FINTERNE POLITIEK 2022
1. De Volksunie en erfgenamen
2. AANLOOP TOT DE OPRICHTING
3. Voorlopers: Frontpartij (vanaf 1933: VNV)
» WO II: gedeeltelijke collaboratie om zo Vlaamse eisen in te willigen
→ Echter ook ideologische sympathie richting Nazi-DUI
» Na WO II: repressie Vlaams gezinden → Franstalige elite zag dit als landverraad
→ Ideologische en dus communautaire dimensie
→ Zware klap voor Vlaamse Beweging; verwezenlijkingen van voor oorlog verdwenen + IJzertoren werd
gedynamietiseerd + gesjoemel met talentelling tegen het Vlaams
→ Beweging was echter nog actief, repressie deed bewustzijn zelfs meer heropflakkeren
4. Stroeve start voor Vlaams-nationale "partijen"
» CVP tegen uit electorale overwegingen
» 1949: "Vlaamse Concentratie" (anti-repressiepartij, zonder ideologie) → opgedoekt in '54
» 1954: "Christelijke Vlaamse Volksunie" → slechte resultaten en opgedoekt, wel besef nu dat volwaardige partij nodig is
5. 1954-'61: ONTSTAAN TOT EERSTE DOORBRAAK
6. 1954: oprichting Volksunie → niet-confessioneel, voor VLA volksgemeenschap en socio-econ
» Gunstige voedingsbodem
→ Koningskwestie: CVP verliest en katholieke flaminganten teleurgesteld
→ Aarzelende houding CVP-regering ~ repressie
→ Gebrekkige toepassing taalwetten
→ Publicatie talentelling 1947: Franstalig gesjoemel
» Belangrijkste eisen
→ Federalisme
→ Amnestie collaborateurs + repressie stoppen
7. 1954-'58: Volksunie onopgemerkt → partij van de zwarten en scheurmakers
» Slecht politiek klimaat: schoolstrijd (levensbeschouwelijk thema) op voorgrond
» Partij van ‘zwarten’, = collaborateurs
» CVP zag VU als bedreiging (partij van scheurmakers; ketters!)
8. 1958: gestaagde opleving
» Parlementaire activiteit Van der Elst → eenmansfractie met aandacht voor Vlaamse taal
» Partij organisatorisch beter uitgebouwd met plaatselijke afdelingen
» Na Schoolstrijd communautaire problemen meer op voorgrond: economisch zwaartepunt schoof naar VLA
» Wel nog problemen: partijfinanciering, programma, kiesdrempel
» Nog steeds zweeppartij = politieke partij die er niet naar streeft aan de regering deel te nemen
9. 1961-'70: VAN ZWEEPPARTIJ TOT OPPOSITIEPARTIJ
10. 1961 PVN: VU grote overwinnaar → grote druk op CVP
» Volksunie grote overwinnaar, CVP zwaar verlies (doorbraak vooral in steden)
» Ontstaan regering Lefèvre-Spaak (CVP/BSP)
→ Sociaaleconomische problematiek
→ Communautaire problematiek: verscherpen taalgrens o.a.
» MAAR: VU geen rechtstreekse invloed op besluitvorming, wel actief in de Kamer
→ Onrechtstreeks als ‘zweeppartij’ voor CVP: ze konden christendemocraten dwingen om radicaal-Vlaamse
standpunten in te nemen
11. 1963: partijcongres kiest voor gematigdheid → veroorzaakt interne spanningen
» Fundamenten bleven federalisme en amnestie
» Koerswijziging naar levensbeschouwelijk pluralisme deed wel wantrouwen ontstaan
→ Niet-confessioneel → christelijk + rechts + anticommunistisch → pluralisme + socio-economisch centrumlinks
» Interne spanningen
→ Ontstaan rechter- en linkervleugel
→ Breuk met Vlaamse Militanten Orde: flamingantenbeweging sterk voor amnestie maar ook vaak gewelddadig
o Wou VU niet meer met geassocieerden worden, traditionele vleugel in partij teleurgesteld hierdoor
→ Dissident Deconinck: links georiënteerd federalisme tegen partijraad in
12. 1965: PVN groot succes maar schisma blijft bestaan
» Situatie voor VU
1
, → Gunstig politiek klimaat: communautaire op voorgrond
→ Verruimingsoperatie; nieuwe kandidaten (Hugo Schiltz, Vic Anciaux)
→ Stevige organisatorische uitbouw
» PVV grootste overwinnaar, VU tweede
→ Eerste 6m: regering Harmel-Spinoy (rooms-rood)
→ Nadien: regering VDB-De Clercq (rooms-blauw)
o Sociaaleconomische focus
o Communautair zet toch de kop: Leuvense universiteit struikelsteen
» Na verkiezingen nog steeds interne spanningen bij VU
→ Rechtervleugel: traditionele Vlaams-radicale pressiepartij (K. Dillen)
→ Linkervleugel: omvorming tot sociaal-progressieve oppositiepartij (lijkt dominant)
13. 1968: PVN na val regering over Leuven Vlaams
» Compleet in teken van communautaire
→ VU derde partij in Vlaanderen: volwaardige oppositie
→ Regering Eyskens-Merlot-Cools: geen 2/3e meerderheid maar toch grondwetsherzieningen dankzij steun
oppositiepartijen (niet VU!)
o ‘Werkgroep der 28’: partijvoorzitters + sherpa's
» Verruimingsstrategie zet zich door (Lode Claes)
14. 1970: LVN relatieve mislukking + soort cordon van CVP
15. 1971: installatie Cultuurraden met parlementaire steun van VU
16. 1971-'77: VAN OPPOSITIEPARTIJ TOT REGERINGSPARTIJ
17. 1971: PVN → VU blijft 3e partij maar aan electoraal plafond
» Winnaars: Front démocratique des francophones (FDF)+ Rassemblement Walloon (RW)
→ Waals-nationalistische partijen
» Keuze voor al of niet regeringsverantwoordelijkheid leidt tot zware spanningen; vooral tegenkracht uit Dillen-vleugel
18. 1973: partijcongres → bevestiging participationisme met Schiltz als centraal figuur
» Traditionele fractie stelselmatig buiten geduwd
19. 1974: PVN na IBRAMCO-affaire → winst CVP
» Economische crisis zorgt dat communautaire naar achtergrond verdwijnt
» Bij vorming Tindemans II: VU voor het eerst betrokken bij regeringsonderhandelingen (uiteindelijk RW in regering)
» Binnen partij wel machtsstrijd: Schiltz ↔ Van der Elst
20. 1977: EGMONTPACT LEGT FUNDAMENT FEDERALISME
21. 1977 PVN → VU in Tindemans IV
» PVV wilt in oppositie dus VU én FDF sluipt in de regering en die sluit het Gemeenschapsakkoord (Egmontpact +
Stuyvenbergakkoord)
→ Inhoud: gewestvorming, waarborgen Vlaams BXL, handhaving taalwetgeving, …
→ Regering constant in conflict door verschillende interpretaties VU & FDF
» Niet iedereen akkoord: interne tegenstand + zelfs dissidenten die zich afsplitsen
→ Claes: Vlaamse Volkspartij (VVP)
→ Dillen: Vlaams-Nationale Partij (VNP)
→ Zou te veel toegevingen aan Franstaligen zijn, ging lang niet ver genoeg voor Vlamingen
» Schiltz (voorzitter) grote verdediger Egmontpact, ook Van der Elst voorstander
22. 1978 PVN: interne tegenstellingen eisen tol → zware nederlaag VU
» Concurrentie kartellijst VNP + VVP (Vlaams Blok)
» Aanhoudende interne discussies over participationisme
→ Schiltz: volwaardige beleidspartij (onderhandelingen mislukken)
→ Gabriels: herbronning als radicale non-conformistische partij (zweeppartij in feite)
» 1979: Vic Anciaux voorzitter, Schiltz ondervoorzitter
23. 1981 PVN: val regering door stakende PS-ministers n.a.v. Waalse staalcrisis
» Erg communautair geladen campagne met klemtoon op: economisch herstelbeleid (Waals staal) maar ook
‘rakettenkwestie’ en staatshervorming (kiesgerechtigde leeftijd naar 18j)
» Uitslag: VU & liberalen ↑, christendemocraten ↓, intrede groene partijen en Vlaams Blok
» 2e overgangsfase staatshervorming: zelfstandige gewest- en gemeenschapsexecutieven
→ Gaston Geens (CVP) voorzitter Vlaamse Executieve (= minister president)
» Martens V (rooms-blauw) → VU oppositiepartij
→ Socioecon. profiel verscherpen: markteconomie met – beperkte en selectieve - sociale correcties (Derde Weg)
→ Actief kritiek op regeringsbeleid
2
1. De Volksunie en erfgenamen
2. AANLOOP TOT DE OPRICHTING
3. Voorlopers: Frontpartij (vanaf 1933: VNV)
» WO II: gedeeltelijke collaboratie om zo Vlaamse eisen in te willigen
→ Echter ook ideologische sympathie richting Nazi-DUI
» Na WO II: repressie Vlaams gezinden → Franstalige elite zag dit als landverraad
→ Ideologische en dus communautaire dimensie
→ Zware klap voor Vlaamse Beweging; verwezenlijkingen van voor oorlog verdwenen + IJzertoren werd
gedynamietiseerd + gesjoemel met talentelling tegen het Vlaams
→ Beweging was echter nog actief, repressie deed bewustzijn zelfs meer heropflakkeren
4. Stroeve start voor Vlaams-nationale "partijen"
» CVP tegen uit electorale overwegingen
» 1949: "Vlaamse Concentratie" (anti-repressiepartij, zonder ideologie) → opgedoekt in '54
» 1954: "Christelijke Vlaamse Volksunie" → slechte resultaten en opgedoekt, wel besef nu dat volwaardige partij nodig is
5. 1954-'61: ONTSTAAN TOT EERSTE DOORBRAAK
6. 1954: oprichting Volksunie → niet-confessioneel, voor VLA volksgemeenschap en socio-econ
» Gunstige voedingsbodem
→ Koningskwestie: CVP verliest en katholieke flaminganten teleurgesteld
→ Aarzelende houding CVP-regering ~ repressie
→ Gebrekkige toepassing taalwetten
→ Publicatie talentelling 1947: Franstalig gesjoemel
» Belangrijkste eisen
→ Federalisme
→ Amnestie collaborateurs + repressie stoppen
7. 1954-'58: Volksunie onopgemerkt → partij van de zwarten en scheurmakers
» Slecht politiek klimaat: schoolstrijd (levensbeschouwelijk thema) op voorgrond
» Partij van ‘zwarten’, = collaborateurs
» CVP zag VU als bedreiging (partij van scheurmakers; ketters!)
8. 1958: gestaagde opleving
» Parlementaire activiteit Van der Elst → eenmansfractie met aandacht voor Vlaamse taal
» Partij organisatorisch beter uitgebouwd met plaatselijke afdelingen
» Na Schoolstrijd communautaire problemen meer op voorgrond: economisch zwaartepunt schoof naar VLA
» Wel nog problemen: partijfinanciering, programma, kiesdrempel
» Nog steeds zweeppartij = politieke partij die er niet naar streeft aan de regering deel te nemen
9. 1961-'70: VAN ZWEEPPARTIJ TOT OPPOSITIEPARTIJ
10. 1961 PVN: VU grote overwinnaar → grote druk op CVP
» Volksunie grote overwinnaar, CVP zwaar verlies (doorbraak vooral in steden)
» Ontstaan regering Lefèvre-Spaak (CVP/BSP)
→ Sociaaleconomische problematiek
→ Communautaire problematiek: verscherpen taalgrens o.a.
» MAAR: VU geen rechtstreekse invloed op besluitvorming, wel actief in de Kamer
→ Onrechtstreeks als ‘zweeppartij’ voor CVP: ze konden christendemocraten dwingen om radicaal-Vlaamse
standpunten in te nemen
11. 1963: partijcongres kiest voor gematigdheid → veroorzaakt interne spanningen
» Fundamenten bleven federalisme en amnestie
» Koerswijziging naar levensbeschouwelijk pluralisme deed wel wantrouwen ontstaan
→ Niet-confessioneel → christelijk + rechts + anticommunistisch → pluralisme + socio-economisch centrumlinks
» Interne spanningen
→ Ontstaan rechter- en linkervleugel
→ Breuk met Vlaamse Militanten Orde: flamingantenbeweging sterk voor amnestie maar ook vaak gewelddadig
o Wou VU niet meer met geassocieerden worden, traditionele vleugel in partij teleurgesteld hierdoor
→ Dissident Deconinck: links georiënteerd federalisme tegen partijraad in
12. 1965: PVN groot succes maar schisma blijft bestaan
» Situatie voor VU
1
, → Gunstig politiek klimaat: communautaire op voorgrond
→ Verruimingsoperatie; nieuwe kandidaten (Hugo Schiltz, Vic Anciaux)
→ Stevige organisatorische uitbouw
» PVV grootste overwinnaar, VU tweede
→ Eerste 6m: regering Harmel-Spinoy (rooms-rood)
→ Nadien: regering VDB-De Clercq (rooms-blauw)
o Sociaaleconomische focus
o Communautair zet toch de kop: Leuvense universiteit struikelsteen
» Na verkiezingen nog steeds interne spanningen bij VU
→ Rechtervleugel: traditionele Vlaams-radicale pressiepartij (K. Dillen)
→ Linkervleugel: omvorming tot sociaal-progressieve oppositiepartij (lijkt dominant)
13. 1968: PVN na val regering over Leuven Vlaams
» Compleet in teken van communautaire
→ VU derde partij in Vlaanderen: volwaardige oppositie
→ Regering Eyskens-Merlot-Cools: geen 2/3e meerderheid maar toch grondwetsherzieningen dankzij steun
oppositiepartijen (niet VU!)
o ‘Werkgroep der 28’: partijvoorzitters + sherpa's
» Verruimingsstrategie zet zich door (Lode Claes)
14. 1970: LVN relatieve mislukking + soort cordon van CVP
15. 1971: installatie Cultuurraden met parlementaire steun van VU
16. 1971-'77: VAN OPPOSITIEPARTIJ TOT REGERINGSPARTIJ
17. 1971: PVN → VU blijft 3e partij maar aan electoraal plafond
» Winnaars: Front démocratique des francophones (FDF)+ Rassemblement Walloon (RW)
→ Waals-nationalistische partijen
» Keuze voor al of niet regeringsverantwoordelijkheid leidt tot zware spanningen; vooral tegenkracht uit Dillen-vleugel
18. 1973: partijcongres → bevestiging participationisme met Schiltz als centraal figuur
» Traditionele fractie stelselmatig buiten geduwd
19. 1974: PVN na IBRAMCO-affaire → winst CVP
» Economische crisis zorgt dat communautaire naar achtergrond verdwijnt
» Bij vorming Tindemans II: VU voor het eerst betrokken bij regeringsonderhandelingen (uiteindelijk RW in regering)
» Binnen partij wel machtsstrijd: Schiltz ↔ Van der Elst
20. 1977: EGMONTPACT LEGT FUNDAMENT FEDERALISME
21. 1977 PVN → VU in Tindemans IV
» PVV wilt in oppositie dus VU én FDF sluipt in de regering en die sluit het Gemeenschapsakkoord (Egmontpact +
Stuyvenbergakkoord)
→ Inhoud: gewestvorming, waarborgen Vlaams BXL, handhaving taalwetgeving, …
→ Regering constant in conflict door verschillende interpretaties VU & FDF
» Niet iedereen akkoord: interne tegenstand + zelfs dissidenten die zich afsplitsen
→ Claes: Vlaamse Volkspartij (VVP)
→ Dillen: Vlaams-Nationale Partij (VNP)
→ Zou te veel toegevingen aan Franstaligen zijn, ging lang niet ver genoeg voor Vlamingen
» Schiltz (voorzitter) grote verdediger Egmontpact, ook Van der Elst voorstander
22. 1978 PVN: interne tegenstellingen eisen tol → zware nederlaag VU
» Concurrentie kartellijst VNP + VVP (Vlaams Blok)
» Aanhoudende interne discussies over participationisme
→ Schiltz: volwaardige beleidspartij (onderhandelingen mislukken)
→ Gabriels: herbronning als radicale non-conformistische partij (zweeppartij in feite)
» 1979: Vic Anciaux voorzitter, Schiltz ondervoorzitter
23. 1981 PVN: val regering door stakende PS-ministers n.a.v. Waalse staalcrisis
» Erg communautair geladen campagne met klemtoon op: economisch herstelbeleid (Waals staal) maar ook
‘rakettenkwestie’ en staatshervorming (kiesgerechtigde leeftijd naar 18j)
» Uitslag: VU & liberalen ↑, christendemocraten ↓, intrede groene partijen en Vlaams Blok
» 2e overgangsfase staatshervorming: zelfstandige gewest- en gemeenschapsexecutieven
→ Gaston Geens (CVP) voorzitter Vlaamse Executieve (= minister president)
» Martens V (rooms-blauw) → VU oppositiepartij
→ Socioecon. profiel verscherpen: markteconomie met – beperkte en selectieve - sociale correcties (Derde Weg)
→ Actief kritiek op regeringsbeleid
2
