Samenvatting PPT & lesnotities (Berlijnse orde)

De Berlijnse orde (1871-1890)
Situatie vanaf 1871

 Bismarck-Duitsland verlangt stabiliteit
 Aardschok voor het Europees systeem door twee nieuwe machten (Italië & D)
 Mocht D samenspannen met anderen zouden ze tegenpartijen kunnen verpletteren,
iedereen wantrouwt hen
 Frans revanchisme na 1871 (Elzas-Lotharingen afgepakt & voelt zich al langer benadeeld en
geïsoleerd)  Franse zoektocht naar bondgenoot (tegen D)
 Bismarck voelt gevaar van brede alliantie tegen Duitse Rijk, OMSINGELING
 Prioriteit = anderen geen aanleiding geven voor conflicten of allianties (met F) tegen Duitsland
 In het bijzonder: gevaar van dubbel front (met name F+R tegen Duitsland) dus D moet F geïsoleerd
houden
 Conflictstof in Balkan (OH versus Rusland), zwakke ottomaanse rijk en volkeren met nationalistische
aspiraties
 Bismarck ziet en presenteert Duitsland als “verzadigde mogendheid” = ‘wij zijn niet uit op meer’
 Geen claims in Balkan
 Blijft (voorlopig) uit koloniale wedren (“Mijn kaart van Afrika” – F stimuleren)
 Stabiliteit ook intern (sociale zekerheid, repressie)

Rusland vs. Oostenrijk-Hongarije

 Zeer relevant voor Duitsland, mag niet uitdraaien op groot conflict waarin F speler zou in worden
 Rivaliteit in Balkan door verzwakken Ottomaanse Rijk én OH
 Bismarck wil dat O-H blijft bestaan, wil geen risico’s
 Wil niet dat Oostenrijkse katholieken opgaan in Rijk bij uiteenvallen
 Groot-Duitse gedacht zou weer opkomen (is O bij D)
 Dominantie Pruisen en landadel zou aangetast worden
 Machtsevenwicht: Rusland en Frankrijk zouden profiteren
 OH nodig als eerste (en enige?) bondgenoot, want
 zwak en makkelijk manipuleerbaar
 taalkundige culturele verbondenheid
 zelfde problematiek van omsingeling en gemeenschappelijke vijanden
 Bismarck wil geen partij kiezen
 Russisch expansionisme, voelen zich kwetsbaar en bedreigd door GB, defensieve overwegingen
 Obsessie over Russische grenzen (uitbreiding in westelijke, zuidelijke en oostelijke richting)
 Rivaliseren in Afghanistan & Perzië
 Willen bufferzone hebben
 Niet afgesloten van zeeën voor handel
 Messianisme :
 Beschermer van Slavische volkeren (pan-Slavisme) volgens politieke elites
 Sint-Petersburg christelijk wereldcentrum, als opvolger van Constantinopel
 Aangevuurd door publieke opinie
 Bedreigend voor OH (o.a. irredentisme van Balkanvolken)
 Nationalisme Slavische volkeren gebruiken om hen te doen afscheuren en er marionetstaten
van maken
 Bedreigend voor UK: Turkse straten, Suez (kanaal nog maar net voltooid, zo is Middellandse zee nog
vele belangrijker), Perzië, India …
 Voor UK is Rusland groter probleem dan Duitsland

Driekeizersbond 1873

 Multipolariteit met blokvorming van 5? ⇒ je zit beter in een 3-voudige alliantie