Methoden van klinische
diagnostiek
Samenvatti ng Pedagogische Wetenschappen jaar 3 – Leiden
,Inhoudsopgave
College 1: Diagnostische cyclus 1...........................................................................................................3
Klachten- en probleemanalyse (De Bruyn et al. H1 t/m H7 & Tak et al. H1 & H2).............................3
Hoofdstuk 1: Inleiding....................................................................................................................3
Hoofdstuk 2: Uitgangspunten........................................................................................................4
Hoofdstuk 3: De diagnostische cyclus............................................................................................5
Intake.............................................................................................................................................8
Hoofdstuk 4: De aanmelding..........................................................................................................8
Anamnese......................................................................................................................................9
Hoofdstuk 5: klachtanalyse............................................................................................................9
Hoofdstuk 6: Het uitwerken van het diagnostisch scenario.........................................................11
Hoofdstuk 7: Probleemanalyse....................................................................................................13
College 2: Diagnostische cyclus 2.........................................................................................................15
Verklarende- en indicatieanalyse (De Bruyn et al. H8 & H9)............................................................15
College 3: Intelligentie 1......................................................................................................................20
Wat is intelligentie? (Tak et al. H11)................................................................................................20
Verschillende intelligentieonderzoeken (Tak et al. H11)..................................................................21
College 4: Intelligentie 2......................................................................................................................23
WISC-5: subtesten en meetpretenties (Tak et al. H11)....................................................................23
College 5: Intelligentie 3......................................................................................................................27
WISC-5: video opname bekijken (Tak et al. H11).............................................................................27
College 6: Sociaal-emotioneel onderzoek 1.........................................................................................32
Vragenlijsten (Tak et al. H6 & H13)..................................................................................................32
College 7: Sociaal-emotioneel onderzoek 2.........................................................................................39
Projectie en spel (artikel 1 en 2 van de reader)...............................................................................39
College 8: Taalonderzoek.....................................................................................................................46
College 9: Neuropsychologisch onderzoek..........................................................................................51
College 10: Gezin & cultuur.................................................................................................................58
Tentamen: 12/04/2023 (09:00-12:00)
Schriftelijk tentamen (MP & O) & een toetscasus (V/OV)
10 Hoorcolleges en 3 werkgroepen met verplichte aanwezigheid.
Online reader, collegestof & overige literatuur op Brightspace.
Instrumenten voor diagnostiek: alleen degene uit colleges en werkgroepen. Boek van Tak is
gedateerd en enkel ter verdieping. Niet belangrijk voor het tentamen.
diagnostische cyclus (de bruyn) of regulatieve cyclus (tak)? komt op hetzelfde neer maar de
bruyn is beter uitgewerkt dus deze moet je kennen voor tentamen.
oefenvraag vanaf woensdag 29 maart online op brightspace.
,College 1: Diagnostische cyclus 1
Klachten- en probleemanalyse (De Bruyn et al. H1 t/m H7 & Tak et
al. H1 & H2)
Hoofdstuk 1: Inleiding
Wat gaan we leren:
Het verloop van het diagnostisch proces.
Theoretische kaders waarbinnen onderzoeksvragen/hypothesen worden geplaatst.
Methoden en middelen van diagnostisch onderzoek en de achterliggende theoretische
uitgangspunten.
Instrumentenkeuze op basis van problematiek en domeinen.
, Centrale leerdoel MKD: student voorzien van kennis, inzicht en vaardigheden met betrekking
tot diagnostiek als proces met een modelmatige aanpak, waarbij hypothesetoetsing..
Klinische psychodiagnostiek = informatie wordt verzameld over de cliënt en diens omgeving met het
oog op het ontwerpen van de meest adequate aanpak van de problemen die door de cliënt zelf of
door diens omgeving zijn gesignaleerd.
Onderscheiden fase binnen hulpverlening/’’ingebouwd’’ in het proces van interventie.
Diagnostiek = zoek- en beslissingsproces dat in dialoog met de cliënt en diens omgeving
wordt uitgevoerd.
Prescriptief kader = concretisering van visie op verantwoorde diagnostiek.
Empirisch analytische aanpak = handelen van diagnosticus verloopt volgens regels die door hem zelf
geëxpliceerd kunnen worden; handelen is transparant en kan in principe aan toetsing door gem of
anderen worden onderworpen.
Hoofdstuk 2: Uitgangspunten
Diagnostici zijn wetenschappelijker wanneer zij:
Explicieter werken met theorieën en de verschillende theorieniveaus duidelijker met elkaar
in verband brengen.
Er zich bewust rekenschap van geven in welke gevallen zij wel en in welke gevallen zij niet
voor een bepaalde theorie kiezen.
Duidelijker de denkstappen vastleggen die geleid hebben tot het advies.
Onderzoek doen naar de waarde van theorieën voor de problemen waar ze betrekking op
hebben en naar het effect van ingrepen.
De resultaten van het eigen werk uitwisselen met collega’s.
Belangrijke cognitieve vuistregels bij klinische oordeelsvorming:
Causale (actor-observer) attributie = de persoon die handelt (actor), verklaart zijn gedrag
doorgaans vanuit externe, situationele omstandigheden. De observer verklaart het handelen
van de actor over het algemeen vanuit interne, stabiele disposities.
Gedragsconfirmatie = het door eigen gedrag uitlokken van informatie die de eigen
denkbeelden ondersteunt.
Beschikbaarheid = het oordeel over de mate waarin een verschijnsel voorkomt, wordt geleid
door het gemak waarmee men voorbeelden kan bedenken.
Representativiteit = het oordeel over de kans waarmee een verschijnsel optreedt, wordt
geleid door de mate waarin het te beoordelen verschijnsel overeenkomt met wat als
daarvoor typerend wordt opgevat.
Verankering = oordelen over de frequentie of omvang van verschijnselen blijven sterk
verankerd in de aanvangswaarden die de beoordelaar hanteert.
Confirmatorische teststrategie = het opzoeken van informatie die bij de eigen mening
aansluit.
Figuur 3.3: Heuristieken en de fasen in de diagnostische cyclus waarin zij vooral geacht worden een
rol te spelen bij de toepassing van klinische oordeelsvorming
Fase in
de DC
Heuristiek KA PA VA IA
1. Causale (actor-observator) attributie * * *
2. Gedragsconfirmatie * * *
3. Beschikbaarheid * * *
4. Representativiteit * * *
5. Verankering * * * *
diagnostiek
Samenvatti ng Pedagogische Wetenschappen jaar 3 – Leiden
,Inhoudsopgave
College 1: Diagnostische cyclus 1...........................................................................................................3
Klachten- en probleemanalyse (De Bruyn et al. H1 t/m H7 & Tak et al. H1 & H2).............................3
Hoofdstuk 1: Inleiding....................................................................................................................3
Hoofdstuk 2: Uitgangspunten........................................................................................................4
Hoofdstuk 3: De diagnostische cyclus............................................................................................5
Intake.............................................................................................................................................8
Hoofdstuk 4: De aanmelding..........................................................................................................8
Anamnese......................................................................................................................................9
Hoofdstuk 5: klachtanalyse............................................................................................................9
Hoofdstuk 6: Het uitwerken van het diagnostisch scenario.........................................................11
Hoofdstuk 7: Probleemanalyse....................................................................................................13
College 2: Diagnostische cyclus 2.........................................................................................................15
Verklarende- en indicatieanalyse (De Bruyn et al. H8 & H9)............................................................15
College 3: Intelligentie 1......................................................................................................................20
Wat is intelligentie? (Tak et al. H11)................................................................................................20
Verschillende intelligentieonderzoeken (Tak et al. H11)..................................................................21
College 4: Intelligentie 2......................................................................................................................23
WISC-5: subtesten en meetpretenties (Tak et al. H11)....................................................................23
College 5: Intelligentie 3......................................................................................................................27
WISC-5: video opname bekijken (Tak et al. H11).............................................................................27
College 6: Sociaal-emotioneel onderzoek 1.........................................................................................32
Vragenlijsten (Tak et al. H6 & H13)..................................................................................................32
College 7: Sociaal-emotioneel onderzoek 2.........................................................................................39
Projectie en spel (artikel 1 en 2 van de reader)...............................................................................39
College 8: Taalonderzoek.....................................................................................................................46
College 9: Neuropsychologisch onderzoek..........................................................................................51
College 10: Gezin & cultuur.................................................................................................................58
Tentamen: 12/04/2023 (09:00-12:00)
Schriftelijk tentamen (MP & O) & een toetscasus (V/OV)
10 Hoorcolleges en 3 werkgroepen met verplichte aanwezigheid.
Online reader, collegestof & overige literatuur op Brightspace.
Instrumenten voor diagnostiek: alleen degene uit colleges en werkgroepen. Boek van Tak is
gedateerd en enkel ter verdieping. Niet belangrijk voor het tentamen.
diagnostische cyclus (de bruyn) of regulatieve cyclus (tak)? komt op hetzelfde neer maar de
bruyn is beter uitgewerkt dus deze moet je kennen voor tentamen.
oefenvraag vanaf woensdag 29 maart online op brightspace.
,College 1: Diagnostische cyclus 1
Klachten- en probleemanalyse (De Bruyn et al. H1 t/m H7 & Tak et
al. H1 & H2)
Hoofdstuk 1: Inleiding
Wat gaan we leren:
Het verloop van het diagnostisch proces.
Theoretische kaders waarbinnen onderzoeksvragen/hypothesen worden geplaatst.
Methoden en middelen van diagnostisch onderzoek en de achterliggende theoretische
uitgangspunten.
Instrumentenkeuze op basis van problematiek en domeinen.
, Centrale leerdoel MKD: student voorzien van kennis, inzicht en vaardigheden met betrekking
tot diagnostiek als proces met een modelmatige aanpak, waarbij hypothesetoetsing..
Klinische psychodiagnostiek = informatie wordt verzameld over de cliënt en diens omgeving met het
oog op het ontwerpen van de meest adequate aanpak van de problemen die door de cliënt zelf of
door diens omgeving zijn gesignaleerd.
Onderscheiden fase binnen hulpverlening/’’ingebouwd’’ in het proces van interventie.
Diagnostiek = zoek- en beslissingsproces dat in dialoog met de cliënt en diens omgeving
wordt uitgevoerd.
Prescriptief kader = concretisering van visie op verantwoorde diagnostiek.
Empirisch analytische aanpak = handelen van diagnosticus verloopt volgens regels die door hem zelf
geëxpliceerd kunnen worden; handelen is transparant en kan in principe aan toetsing door gem of
anderen worden onderworpen.
Hoofdstuk 2: Uitgangspunten
Diagnostici zijn wetenschappelijker wanneer zij:
Explicieter werken met theorieën en de verschillende theorieniveaus duidelijker met elkaar
in verband brengen.
Er zich bewust rekenschap van geven in welke gevallen zij wel en in welke gevallen zij niet
voor een bepaalde theorie kiezen.
Duidelijker de denkstappen vastleggen die geleid hebben tot het advies.
Onderzoek doen naar de waarde van theorieën voor de problemen waar ze betrekking op
hebben en naar het effect van ingrepen.
De resultaten van het eigen werk uitwisselen met collega’s.
Belangrijke cognitieve vuistregels bij klinische oordeelsvorming:
Causale (actor-observer) attributie = de persoon die handelt (actor), verklaart zijn gedrag
doorgaans vanuit externe, situationele omstandigheden. De observer verklaart het handelen
van de actor over het algemeen vanuit interne, stabiele disposities.
Gedragsconfirmatie = het door eigen gedrag uitlokken van informatie die de eigen
denkbeelden ondersteunt.
Beschikbaarheid = het oordeel over de mate waarin een verschijnsel voorkomt, wordt geleid
door het gemak waarmee men voorbeelden kan bedenken.
Representativiteit = het oordeel over de kans waarmee een verschijnsel optreedt, wordt
geleid door de mate waarin het te beoordelen verschijnsel overeenkomt met wat als
daarvoor typerend wordt opgevat.
Verankering = oordelen over de frequentie of omvang van verschijnselen blijven sterk
verankerd in de aanvangswaarden die de beoordelaar hanteert.
Confirmatorische teststrategie = het opzoeken van informatie die bij de eigen mening
aansluit.
Figuur 3.3: Heuristieken en de fasen in de diagnostische cyclus waarin zij vooral geacht worden een
rol te spelen bij de toepassing van klinische oordeelsvorming
Fase in
de DC
Heuristiek KA PA VA IA
1. Causale (actor-observator) attributie * * *
2. Gedragsconfirmatie * * *
3. Beschikbaarheid * * *
4. Representativiteit * * *
5. Verankering * * * *
