Samenvatting szdqzd

5. Kenmerken van de Belgische
staat
5.1 Rechtsstaat
5.1.1 Liberale rechtsfilosofie
 Basisbegrip rechtstaat.
 Taak van rechtsstaat/ overheid is beschermen en respecteren van persoonlijke rechten van alle burgers.

Burgers respecteren
 Eigen burgers respecteren in hun fundamentele rechten.
 Rechtsstaat komt in Belgische grondwet onder meer tot uiting in opsomming van grondrechten van Belgen
- Gelijkheid voor de wet
- Persoonlijke vrijheid
- Vrijheid van eredienst
- Vrijheid van onderwijs
- …

Overheid mag niet iemand willekeurig vrijheid van beroven

Burgers beschermen
 Overheid bescherming aanbieden tegen agressie van buitenlandse mogelijkheden, Ook tegen aantasting
van rechten van burgers door medeburgers
 Zorgen voor onafhankelijke rechtscolleges die rechten beschermen en sancties opleggen.
 Overheid moet orde voerende structuren voorzien bv. Politie moet openbare rust voorzien

5.1.2 Staatsinmenging -> wetsstaat
Staatsinmenging op sociaal, economische, cultureel en fiscaal vlak. Door sterk toegenomen belastingen kan
burger steeds kleiner deel van inkomen vrij besteden.

Vele regels beperken sterk persoonlijke vrijheid. Hieronder ontstond meer wetsstaat dan rechtsstaat. Overheid
beperkt niet meer tot beschermen van persoonlijke rechten maar op reguleren van gedrag burgers en besturen
talrijke overheidsdiensten

Bv. Toename gas- boetes, uitgebreide administratieve organisatie en verplicht na te leven procedures

Handeling overheid moet oftewel rechtstreeks bepaald zijn in wet of door wet toegelaten.


5.2 democratie
Liberale politieke filosofie

Deelname burgers in stadsbestuur
 Rechten en belangen alle burgers te beschermen en dienen
 Alle burgers laten deelnemen in staatsbestuur door bv. Kiesrecht

Kiesrecht
Heden
Tijdens politieke verkiezingen geld niet allen stemplicht maar ook opkomstplicht

19e eeuw
1. Privilege voor gegoede klassen-> waren alleen te beoordelen over politieke beslissingen
 Betaalde welgestelde belastingen

,  Kregen inclusief spraak over besteding belastingen
2. Door systeem kon meerderheid bevolking niet deelnemen aan politiek

Grondswetvoorzieningen 1893 en 1921
1. Algemeen stemrecht voor alle mannen ingevoerd
 In 1947 kregen vrouwen stemrecht
2. Door algemeen stemrecht hadden partijen verbonden aan arbeidersorganisaties aanzienlijk aan invloed
gewonnen
3. Hierdoor kwam meer sociale wetgeving, staatsinmenging in economisch leven, uitbreiding openbare
diensten en semipolitieke rol van sociale organisaties en belanggroepen.
4. Door veralgemening stemrecht werd democratisch stelstel aanzienlijk versterkt door kloof overheidsbeleid
en grote delen bevolking verkleind


5.3 scheiding der machten
Trias politica (Montesque)
Begrip rechtsstaat gekoppeld aan 3-ledig onderscheid in overheidsfuncties

1. Wetgevende functie: recht formuleren in klare wetteksten met duidelijk bijbehorende sancties (parlement)
2. Rechterlijke functie: rechterlijke functie: recht interpreteren en toepassen op concrete situaties waarbij
inbreuken en op wet werden begaan of waarbij conflicten tussen mensen opgelost moeten worden
3. Uitvoerende functie: bestuur van overheidsadministratie (regering)

Machtsmisbruik vermijden
Vermijden dat 3 functies elkaar beïnvloeden (machtsmisbruik en machtsconcentratie)

John Locke -> checks and Balance systeem en zorgen 3 groepen elkaar controleren+ evenwicht creëren

 Mensen geneigd om macht te misbruiken -> om 5 jaar wisselen
 Best door verschillende, van elkaar onafhankelijke instanties uitgeoefend
- Wetgevende functie: verkozen parlement
- Rechterlijke functie: onafhankelijke en onafzetbare rechters
- Uitvoerende functie: koning

Scheiding der machten = relatief
- Wetgever bevoegd om algemene rechtsregels over persoonlijke rechten van burgers te formuleren
 Volheid van bevoegdheid (in principe voor alles bevoegd) + uitvoerende en administratieve zaken bij
wet regelen -> koning en regering grote rol bij wetgevende macht
 Koning + regering hebben initiatiefrecht op vlak wetgeving via indienen wetsontwerpen +
koning bekrachtigt wetten en bekendmaking
- Koning + regering rol in samenstelling van rechterlijke macht door rechters te benoemen.
- Evolutie SDM uitgehold door politieke partijen
1. Regering eerst groep persoonlijke medewerkers van koning voor overheidsbestuur.
2. Werd al vlug beschouwd als afspiegeling van politieke meerderheid in parlement
- Regering samengesteld van politieke partijen door coalitiemeerderheid kamer en senaat


5.4 Federalisering
Geschiedenis
1. 19e eeuw politieke filosofie voornamelijk Europese/universitaire staat met nadruk nood aan
gecentraliseerd gezag.
 Feodaliteit zorgde voor gedeelde structuren met diverse tolbarrières privileges en administratieve
instellingen
2. Grondwet van België (particularisme)-> compromis besloten door sterk centraal gezag en ruime vrijheid
voor gemeenschappelijke instellingen <>bevoegdheid provincies beperkt.