaten
of provincies.
➔ Maar onderdelen kunnen wel een zelfstandige bevoegdheid hebben om I rechtsbetrekkingen
aan te gaan
Vercaigne Jaimy - 4
Inhoud
HOOFDSTUK 1: INLEIDING....................................................................................................................................... 3
HOOFDSTUK 2: RECHTSSUBJECTEN ........................................................................................................................ 3
1 Inleiding...................................................................................................................................................... 3
2 Staten ......................................................................................................................................................... 4
3 Internationale organisaties ........................................................................................................................ 5
3.1 De verenigde Naties (VN – UN) ......................................................................................................... 6
3.2 Europese Unie ................................................................................................................................... 7
3.3 Raad van Europa................................................................................................................................ 8
3.4 Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) ..................................................... 8
3.5 Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) ............................................................................... 8
3.6 Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) .......................................... 9
3.7 Benelux .............................................................................................................................................. 9
4 Individuen .................................................................................................................................................. 9
5 Multinationale ondernemingen ............................................................................................................... 10
6 Heilige stoel.............................................................................................................................................. 10
7 Internationale NGO’s ............................................................................................................................... 10
8 Bevrijdingsbewegingen ............................................................................................................................ 10
9 De facto-regimes ...................................................................................................................................... 11
HOOFDSTUK 3: AFBAKENING VAN HET STAATSGEZAG ......................................................................................... 12
1 Territoriale jurisdictie............................................................................................................................... 12
2 Extraterritoriale jurisdictie ....................................................................................................................... 13
3 Jurisdictie over de zee, ruimte en poolgebieden ..................................................................................... 13
3.1 De zee .............................................................................................................................................. 13
3.2 De ruimte ........................................................................................................................................ 15
3.3 De Poolgebieden ............................................................................................................................. 15
HOOFDSTUK 4: VREDE EN VEILIGHEID .................................................................................................................. 16
1 Systeem van collectieve veiligheid ........................................................................................................... 16
1.1 Principe............................................................................................................................................ 16
1.2 Uitzonderingen ................................................................................................................................ 16
2 Internationaal humanitair recht .............................................................................................................. 17
2.1 Beginselen voor internationale conflicten ...................................................................................... 18
2.2 Algemene beginselen voor interne conflicten ................................................................................ 18
3 Terrorisme................................................................................................................................................ 18
4 Wapenbeheersing .................................................................................................................................... 19
HOOFDSTUK 5: BESCHERMING VAN INDIVIDUEN................................................................................................. 20
1 Mensenrechten ........................................................................................................................................ 20
2 Vluchtelingen ........................................................................................................................................... 21
Vercaigne Jaimy - 1
, INTERNATIONAAL RECHT
2.1 Bescherming op internationaal niveau ........................................................................................... 21
2.2 Bescherming op regionaal niveau – EU Dublin-systeem ................................................................. 22
HOOFDSTUK 6: REGULERING VAN DE ECONOMIE ................................................................................................ 23
1 Internationaal financieel recht................................................................................................................. 23
1.1 Internationaal Monetair Fonds ....................................................................................................... 23
1.2 De Wereldbankgroep ...................................................................................................................... 24
1.3 Regionaal: Economisch en monetaire Unie (EMU) ......................................................................... 24
2 Internationaal Handelsrecht .................................................................................................................... 24
2.1 Internationaal niveau: Wereldhandelsorganisatie .......................................................................... 25
2.2 Regionaal: EU .................................................................................................................................. 27
2.3 Het tussenniveau: Mega-regionale handelsverdragen ................................................................... 28
HOOFDSTUK 7: INTERNATIONALE AANSPRAKELIJKHEID ...................................................................................... 29
1 Aansprakelijkheid van staten ................................................................................................................... 29
2 Aansprakelijkheid van individuen – Internationaal strafrecht ................................................................. 30
2.1 Genocide ......................................................................................................................................... 30
2.2 Misdaden tegen de menselijkheid .................................................................................................. 30
2.3 Oorlogsmisdaden ............................................................................................................................ 30
2.4 Agressie ........................................................................................................................................... 31
2.5 Enkele andere internationale verdragen......................................................................................... 31
2.6 De bestraffing .................................................................................................................................. 31
HOOFDSTUK 8: VERHOUDING IR & NR ................................................................................................................. 35
1 Positie NR in Internationale rechtsorde ................................................................................................... 35
2 Positie IR in Nationale rechtsorde............................................................................................................ 35
3 Doorwerking van het IR in Belgische rechtsorde ..................................................................................... 35
HOOFDSTUK 9: GESCHILLENBESLECHTING ........................................................................................................... 36
1 Diplomatieke middelen ............................................................................................................................ 36
1.1 Onderhandelingen .......................................................................................................................... 36
1.2 Feitenonderzoek (enquiry) .............................................................................................................. 36
1.3 Goede diensten (good offices) ........................................................................................................ 36
1.4 Bemiddeling (mediation) ................................................................................................................. 36
2 Jurisdictionele middelen .......................................................................................................................... 36
2.1 Arbitrage ......................................................................................................................................... 36
2.2 Gerechtelijke geschillenbeslechting – Internationaal Gerechtshof ................................................ 37
2.3 Eenzijdige maatregelen door staten ............................................................................................... 39
2.4 VN VR komt tussen .......................................................................................................................... 39
2.5 Tussenkomst van de Veiligheidsraad .............................................................................................. 39
2.6 Gebruik van geweld ......................................................................................................................... 40
Vercaigne Jaimy - 2
, INTERNATIONAAL RECHT
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
Begrip:
= geheel van rechtsregels die de internationale betrekkingen regelen tussen internationale
rechtssubjecten
➔ Regelt dus de mondiale belangen
➔ Publiek recht:
o Verschillend van internationaal privaat recht
o Verschillend van nationaal recht
o Verschillend van EU-recht
Wat is de rol van het internationaal recht?:
= zorgt ervoor dat staten met elkaar kunnen samenwerken (coöperatie) en naast elkaar kunnen
bestaan (co-existentie)
- Afbakenen van de bevoegdheden van staten:
o Wie waar regeert → regels van totale soevereiniteit= staat kan regels maken binnen
zijn grondgebied én andere staten kunnen zich niet moeien in een andere staat
o Wanneer is een staat een staat én hoe ontstaat een staat?
- Regelen van interactie tussen staten
o Wat bij een geschil?
o Wat bij niet respecteren van de mensenrechten?
- Zorgt ervoor dat staten kunnen samenwerken
o Binnen internationale organisaties
o Door verdragen
Kenmerken:
- Horizontale rechtsorde: gelijkheid, en soevereiniteit
- Er is geen centrale wetgever
- Er is geen centrale rechter
- Er bestaat geen wereldpolitie
- Uitvoering ervan hangt af van het nationaal recht
- Zeer uitgebreid:
o Omvat alle mogelijke rechtsgebieden
o Algemeen, regionaal en bijzonder IR
- Wordt beïnvloed door de internationale politiek
HOOFDSTUK 2: RECHTSSUBJECTEN
1 Inleiding
Wat?:
= entiteiten of personen die de bekwaamheid bezitten om deel te nemen aan het rechtsverkeer in de
internationale rechtsorde, die internationale rechtspersoonlijkheid bezitten. Dus kan:
- I rechtshandelingen verrichten
- I rechten bezitten
- I verplichtingen hebben
- Recht op I niveau afdwingen
- Internationaalrechtelijke aansprakelijk worden gesteld wegens schenden van zijn
verplichtingen
Vercaigne Jaimy - 3
, INTERNATIONAAL RECHT
Wie?:
- Staten = primaire rechtssubjecten met volledige rechtssubjectiviteit
- Niet statelijke actoren: afgeleide rechtssubjecten met beperkte rechtssubjectiveit
o Internationale organisaties
o Individuen
o Multinationals
o Heilige stoel
2 Staten
Wat?:
= een entiteit die soeverein is en beschikt over een:
- Bevolking
- Een grondgebied
- Regering
Bestanddelen van een staat:
- Grondgebied:
= de ruimte waarover een staat daadwerkelijk, geldig en exclusieve wijze zijn bevoegdheden
uitoefent
o Grond
o Ondergrond
o Binnenwateren
o Territoriale zee
o Luchtruim erboven
- Bevolking:
= geheel van personen dat op duurzame wijze met een staat is verbonden door de
rechtsband van de nationaliteit
o Moet niet permanent zijn
o Geen min.aantal vereist
o Moet geen homogene groep zijn
o Wel nationaliteit van de staat hebben
- Overheid met effectief gezag:
o Interne dimensie: staatsfuncties uitoefenen binnen zijn grondgebied met
beperkingen zoals mensenrechten
o Externe dimensie: bekwaam zijn om betrekkingen met andere staten te
onderhouden en I verplichtingen na te komen
Kenmerken:
- Soevereiniteit: exclusief en onafhankelijk gezag ten aanzien van zijn grondgebied en de
bevolking
- Gelijkheid: alle staten hebben gelijke rechten en plichten
Let op!: juridische gelijkheid ≠ politieke gelijkheid
Eenheid van een staat:
= subjectiviteit komt toe aan de gehele staat, ook al bestaat die staat uit onderdelen zoals deelstaten
of provincies.
➔ Maar onderdelen kunnen wel een zelfstandige bevoegdheid hebben om I rechtsbetrekkingen
aan te gaan
Vercaigne Jaimy - 4
