Inhoudsopgave
Inleiding…………………………………………………………………………………………………………………………………………….…………………….………… 2
Psychomotoriek………………………………………………………………………………………………………………………………………….…………………….. 4
1.Reflexen………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….……… 4
1.1. Asymmetrische tonische nekreflex (ATNR)……………………………………………………………………………………………………………….…. 4
1.2. Symmetrische tonische nekreflex (STNR)………………………………………………………………………………………………………………….…. 4
1.3 Tonische labyrint reflex (TLR) tot hoofdrechtingsreflex (HRR)………………………………………………………………………………….….. 4
2. Psychomotorische ontwikkeling…………………………………………………………………………………………………………………………….…… 5
2.1 Perceptie……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….…… 5
2.1.1 Visuele perceptie………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 5
2.1.2 Auditieve perceptie…………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 7
2.2 Lichaamsperceptie……………………………………………………………………………………………………………………………………………........... 7
2.2.1 Lichaamsplan (LP) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 7
2.2.2 Lichaamsbesef (LI)……………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 7
2.2.3 Lichaamsidee (LI) ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 8
2.2.4 Noodzaak van normale ontwikkeling van LP – LB – lateralisatie………………………………………………………………………………… 8
2.3 Ruimteperceptie………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 8
2.3.1 Soorten ruimte………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 8
2.3.2 Ruimte-oriëntatie (RO) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… 9
2.3.3 Ruimte-structuratie (RS) …………………………………………………………………………………………………………………………………………… 9
2.3.4 Verband tussen lateralisatie – LP – LB – RO……………………………………………………………………………………………………………….. 9
2.4 Tijdsperceptie…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 10
2.5 Verwerkings- en uitvoeringsstructuren (bewegingscoördinatie) ………………………………………………………………………………… 10
Grove motoriek…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..…………….. 11
1.1 Lesopbouw…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 11
1.1. Inleiding…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 11
1.1.1. Motivatie……………………………………………………………………………………………………………………………………………….……………….. 11
1.1.2. Opwarming……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 11
1.2. De kern………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 11
1.3. Het slot…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….………………… 11
1.4. Het lesgewricht………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 12
2. Soorten lesopbouw in de kleuterschool………………………………………………………………………………………………………………………… 12
2.1 Het bewegingsspel………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 13
2.2 Het groepsspel……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 13
2.3 Open omloop…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 14
2.3.1 Organisatie……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 14
2.3.2 Doorschuiven………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 14
2.4 Gesloten omloop……………………………………………………………………………………………………..………………………………………………… 16
2.4.1 Criteria………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..………….. 16
2.4.2 Opstellingen……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 16
3 Lesvoorbereiding…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 17
3.1 Lesonderwerp……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 17
3.2 Lesdoelen…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 17
3.3 Organisatie………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 17
3.3.1 Vaktaal……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 17
3.3.2 Organisatievormen/beginsituatie……………………………………………………………………………………………………………………………. 18
3.3.3 Circuit – omloop – standen – parcours……………………………………………………………………………………………………………………. 20
3.3.4 Didactische tips……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 20
3.4 Foutenanalyse (FA) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 22
4 Differentiatie……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 23
5 Helperstechnieken……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 23
5.1 Techniek + methodiek van hulp verenen……………………………………………………………………………………………………………………. 23
Vaktaal……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
24
Afkortingen + begrippen…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
27
,
,Van nature kind heeft exploratiedrang -> wat kind beleeft verloopt via motoriek
oMotorische ontwikkeling verloopt over hele lichaam: van boven naar beneden + van centrum naar buiten toe
o Grove motoriek (= de romp) gaat over in de fijne motoriek (= de ledematen)
Bewegingsgedrag van kind stimuleren + diens vaardigheden (= motorische competenties) ontwikkelen
oOntwikkelt ook zelfredzaamheid + sociaal-emotionele ontwikkeling aanvatten (= zelfconcept + sociaal
functioneren)
oNatuurlijke bewegingsdrang leert kind zichzelf al spelend aan + van daaruit eigen leefwereld leren kennen
oCognitieve handelingen gekoppeld aan motorische handelingen: lln vatten dit sneller + dieper op
Bewegingsontwikkeling/motorische ontwikkeling= middel tot verwerven van inhoud (kennis) + vaardigheden
(kunnen)
Zelfredzaamheid= zelfstandigheid sociaal-emotioneel= samenwerken, helpen, …
Waarom LO in basisschool
oDe leerlingen
- Kunnen niet lang stil zitten
- Verkent al bewegend de mogelijkheden van nieuwe elementen uit omringde wereld
- Speelt – oefent – herhaalt nieuwe dingen totdat ze niet meer nieuw zijn
- Bewegingsdrang wordt gevoed door uitlokkende omgeving
oDe leefomstandigheden
- Stadsplanning – woningbouw – inrichting – leefpatroon werken zeer beperkend voor bewegingsexploratiedrang
- Wordt zelfden op straat gespeeld
- Kinderen worden met bus/auto naar school gebracht
- Kinderen kijken te veel naar 2D-beelden
- Ouders hebben na werk geen tijd/zin om nog met kinderen te spelen
Waarom LO in onderwijzersopleiding
oKleuterschool: leerkrachten mogen voltijds LO-opdracht opnemen
oLagere school: overnemen in afwezigheid – ondersteunen tijdens LO-lessen – participeren aan beweging
Klasleerkracht en vakleerkracht werken samen om gedifferentieerder te werken
Passieve lesmomenten opvrolijken door fijne/grove motoriek
oLO leerkracht verantwoordelijk voor realisatie van leerplan
Microniveau= belast met voorbereiding – uitvoering – evaluatie (van lo-lessen)
Mesoniveau= verantwoordelijk voor inhoudelijke invulling van totale vakgebied (binnen school)
Macroniveau= mee zijn met actuele maatschappelijke thema’s – onderwijsvernieuwing – kritisch benaderen
Tekort aan beweging heeft weerslag op
oIntellectueel: ruimtebegrippen krijgen betekenis wanneer het deze werkelijk ervaart
Moeilijkheden bij schrijven + leren -> meestal oorzaak van oriëntatie + lateralisatie
oKarakterieel: onhandigheid zorgt voor irritaties bij vrienden – opvoeders – ouders
Kunnen van vaardigheid wekt zelfbevestiging op + zet aan tot leren
oSociaal: samenspelen – respecteren – vertrouwen – vriendschap -> benadrukken tijdens de les
oMotorisch: ouders leren elementaire bewegingen aan -> tijdens lo verder ontwikkelen
oLichamelijk: bewegingsarmoede zorgt op latere leeftijd voor: slechte houding – verhoogde bloeddruk – geringe
longcapaciteit – zwakkere weerstand tegen vermoeidheid
Competenties LO-leerkracht
oAchtergrondkennis: beginsituatie – kindgericht – werkvormen – doelen – materiaalkennis
oPersoonlijke bewegingsbekwaamheid: demonstreren – vaardig zijn – meedoen met
oInteractie bekwaamheid: kindgericht – inlevingsvermogen – grenzen stellen - luisterbekwaamheid
oEigen houding: aanmoedigen – instructievaardigheden – speelsheid - enthousiasme
oKlasmanagement: organisatie – flexibel - aanpassingsvermogen
oVeiligheid: EHBO – hygiëne – veilige opstellingen
,oBewegen buiten turnzaal
Vereiste 60 min per dag bewegen
Link tussen inzet in klas + mate waarin kind kan bewegen
Model positief effect op:
- Aandacht + concentratie
- Verbeterde executieve functies – motorische
vaardigheden – fysieke fitheid
- Betere cognitief functioneren (beweging +
wiskunde)
Geef per stap een concreet voorbeeld die je op je wpl kan
toepassen
oBewegen in de klas
Klasinrichting: ruimte voor beweging – zitmogelijkheden – niveaus hoogte materiaal
Dagindeling: afwisseling vaste plaats/plaatsverandering – bewust/rust momenten
Hoekenwerk: bewegingsintegratie bv springen naar letters van gedicteerde woord
Bewegingstussendoortjes:
oAls overgang tussen lessen/activiteiten
oEen wachtmoment leuk + bewegend in te vullen
oOm even te ontspannen
oDrukte ombuigen tot positieve beweging
oSpeels iets aanleren
- Beweging op de speelplaats
Wisselende banken/speelzones
Speelplaats in thema zones inrichten
Ruimte tot zelf (her)ontdekken
Speelplaats integreren als leslokaal
Werpveld – klimstenen – hoge haken (dingen aan te bevestigen) – rails (dingen wisselend aan te hangen)
,Psychomotoriek
1. Reflexen
Die concretere weerslag op motorische ontwikkeling hebben + waar link met klasobservaties bestaat
1.1 Asymmetrische tonische nekreflex (ATNR)
ATNR= allereerste begin van hand-oogcoördinatie: ogen op een verdere afstand focussen
Baby naar handje kijken en hoofdje draaien gaat arm strekken + ogen volgen handje
Na 6 maanden nog aanwezig -> kind moeite hebben met:
oStabiliseren van de eenzijdigheid van handen – oren – ogen (= geen voorkeur ontwikkelen)
oGeen oogdominantie op verre + nabije afstand zal groter factor zijn in lees-, schrijf-, spelmoeilijkheden
Kinderen zodanig bezig met mechaniek van schrijven dat ze daardoor informatie van hun oren + ogen niet op
papier kunnen krijgen
Hoe hier preventief/curatief in klas aan de slag gaan
oKruipspelen: door dozen kruipen – onder stoelen kruipen – op handen en voeten de trap opkruipen
oKruisbewegingen/gekruiste coördinatie: marcheren zoals een soldaat
1.2. Symmetrische tonische nekreflex (STNR)
STNR= verdeelt lichaam in bovenste + onderste helft die tegenovergesteld werken
Moment waarop kind zijn ogen leert te focussen van veraf naar dichtbij en omgekeerd
Transitionele reflexen die men bij kinderen met leer- of gedragsstoornissen ziet
Bij schoolkinderen nog aanwezig -> problemen ondervinden met:
oZitten vaak op 1 of beide benen tijdens werken om zo hun armen + benen gebogen te houden
oMoeite met overschrijven van bord naar hun schrift
oLiggen vaak met hun hoofd bijna op tafel als ze aan het werk zijn
oKlassieke onhandige kinderen -> overal tegenaan stoten – omver gooien – struikelen
Kinderen met ATNR + STNR: concentratie wordt erg verzwakt
1.3. Tonisch labyrint reflex (TLR) tot hoofdrechtingsreflex (HRR)
TLR= bestaat uit voorwaarts + achterwaarts reflex
Voorwaartse reflex in baarmoeder -> hoofdje door baarmoederwand naar voren wordt geduwd
Primitieve manier van omgaan met zwaartekracht
Achterwaartse reflex -> in rechtopstaande houding op tenen staan + houterig/schokkerig bewegen
HRR= hoofdcontrole -> essentiële voorwaarde voor ontwikkeling van alle latere functies
Eerste aanzet voor vroege beweging – spiertonus – evenwicht
Kinderen met voorwaartse TLR -> problemen ondervinden met:
oBij lopen geen goede balans -> voor- of achterwaarts van hoofd de spiertonus veranderen
oGeen vast referentiepunt hebben in de ruimte -> afstand – ruimte – snelheid – diepte moeilijk in schatten +
links van rechts of voor van achter onderscheiden
oTijdens lang rechtop staan: ineen zakken + met gebogen schouders staan -> heeft te weinig spierspanning
Spiertonus= belangrijk voor balans + lichaamshouding
Tonus heeft invloed op beweeglijkheid + functioneren van gewrichten
Kinderen met TLR:
oZijn niet erg sportief -> weten onbewust dat evenwicht niet goed is
oHebben vaak ruimtelijke + visuele problemen
oHebben moeite met aanleren + onthouden van logische volgorden
Hoe hier preventief/curatief in klas aan de slag gaan -> kinderen met deze reflexen time-out geven
oGericht kiezen tussen bewegingstussendoortjess – bewegingshoeken – beweging tijdens lessen
oMasseren aan voeten
,oIn buiklig of ruglig op skateboard verder
bewegen
oOver de lengte-as rollen
oRechtstaand hoofd naar voor en achter bewegen
,2. Psychomotorische ontwikkeling
Bewust vanuit hersenen gestuurde beweging
Bewegend ontdekken van zichzelf + omgeving krijgt veel ruimere plaats toegewezen
o Ontdekken nu gevolgen van gebrek aan beweging
Methodische richtlijnen (wat kan kind op welke leeftijd) toepassen op WPL Niet van buitenleren wel lesideeën geven
oSchoolse vaardigheden: goed bewegen – rekenen – lezen – schrijven – balanceren – concentreren
oMotorische ontwikkeling/ pre-schoolse vaardigheden: visuele vaardigheden – auditieve vaardigheden – fijne
motoriek – grove motoriek
oPsychomotoriek: bewust vanuit de hersenen gestuurde beweging:
- Ruimteperceptie – lichaamsperceptie – tijdsperceptie – lateralisatie – middellijn overkruisen –
directionaliteit
oZintuigelijke ontwikkeling (tot 2,5 jaar): poorten naar buitenwereld – vertellen wat er buiten je gebeurt
- Tast – zicht – gehoor – reuk – smaak – statisch evenwicht – dynamisch evenwicht – roterend evenwicht –
proprioceptie
oPrimitieve reflexen (tot 3 maanden): het overlevingspakket
- HRR – evenwichtsreflex – ATNR – TLR – palmaire + plantaire reflex – zuig + zoek reflex – spinaal galant
reflex – moro reflex
Belang erkennen van fysiologische rijping + ervaring
Rijping: het is zinloos om kind dat niet rijp is een beweging toch proberen aan te leren
Ervaring: gebruik maken van ervaringen in voorgaande pogingen om volgende beter te organiseren + onze
gedragingen aan die bepaalde situatie aan te passen
Herhaalde oefening zal ervoor zorgen dat beweging verfijnt tot soepel automatische uitvoering
Bij kleuters & lln 1e graad zijn veel motorische vaardigheden nog niet geautomatiseerd
o Belangrijk dat psychomotorische doelstellingen geregeld dominant aan bod komen
2.1 Perceptie
Perceptie= innerlijk organiserend proces -> wereld kennen – ordenen – begrijpen => moet aangeleerd worden
Elk gedrag is uiting van hersenactiviteit waarin het opnemen + verwerken van informatie een kapitale rol speelt
Hoe complexer de taak hoe meer hersendelen erbij betrokken zijn
oWaarneming= waarnemingsstructuren
- Ontwikkeling waarnemingsstructuren is zeer belangrijk
- Lichaamsperceptie= kennis van eigen lichaam + vorming van lichaamsmassa
- Tijds- en ruimteperceptie= kennis van buitenwereld
oActivatie= verwerkingsstructuur
- Bekomen prikkels van waarneming worden in hersenen verwerkt tot innerlijke voorstelling van
gekende bewegingen of nieuwe bewegingen
oActie= uitvoeringsstructuur
- Coördineren van waarnemingsstructuren tot automatisme -> hinken= evenwicht + springen
- Foute waarneming ook fout bewegingsantwoord volgen -> hoogt van plint verkeerd inschatten
2.1.1. Visuele perceptie
De mogelijkheid om de betekenis van een visuele stimulus te vatten
- Men herkent de strepen die men tekent maar ook de vorm
oFiguur-achtergrondwaarneming (F.A)
- Figuur is deel van tekening dat in centrale aandacht van waarnemer staat
- Overige prikkels vormen vaag waargenomen achtergrond
oVisuele discriminatie (V.D)
- Waarnemen van kleine verschillen -> leren onderscheiden
oRuimtelijke positie (R.P)
- Waarneming positie van voorwerp in ruimte vindt plaats in relatie met eigen lichaam
,Figuur-achtergrondwaarneming Visuele discriminatie
Ruimtelijke positie
,
, 2.1.2 Auditieve perceptie
oGeluid-achtergrondwaarneming (G.A)
- Aandacht kunnen richten op 1 geluid -> geen aandacht geven aan achtergrondgeluid
- Vb: praten in drukke zaal
oAuditieve discriminatie (A.D)
- Onderscheid maken tussen verschillende geluiden waardoor ze herkenbaar worden
- Vb: auto tov vrachtwagen/ iemand die de trap oploopt
2.2 Lichaamsperceptie
Bij ontwikkelen lichaamsperceptie staat lichaamsschema (LS) centraal
Ontplooien lichaamsschema gebeurt mbv impulsen
Lichaamsschema= spontane besef over grootte, houding, stand en onderlinge verhoudingen van lichaam als 1
geheel.
2.2.1 Lichaamsplan (LP)
Lichaamsplan= automatisch de geplande houding aannemen of juiste beweging uitvoeren
Zorgt ervoor dat veel motorische actieplannen zodanig gecombineerd zijn dat ze geautomatiseerd worden
Actieschema (=wat kind al kan) wordt uitgebreid door: proberen – experimenteren – bewegingservaring
Doelstellingen: statisch: bepaalde houding aannemen zonder bewegen
Dynamisch: bepaalde bewegingen uitvoeren
Evenwicht + remvermogen: kunnen stoppen op bepaalde plaats + tijdstip
2.2.2 Lichaamsbesef (LB)
Lichaamsbesef= het bewustzijn van het eigen lichaam + houdingsbesef
Ontwikkelen via liedjes/spelletjes waarbij aandacht naar verschillende lichaamsdelen gaat
Lichaam verstandelijk + bewust proberen te begrijpen mbv vragen
Doelstellingen:
oKennis + bewustwording van lichaam(sdelen)
- Grootte – vorm – uitzicht – naam – aanwijzingen + benoemen – via contactvlakken aanvoelen van
begrenzing van lichaam
oKennis + bewustwording van houdingen/assen
- Lichaamshoudingen= houdingen van lichaamsdelen onderling tov voorwerpen – van ruimte – van
kinderen die hen omringen
Kind zal bepaalde houdingen (van iemand) nabootsen
Eens kind verschillende lichaamsdelen bewust kan lokaliseren zal bewegingsmogelijkheden ervan leren
- Lichaamsassen= centrale lijnen die lengte-as (=boven- en onderzijde) – breedte-as (= linker- en
rechterzijde) en diepte-as (= voor- en achterzijde) met elkaar verbinden
Bewegingen rond deze assen: betekent de basisbewegingen met lichaam ontdekken
oKennis + bewustwording van bewegingen
- Verloopt gelijkaardig als: ontdekken van houdingen (statisch)
- Gevraagd om bewegingen uit te voeren (dynamisch)
oLateralisatie
- Lateralisatie= besef dat mens 2 verschillende lichaamshelften heeft
- Proces dat leidt tot bewust ontdekken + aanvoelen van mogelijkheid om: verschillende functies met de
ene + andere lichaamshelft te doen – aanvoelen van voorkeurszijde
oBewust worden + beheersen van dissociaties & juist gelokaliseerde bewegingen
- Synkinesiën/ meebewegen= geconcentreerd aan het tekenen de tong mee beweegt
- Dissociatie= leren bewegen zonder meebewegen
oBewust worden van (ont)spanning – ademhaling
- Kans krijgen om tot rust te komen
Inleiding…………………………………………………………………………………………………………………………………………….…………………….………… 2
Psychomotoriek………………………………………………………………………………………………………………………………………….…………………….. 4
1.Reflexen………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….……… 4
1.1. Asymmetrische tonische nekreflex (ATNR)……………………………………………………………………………………………………………….…. 4
1.2. Symmetrische tonische nekreflex (STNR)………………………………………………………………………………………………………………….…. 4
1.3 Tonische labyrint reflex (TLR) tot hoofdrechtingsreflex (HRR)………………………………………………………………………………….….. 4
2. Psychomotorische ontwikkeling…………………………………………………………………………………………………………………………….…… 5
2.1 Perceptie……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….…… 5
2.1.1 Visuele perceptie………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 5
2.1.2 Auditieve perceptie…………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 7
2.2 Lichaamsperceptie……………………………………………………………………………………………………………………………………………........... 7
2.2.1 Lichaamsplan (LP) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 7
2.2.2 Lichaamsbesef (LI)……………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 7
2.2.3 Lichaamsidee (LI) ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 8
2.2.4 Noodzaak van normale ontwikkeling van LP – LB – lateralisatie………………………………………………………………………………… 8
2.3 Ruimteperceptie………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 8
2.3.1 Soorten ruimte………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 8
2.3.2 Ruimte-oriëntatie (RO) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… 9
2.3.3 Ruimte-structuratie (RS) …………………………………………………………………………………………………………………………………………… 9
2.3.4 Verband tussen lateralisatie – LP – LB – RO……………………………………………………………………………………………………………….. 9
2.4 Tijdsperceptie…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 10
2.5 Verwerkings- en uitvoeringsstructuren (bewegingscoördinatie) ………………………………………………………………………………… 10
Grove motoriek…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..…………….. 11
1.1 Lesopbouw…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 11
1.1. Inleiding…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 11
1.1.1. Motivatie……………………………………………………………………………………………………………………………………………….……………….. 11
1.1.2. Opwarming……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 11
1.2. De kern………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 11
1.3. Het slot…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….………………… 11
1.4. Het lesgewricht………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 12
2. Soorten lesopbouw in de kleuterschool………………………………………………………………………………………………………………………… 12
2.1 Het bewegingsspel………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 13
2.2 Het groepsspel……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 13
2.3 Open omloop…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 14
2.3.1 Organisatie……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 14
2.3.2 Doorschuiven………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 14
2.4 Gesloten omloop……………………………………………………………………………………………………..………………………………………………… 16
2.4.1 Criteria………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..………….. 16
2.4.2 Opstellingen……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 16
3 Lesvoorbereiding…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 17
3.1 Lesonderwerp……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 17
3.2 Lesdoelen…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 17
3.3 Organisatie………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 17
3.3.1 Vaktaal……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 17
3.3.2 Organisatievormen/beginsituatie……………………………………………………………………………………………………………………………. 18
3.3.3 Circuit – omloop – standen – parcours……………………………………………………………………………………………………………………. 20
3.3.4 Didactische tips……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 20
3.4 Foutenanalyse (FA) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 22
4 Differentiatie……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 23
5 Helperstechnieken……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 23
5.1 Techniek + methodiek van hulp verenen……………………………………………………………………………………………………………………. 23
Vaktaal……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
24
Afkortingen + begrippen…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
27
,
,Van nature kind heeft exploratiedrang -> wat kind beleeft verloopt via motoriek
oMotorische ontwikkeling verloopt over hele lichaam: van boven naar beneden + van centrum naar buiten toe
o Grove motoriek (= de romp) gaat over in de fijne motoriek (= de ledematen)
Bewegingsgedrag van kind stimuleren + diens vaardigheden (= motorische competenties) ontwikkelen
oOntwikkelt ook zelfredzaamheid + sociaal-emotionele ontwikkeling aanvatten (= zelfconcept + sociaal
functioneren)
oNatuurlijke bewegingsdrang leert kind zichzelf al spelend aan + van daaruit eigen leefwereld leren kennen
oCognitieve handelingen gekoppeld aan motorische handelingen: lln vatten dit sneller + dieper op
Bewegingsontwikkeling/motorische ontwikkeling= middel tot verwerven van inhoud (kennis) + vaardigheden
(kunnen)
Zelfredzaamheid= zelfstandigheid sociaal-emotioneel= samenwerken, helpen, …
Waarom LO in basisschool
oDe leerlingen
- Kunnen niet lang stil zitten
- Verkent al bewegend de mogelijkheden van nieuwe elementen uit omringde wereld
- Speelt – oefent – herhaalt nieuwe dingen totdat ze niet meer nieuw zijn
- Bewegingsdrang wordt gevoed door uitlokkende omgeving
oDe leefomstandigheden
- Stadsplanning – woningbouw – inrichting – leefpatroon werken zeer beperkend voor bewegingsexploratiedrang
- Wordt zelfden op straat gespeeld
- Kinderen worden met bus/auto naar school gebracht
- Kinderen kijken te veel naar 2D-beelden
- Ouders hebben na werk geen tijd/zin om nog met kinderen te spelen
Waarom LO in onderwijzersopleiding
oKleuterschool: leerkrachten mogen voltijds LO-opdracht opnemen
oLagere school: overnemen in afwezigheid – ondersteunen tijdens LO-lessen – participeren aan beweging
Klasleerkracht en vakleerkracht werken samen om gedifferentieerder te werken
Passieve lesmomenten opvrolijken door fijne/grove motoriek
oLO leerkracht verantwoordelijk voor realisatie van leerplan
Microniveau= belast met voorbereiding – uitvoering – evaluatie (van lo-lessen)
Mesoniveau= verantwoordelijk voor inhoudelijke invulling van totale vakgebied (binnen school)
Macroniveau= mee zijn met actuele maatschappelijke thema’s – onderwijsvernieuwing – kritisch benaderen
Tekort aan beweging heeft weerslag op
oIntellectueel: ruimtebegrippen krijgen betekenis wanneer het deze werkelijk ervaart
Moeilijkheden bij schrijven + leren -> meestal oorzaak van oriëntatie + lateralisatie
oKarakterieel: onhandigheid zorgt voor irritaties bij vrienden – opvoeders – ouders
Kunnen van vaardigheid wekt zelfbevestiging op + zet aan tot leren
oSociaal: samenspelen – respecteren – vertrouwen – vriendschap -> benadrukken tijdens de les
oMotorisch: ouders leren elementaire bewegingen aan -> tijdens lo verder ontwikkelen
oLichamelijk: bewegingsarmoede zorgt op latere leeftijd voor: slechte houding – verhoogde bloeddruk – geringe
longcapaciteit – zwakkere weerstand tegen vermoeidheid
Competenties LO-leerkracht
oAchtergrondkennis: beginsituatie – kindgericht – werkvormen – doelen – materiaalkennis
oPersoonlijke bewegingsbekwaamheid: demonstreren – vaardig zijn – meedoen met
oInteractie bekwaamheid: kindgericht – inlevingsvermogen – grenzen stellen - luisterbekwaamheid
oEigen houding: aanmoedigen – instructievaardigheden – speelsheid - enthousiasme
oKlasmanagement: organisatie – flexibel - aanpassingsvermogen
oVeiligheid: EHBO – hygiëne – veilige opstellingen
,oBewegen buiten turnzaal
Vereiste 60 min per dag bewegen
Link tussen inzet in klas + mate waarin kind kan bewegen
Model positief effect op:
- Aandacht + concentratie
- Verbeterde executieve functies – motorische
vaardigheden – fysieke fitheid
- Betere cognitief functioneren (beweging +
wiskunde)
Geef per stap een concreet voorbeeld die je op je wpl kan
toepassen
oBewegen in de klas
Klasinrichting: ruimte voor beweging – zitmogelijkheden – niveaus hoogte materiaal
Dagindeling: afwisseling vaste plaats/plaatsverandering – bewust/rust momenten
Hoekenwerk: bewegingsintegratie bv springen naar letters van gedicteerde woord
Bewegingstussendoortjes:
oAls overgang tussen lessen/activiteiten
oEen wachtmoment leuk + bewegend in te vullen
oOm even te ontspannen
oDrukte ombuigen tot positieve beweging
oSpeels iets aanleren
- Beweging op de speelplaats
Wisselende banken/speelzones
Speelplaats in thema zones inrichten
Ruimte tot zelf (her)ontdekken
Speelplaats integreren als leslokaal
Werpveld – klimstenen – hoge haken (dingen aan te bevestigen) – rails (dingen wisselend aan te hangen)
,Psychomotoriek
1. Reflexen
Die concretere weerslag op motorische ontwikkeling hebben + waar link met klasobservaties bestaat
1.1 Asymmetrische tonische nekreflex (ATNR)
ATNR= allereerste begin van hand-oogcoördinatie: ogen op een verdere afstand focussen
Baby naar handje kijken en hoofdje draaien gaat arm strekken + ogen volgen handje
Na 6 maanden nog aanwezig -> kind moeite hebben met:
oStabiliseren van de eenzijdigheid van handen – oren – ogen (= geen voorkeur ontwikkelen)
oGeen oogdominantie op verre + nabije afstand zal groter factor zijn in lees-, schrijf-, spelmoeilijkheden
Kinderen zodanig bezig met mechaniek van schrijven dat ze daardoor informatie van hun oren + ogen niet op
papier kunnen krijgen
Hoe hier preventief/curatief in klas aan de slag gaan
oKruipspelen: door dozen kruipen – onder stoelen kruipen – op handen en voeten de trap opkruipen
oKruisbewegingen/gekruiste coördinatie: marcheren zoals een soldaat
1.2. Symmetrische tonische nekreflex (STNR)
STNR= verdeelt lichaam in bovenste + onderste helft die tegenovergesteld werken
Moment waarop kind zijn ogen leert te focussen van veraf naar dichtbij en omgekeerd
Transitionele reflexen die men bij kinderen met leer- of gedragsstoornissen ziet
Bij schoolkinderen nog aanwezig -> problemen ondervinden met:
oZitten vaak op 1 of beide benen tijdens werken om zo hun armen + benen gebogen te houden
oMoeite met overschrijven van bord naar hun schrift
oLiggen vaak met hun hoofd bijna op tafel als ze aan het werk zijn
oKlassieke onhandige kinderen -> overal tegenaan stoten – omver gooien – struikelen
Kinderen met ATNR + STNR: concentratie wordt erg verzwakt
1.3. Tonisch labyrint reflex (TLR) tot hoofdrechtingsreflex (HRR)
TLR= bestaat uit voorwaarts + achterwaarts reflex
Voorwaartse reflex in baarmoeder -> hoofdje door baarmoederwand naar voren wordt geduwd
Primitieve manier van omgaan met zwaartekracht
Achterwaartse reflex -> in rechtopstaande houding op tenen staan + houterig/schokkerig bewegen
HRR= hoofdcontrole -> essentiële voorwaarde voor ontwikkeling van alle latere functies
Eerste aanzet voor vroege beweging – spiertonus – evenwicht
Kinderen met voorwaartse TLR -> problemen ondervinden met:
oBij lopen geen goede balans -> voor- of achterwaarts van hoofd de spiertonus veranderen
oGeen vast referentiepunt hebben in de ruimte -> afstand – ruimte – snelheid – diepte moeilijk in schatten +
links van rechts of voor van achter onderscheiden
oTijdens lang rechtop staan: ineen zakken + met gebogen schouders staan -> heeft te weinig spierspanning
Spiertonus= belangrijk voor balans + lichaamshouding
Tonus heeft invloed op beweeglijkheid + functioneren van gewrichten
Kinderen met TLR:
oZijn niet erg sportief -> weten onbewust dat evenwicht niet goed is
oHebben vaak ruimtelijke + visuele problemen
oHebben moeite met aanleren + onthouden van logische volgorden
Hoe hier preventief/curatief in klas aan de slag gaan -> kinderen met deze reflexen time-out geven
oGericht kiezen tussen bewegingstussendoortjess – bewegingshoeken – beweging tijdens lessen
oMasseren aan voeten
,oIn buiklig of ruglig op skateboard verder
bewegen
oOver de lengte-as rollen
oRechtstaand hoofd naar voor en achter bewegen
,2. Psychomotorische ontwikkeling
Bewust vanuit hersenen gestuurde beweging
Bewegend ontdekken van zichzelf + omgeving krijgt veel ruimere plaats toegewezen
o Ontdekken nu gevolgen van gebrek aan beweging
Methodische richtlijnen (wat kan kind op welke leeftijd) toepassen op WPL Niet van buitenleren wel lesideeën geven
oSchoolse vaardigheden: goed bewegen – rekenen – lezen – schrijven – balanceren – concentreren
oMotorische ontwikkeling/ pre-schoolse vaardigheden: visuele vaardigheden – auditieve vaardigheden – fijne
motoriek – grove motoriek
oPsychomotoriek: bewust vanuit de hersenen gestuurde beweging:
- Ruimteperceptie – lichaamsperceptie – tijdsperceptie – lateralisatie – middellijn overkruisen –
directionaliteit
oZintuigelijke ontwikkeling (tot 2,5 jaar): poorten naar buitenwereld – vertellen wat er buiten je gebeurt
- Tast – zicht – gehoor – reuk – smaak – statisch evenwicht – dynamisch evenwicht – roterend evenwicht –
proprioceptie
oPrimitieve reflexen (tot 3 maanden): het overlevingspakket
- HRR – evenwichtsreflex – ATNR – TLR – palmaire + plantaire reflex – zuig + zoek reflex – spinaal galant
reflex – moro reflex
Belang erkennen van fysiologische rijping + ervaring
Rijping: het is zinloos om kind dat niet rijp is een beweging toch proberen aan te leren
Ervaring: gebruik maken van ervaringen in voorgaande pogingen om volgende beter te organiseren + onze
gedragingen aan die bepaalde situatie aan te passen
Herhaalde oefening zal ervoor zorgen dat beweging verfijnt tot soepel automatische uitvoering
Bij kleuters & lln 1e graad zijn veel motorische vaardigheden nog niet geautomatiseerd
o Belangrijk dat psychomotorische doelstellingen geregeld dominant aan bod komen
2.1 Perceptie
Perceptie= innerlijk organiserend proces -> wereld kennen – ordenen – begrijpen => moet aangeleerd worden
Elk gedrag is uiting van hersenactiviteit waarin het opnemen + verwerken van informatie een kapitale rol speelt
Hoe complexer de taak hoe meer hersendelen erbij betrokken zijn
oWaarneming= waarnemingsstructuren
- Ontwikkeling waarnemingsstructuren is zeer belangrijk
- Lichaamsperceptie= kennis van eigen lichaam + vorming van lichaamsmassa
- Tijds- en ruimteperceptie= kennis van buitenwereld
oActivatie= verwerkingsstructuur
- Bekomen prikkels van waarneming worden in hersenen verwerkt tot innerlijke voorstelling van
gekende bewegingen of nieuwe bewegingen
oActie= uitvoeringsstructuur
- Coördineren van waarnemingsstructuren tot automatisme -> hinken= evenwicht + springen
- Foute waarneming ook fout bewegingsantwoord volgen -> hoogt van plint verkeerd inschatten
2.1.1. Visuele perceptie
De mogelijkheid om de betekenis van een visuele stimulus te vatten
- Men herkent de strepen die men tekent maar ook de vorm
oFiguur-achtergrondwaarneming (F.A)
- Figuur is deel van tekening dat in centrale aandacht van waarnemer staat
- Overige prikkels vormen vaag waargenomen achtergrond
oVisuele discriminatie (V.D)
- Waarnemen van kleine verschillen -> leren onderscheiden
oRuimtelijke positie (R.P)
- Waarneming positie van voorwerp in ruimte vindt plaats in relatie met eigen lichaam
,Figuur-achtergrondwaarneming Visuele discriminatie
Ruimtelijke positie
,
, 2.1.2 Auditieve perceptie
oGeluid-achtergrondwaarneming (G.A)
- Aandacht kunnen richten op 1 geluid -> geen aandacht geven aan achtergrondgeluid
- Vb: praten in drukke zaal
oAuditieve discriminatie (A.D)
- Onderscheid maken tussen verschillende geluiden waardoor ze herkenbaar worden
- Vb: auto tov vrachtwagen/ iemand die de trap oploopt
2.2 Lichaamsperceptie
Bij ontwikkelen lichaamsperceptie staat lichaamsschema (LS) centraal
Ontplooien lichaamsschema gebeurt mbv impulsen
Lichaamsschema= spontane besef over grootte, houding, stand en onderlinge verhoudingen van lichaam als 1
geheel.
2.2.1 Lichaamsplan (LP)
Lichaamsplan= automatisch de geplande houding aannemen of juiste beweging uitvoeren
Zorgt ervoor dat veel motorische actieplannen zodanig gecombineerd zijn dat ze geautomatiseerd worden
Actieschema (=wat kind al kan) wordt uitgebreid door: proberen – experimenteren – bewegingservaring
Doelstellingen: statisch: bepaalde houding aannemen zonder bewegen
Dynamisch: bepaalde bewegingen uitvoeren
Evenwicht + remvermogen: kunnen stoppen op bepaalde plaats + tijdstip
2.2.2 Lichaamsbesef (LB)
Lichaamsbesef= het bewustzijn van het eigen lichaam + houdingsbesef
Ontwikkelen via liedjes/spelletjes waarbij aandacht naar verschillende lichaamsdelen gaat
Lichaam verstandelijk + bewust proberen te begrijpen mbv vragen
Doelstellingen:
oKennis + bewustwording van lichaam(sdelen)
- Grootte – vorm – uitzicht – naam – aanwijzingen + benoemen – via contactvlakken aanvoelen van
begrenzing van lichaam
oKennis + bewustwording van houdingen/assen
- Lichaamshoudingen= houdingen van lichaamsdelen onderling tov voorwerpen – van ruimte – van
kinderen die hen omringen
Kind zal bepaalde houdingen (van iemand) nabootsen
Eens kind verschillende lichaamsdelen bewust kan lokaliseren zal bewegingsmogelijkheden ervan leren
- Lichaamsassen= centrale lijnen die lengte-as (=boven- en onderzijde) – breedte-as (= linker- en
rechterzijde) en diepte-as (= voor- en achterzijde) met elkaar verbinden
Bewegingen rond deze assen: betekent de basisbewegingen met lichaam ontdekken
oKennis + bewustwording van bewegingen
- Verloopt gelijkaardig als: ontdekken van houdingen (statisch)
- Gevraagd om bewegingen uit te voeren (dynamisch)
oLateralisatie
- Lateralisatie= besef dat mens 2 verschillende lichaamshelften heeft
- Proces dat leidt tot bewust ontdekken + aanvoelen van mogelijkheid om: verschillende functies met de
ene + andere lichaamshelft te doen – aanvoelen van voorkeurszijde
oBewust worden + beheersen van dissociaties & juist gelokaliseerde bewegingen
- Synkinesiën/ meebewegen= geconcentreerd aan het tekenen de tong mee beweegt
- Dissociatie= leren bewegen zonder meebewegen
oBewust worden van (ont)spanning – ademhaling
- Kans krijgen om tot rust te komen
