lOMoAR cPSD| 2374147
Samenvatting: inleiding tot financiële markten
DEEL 1: FINANCIËLE ARCHITECTUUR ........................................................................................... 5
1 Hoofdstuk 1: Financiële architectuur ontstaat niet spontaan ................................................ 5
1.1 Inleiding ..............................................................................................................................................5
1.2 Schuld en ruil liggen aan de wieg van onze beschaving .....................................................................6
1.3 Landbouw leidt tot eigendom, handel, vermogen, vermogen, belastingen, geld en lenen ..............6
1.4 Munten en een eerste vorm van financiële intermediatie ontstaan .................................................8
1.5 Handel doet het eerste chartaal geld en overdraagbaar handelspapier ontstaan ............................8
1.6 Het ontstaan van financiële markten .................................................................................................9
1.7 Het ontstaan van centrale bank ...................................................................................................... 11
1.8 Conclusie.......................................................................................................................................... 11
1.9 Vragen.............................................................................................................................................. 11
2 Hoofdstuk 2: Bouwstenen van de financiële architectuur ................................................... 11
2.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 11
2.2 Betalen............................................................................................................................................. 12
2.3 Financiering ..................................................................................................................................... 12
2.4 Verschuiven van financiële risico’s .................................................................................................. 18
2.5 Vragen.............................................................................................................................................. 18
3 De spelers van de financiële economie .............................................................................. 19
3.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 19
3.2 De gezinnen ..................................................................................................................................... 19
3.3 De bedrijven .................................................................................................................................... 23
3.4 De financiële sector ......................................................................................................................... 24
3.5 De overheid ..................................................................................................................................... 26
3.6 Vragen.............................................................................................................................................. 26
DOSSIER FINANCIEEL VERMOGEN ............................................................................................. 27
1
, lOMoAR cPSD| 2374147
DEEL 2: FINANCIËLE GRONDBEGINSELEN .................................................................................. 27
4 Eerste principes van waardering ........................................................................................ 27
4.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 27
4.2 Oprenten en verdisconteren ........................................................................................................... 27
4.3 Populaire kasstromenreeksen ......................................................................................................... 29
4.4 Een rendement en het intern rendement is niet hetzelfde ............................................................ 31
4.5 De prijs-intern rendement relatie ................................................................................................... 32
4.6 Vragen.............................................................................................................................................. 32
5 Determinanen van rentevoeten ......................................................................................... 33
5.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 33
5.2 Determinanten van het algemene (reële) renteniveau .................................................................. 34
5.3 De rol van de verwachte inflatie...................................................................................................... 37
5.4 Rentestructuur (op euro-gedomineerde AAA-obligaties) ............................................................... 39
5.5 Determinanten van het renteniveau voor individuele kredieten ................................................... 40
5.6 Vragen.............................................................................................................................................. 41
6 Risico ................................................................................................................................ 42
6.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 42
6.2 Financiële risico’s ............................................................................................................................. 42
6.3 Portefeuillerisico.............................................................................................................................. 46
6.4 Vragen.............................................................................................................................................. 47
DEEL 3: DE GEZINNEN ............................................................................................................... 47
7 Betalen ............................................................................................................................. 48
7.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 48
7.2 Vormen van geld.............................................................................................................................. 48
7.3 Betalingsinstrumenten .................................................................................................................... 49
7.4 Vragen.............................................................................................................................................. 51
DOSSIER BETALEN .................................................................................................................... 51
2
, lOMoAR cPSD| 2374147
8 Vermogensopbouw ........................................................................................................... 52
8.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 52
8.2 Vermogensopbouw onder depositogarantie .................................................................................. 52
8.3 Vermogensopbouw zonder depositogarantie ................................................................................. 55
8.4 Vragen.............................................................................................................................................. 62
9 Kredieten aan gezinnen ..................................................................................................... 62
9.1 Kredietverschaffing.......................................................................................................................... 62
9.2 Consumentenkredieten ................................................................................................................... 63
9.3 Hypothecaire kredieten ................................................................................................................... 64
9.4 Vragen.............................................................................................................................................. 65
10 Risicoafdekking .............................................................................................................. 65
10.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 65
10.2 Woning en auto ............................................................................................................................... 65
10.3 Burgerrechterlijke aansprakelijkheid .............................................................................................. 65
10.4 Gezondheid...................................................................................................................................... 66
10.5 Arbeidsongeschiktheid en invaliditeit ............................................................................................. 66
10.6 Overlijden ........................................................................................................................................ 67
10.7 Pensioenrisico .................................................................................................................................. 67
10.8 Fiscale stimuli .................................................................................................................................. 68
DEEL 4: DE BEDRIJVEN .............................................................................................................. 68
11 Betalingen ..................................................................................................................... 68
11.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 69
11.2 Betalingsstrategieën ........................................................................................................................ 69
11.3 Deviezen .......................................................................................................................................... 71
12 Aandelen ....................................................................................................................... 73
12.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 73
12.2 Aandelen en hun kenmerken .......................................................................................................... 73
3
, lOMoAR cPSD| 2374147
12.3 Waardering van een aandeel .......................................................................................................... 76
12.4 Aandelen van publieke vennootschappen ...................................................................................... 77
12.5 Aandelenindexen ............................................................................................................................. 78
12.6 Vragen.............................................................................................................................................. 79
13 Bedrijfskredieten ........................................................................................................... 79
13.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 79
13.2 Bedrijfskredieten op korte termijn .................................................................................................. 80
13.3 Bedrijfskredieten op lange termijn.................................................................................................. 81
14 Obligaties ...................................................................................................................... 81
14.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 82
14.2 Obligaties en hun kenmerken ......................................................................................................... 82
14.3 Kortetermijn bedrijfseffecten .......................................................................................................... 84
15 Risicoafdekking .............................................................................................................. 84
15.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 84
15.2 Temijncontracten ............................................................................................................................ 85
15.3 Futures-contracten .......................................................................................................................... 87
15.4 Swap ................................................................................................................................................ 88
15.5 Opties............................................................................................................................................... 89
15.6 Vragen.............................................................................................................................................. 92
DEEL 5: DE OVERHEID ............................................................................................................... 93
16 Overheidsobligaties ....................................................................................................... 93
16.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 93
16.2 De Belgische overheidsschuld ......................................................................................................... 93
16.3 De instrumenten van overheidsfinanciering ................................................................................... 95
16.4 Vragen.............................................................................................................................................. 97
DEEL 6: DE FINANCIËLE SECTOR ................................................................................................ 98
17 Financiële ondernemingen ............................................................................................. 98
4
, lOMoAR cPSD| 2374147
17.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 98
17.2 Instellingen ...................................................................................................................................... 98
17.3 Instrumenten ................................................................................................................................. 101
18 De centrale bank .......................................................................................................... 107
DEEL 7: REGELGEVERS EN TOEZICHTHOUDERS ........................................................................ 107
19 Regelgevers ................................................................................................................. 107
19.1 Inleiding ......................................................................................................................................... 107
19.2 Internationale initiatieven tot de creatie van soft law .................................................................. 107
20 Toezicht ....................................................................................................................... 111
20.1 Inleiding ......................................................................................................................................... 111
20.2 Toezicht op de financiële marktinfrastructuur en op het betalingssysteem ................................ 112
20.3 Toezicht op de markten ................................................................................................................. 112
20.4 Toezicht op de instellingen ............................................................................................................ 112
DEEL 1: FINANCIËLE ARCHITECTUUR
1 Hoofdstuk 1: Financiële architectuur ontstaat niet spontaan
Waarom is de wereld niet in dezelfde mate ‘ontwikkeld’?
- Easterlin (1981): onderwijs
- Sylla (2002) – Goetzman (2017): het ontstaan van financiële infrastructuur
1.1 Inleiding
Wie waren de dominante naties is de:
- 20ste eeuw? Verenigde Staten
- 18de en 19de eeuw? Verenigd Koninkrijk
- 17de eeuw? Nederland
1.1.1 Financiële (r)evoluties waren voorlopers van economische vooruitgang
- Financieel system
o “the connected universe of financial instruments, financial institutions and financial
markets operating in a given place at a given time, that is, the financial superstructure
of the economy”
- Financiële architectuur omvat:
5
, lOMoAR cPSD| 2374147
o Instrumenten
o Markten
o Instituties
o Toezicht
1.2 Schuld en ruil liggen aan de wieg van onze beschaving
Jager-verzamelaars hadden:
- Een ‘sharing economy’ (geen ‘subsistence economy’)
- Een (relatieve) ‘affluent society”
Binnen leefgemeenschappen nam sharing vaak de vorm van een ‘gift economy’
Tussen leefgemeenschappen ontstond ruil in ‘trade en walk away’ transacties
Financiële concepten
- Schuld
- Interest
- Ruil
1.2.1 De neolitische revolutie (10000 – 8000 voor Chr.)
- Van foerageren naar pastoralisme dankzij de domesticatie van dieren
- Van rondtrekken naar sedentatie (planten)
Domesticatie leidt tot:
- Uitbreiding van tuinbouw naar landbouw
- Verandering van technologie (steen naar metaal)
- Urbanisatie
- Territoriale soevereiniteit
- Sociale stratificatie
- Belasting
1.3 Landbouw leidt tot eigendom, handel, vermogen, vermogen, belastingen, geld
en lenen
1.3.1 Landbouw en urbanisatie (8000 voor Chr.)
Agrarische maatschappijen doen eigendomsconcepten ontstaan:
- Belang van landbouw
- Belang van vee
1.3.2 Sociale stratificatie en machtssystemen
Uruk (4100 – 3100 voor Chr.)
6
, lOMoAR cPSD| 2374147
- Bevolking van 10000 mensen
- Ziggurat
Egypte
Nieuwe financiële concepten ontstaan:
- Eigendom
- Registratie- en teltechnieken
- Schrift
- Boekhouding
- Goederengeld
- Contracten
- Handel
1.3.3 Registreren
Vanaf 9000 voor Chr.
- Basisvormen en afbeeldingen als ‘tokens’
- Klei-enveloppes (‘bullea’) met ‘tokens’ erin
- Vlakke tabletten
o Spijkerschrift
1.3.4 Het probleem van de (niet) samenvallende behoeften
1.3.4.1 Ruilhandel in Egypte
Financiële concepten
- Shât en Deben als rekeneenheid
7
, lOMoAR cPSD| 2374147
Probleem van de samenvallende behoeften wordt opgelost
1.3.4.2 Codex van Hummurabi (1780 voor Chr.)
Financiële concepten
- Contracten
o Leencontracten
o Verzekeringscontracten
- Risicospreiding via bodemerij
1.4 Munten en een eerste vorm van financiële intermediatie ontstaan
1.4.1 Van goederengeld naar munten
Financiële concepten
- Sparen
Geldfuncties:
- Rekeneenheid (numerair)
- Opslagmiddel van vermogen (store of wealth)
- Ruilmiddel (medium of exchange)
1.4.1.1 Zo rijk als Croesus
Financiële concepten
- Munthuis
- Gouden standaard
1.4.1.2 Griekse en Romeinse munten
1.4.1.3 Het nadeel van munten in edelmetaal: snoeien
Mensen ging deeltjes van de munten afvijlen, omdat deze gemaakt waren van edelmetaal. Door dit
fenomeen is men meer beginnen nadenken over de beveiliging van geld (vb. ribbels om de rand van
de munt).
1.4.1.4 Schoorvoetende innovaties
- Eerste ‘financiële intermediairs’ avant-la-lettre
- Eerste vorm van rechtspersoon en ‘aandelen’ bij de Romeinen
1.5 Handel doet het eerste chartaal geld en overdraagbaar handelspapier ontstaan
8
Samenvatting: inleiding tot financiële markten
DEEL 1: FINANCIËLE ARCHITECTUUR ........................................................................................... 5
1 Hoofdstuk 1: Financiële architectuur ontstaat niet spontaan ................................................ 5
1.1 Inleiding ..............................................................................................................................................5
1.2 Schuld en ruil liggen aan de wieg van onze beschaving .....................................................................6
1.3 Landbouw leidt tot eigendom, handel, vermogen, vermogen, belastingen, geld en lenen ..............6
1.4 Munten en een eerste vorm van financiële intermediatie ontstaan .................................................8
1.5 Handel doet het eerste chartaal geld en overdraagbaar handelspapier ontstaan ............................8
1.6 Het ontstaan van financiële markten .................................................................................................9
1.7 Het ontstaan van centrale bank ...................................................................................................... 11
1.8 Conclusie.......................................................................................................................................... 11
1.9 Vragen.............................................................................................................................................. 11
2 Hoofdstuk 2: Bouwstenen van de financiële architectuur ................................................... 11
2.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 11
2.2 Betalen............................................................................................................................................. 12
2.3 Financiering ..................................................................................................................................... 12
2.4 Verschuiven van financiële risico’s .................................................................................................. 18
2.5 Vragen.............................................................................................................................................. 18
3 De spelers van de financiële economie .............................................................................. 19
3.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 19
3.2 De gezinnen ..................................................................................................................................... 19
3.3 De bedrijven .................................................................................................................................... 23
3.4 De financiële sector ......................................................................................................................... 24
3.5 De overheid ..................................................................................................................................... 26
3.6 Vragen.............................................................................................................................................. 26
DOSSIER FINANCIEEL VERMOGEN ............................................................................................. 27
1
, lOMoAR cPSD| 2374147
DEEL 2: FINANCIËLE GRONDBEGINSELEN .................................................................................. 27
4 Eerste principes van waardering ........................................................................................ 27
4.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 27
4.2 Oprenten en verdisconteren ........................................................................................................... 27
4.3 Populaire kasstromenreeksen ......................................................................................................... 29
4.4 Een rendement en het intern rendement is niet hetzelfde ............................................................ 31
4.5 De prijs-intern rendement relatie ................................................................................................... 32
4.6 Vragen.............................................................................................................................................. 32
5 Determinanen van rentevoeten ......................................................................................... 33
5.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 33
5.2 Determinanten van het algemene (reële) renteniveau .................................................................. 34
5.3 De rol van de verwachte inflatie...................................................................................................... 37
5.4 Rentestructuur (op euro-gedomineerde AAA-obligaties) ............................................................... 39
5.5 Determinanten van het renteniveau voor individuele kredieten ................................................... 40
5.6 Vragen.............................................................................................................................................. 41
6 Risico ................................................................................................................................ 42
6.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 42
6.2 Financiële risico’s ............................................................................................................................. 42
6.3 Portefeuillerisico.............................................................................................................................. 46
6.4 Vragen.............................................................................................................................................. 47
DEEL 3: DE GEZINNEN ............................................................................................................... 47
7 Betalen ............................................................................................................................. 48
7.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 48
7.2 Vormen van geld.............................................................................................................................. 48
7.3 Betalingsinstrumenten .................................................................................................................... 49
7.4 Vragen.............................................................................................................................................. 51
DOSSIER BETALEN .................................................................................................................... 51
2
, lOMoAR cPSD| 2374147
8 Vermogensopbouw ........................................................................................................... 52
8.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 52
8.2 Vermogensopbouw onder depositogarantie .................................................................................. 52
8.3 Vermogensopbouw zonder depositogarantie ................................................................................. 55
8.4 Vragen.............................................................................................................................................. 62
9 Kredieten aan gezinnen ..................................................................................................... 62
9.1 Kredietverschaffing.......................................................................................................................... 62
9.2 Consumentenkredieten ................................................................................................................... 63
9.3 Hypothecaire kredieten ................................................................................................................... 64
9.4 Vragen.............................................................................................................................................. 65
10 Risicoafdekking .............................................................................................................. 65
10.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 65
10.2 Woning en auto ............................................................................................................................... 65
10.3 Burgerrechterlijke aansprakelijkheid .............................................................................................. 65
10.4 Gezondheid...................................................................................................................................... 66
10.5 Arbeidsongeschiktheid en invaliditeit ............................................................................................. 66
10.6 Overlijden ........................................................................................................................................ 67
10.7 Pensioenrisico .................................................................................................................................. 67
10.8 Fiscale stimuli .................................................................................................................................. 68
DEEL 4: DE BEDRIJVEN .............................................................................................................. 68
11 Betalingen ..................................................................................................................... 68
11.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 69
11.2 Betalingsstrategieën ........................................................................................................................ 69
11.3 Deviezen .......................................................................................................................................... 71
12 Aandelen ....................................................................................................................... 73
12.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 73
12.2 Aandelen en hun kenmerken .......................................................................................................... 73
3
, lOMoAR cPSD| 2374147
12.3 Waardering van een aandeel .......................................................................................................... 76
12.4 Aandelen van publieke vennootschappen ...................................................................................... 77
12.5 Aandelenindexen ............................................................................................................................. 78
12.6 Vragen.............................................................................................................................................. 79
13 Bedrijfskredieten ........................................................................................................... 79
13.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 79
13.2 Bedrijfskredieten op korte termijn .................................................................................................. 80
13.3 Bedrijfskredieten op lange termijn.................................................................................................. 81
14 Obligaties ...................................................................................................................... 81
14.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 82
14.2 Obligaties en hun kenmerken ......................................................................................................... 82
14.3 Kortetermijn bedrijfseffecten .......................................................................................................... 84
15 Risicoafdekking .............................................................................................................. 84
15.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 84
15.2 Temijncontracten ............................................................................................................................ 85
15.3 Futures-contracten .......................................................................................................................... 87
15.4 Swap ................................................................................................................................................ 88
15.5 Opties............................................................................................................................................... 89
15.6 Vragen.............................................................................................................................................. 92
DEEL 5: DE OVERHEID ............................................................................................................... 93
16 Overheidsobligaties ....................................................................................................... 93
16.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 93
16.2 De Belgische overheidsschuld ......................................................................................................... 93
16.3 De instrumenten van overheidsfinanciering ................................................................................... 95
16.4 Vragen.............................................................................................................................................. 97
DEEL 6: DE FINANCIËLE SECTOR ................................................................................................ 98
17 Financiële ondernemingen ............................................................................................. 98
4
, lOMoAR cPSD| 2374147
17.1 Inleiding ........................................................................................................................................... 98
17.2 Instellingen ...................................................................................................................................... 98
17.3 Instrumenten ................................................................................................................................. 101
18 De centrale bank .......................................................................................................... 107
DEEL 7: REGELGEVERS EN TOEZICHTHOUDERS ........................................................................ 107
19 Regelgevers ................................................................................................................. 107
19.1 Inleiding ......................................................................................................................................... 107
19.2 Internationale initiatieven tot de creatie van soft law .................................................................. 107
20 Toezicht ....................................................................................................................... 111
20.1 Inleiding ......................................................................................................................................... 111
20.2 Toezicht op de financiële marktinfrastructuur en op het betalingssysteem ................................ 112
20.3 Toezicht op de markten ................................................................................................................. 112
20.4 Toezicht op de instellingen ............................................................................................................ 112
DEEL 1: FINANCIËLE ARCHITECTUUR
1 Hoofdstuk 1: Financiële architectuur ontstaat niet spontaan
Waarom is de wereld niet in dezelfde mate ‘ontwikkeld’?
- Easterlin (1981): onderwijs
- Sylla (2002) – Goetzman (2017): het ontstaan van financiële infrastructuur
1.1 Inleiding
Wie waren de dominante naties is de:
- 20ste eeuw? Verenigde Staten
- 18de en 19de eeuw? Verenigd Koninkrijk
- 17de eeuw? Nederland
1.1.1 Financiële (r)evoluties waren voorlopers van economische vooruitgang
- Financieel system
o “the connected universe of financial instruments, financial institutions and financial
markets operating in a given place at a given time, that is, the financial superstructure
of the economy”
- Financiële architectuur omvat:
5
, lOMoAR cPSD| 2374147
o Instrumenten
o Markten
o Instituties
o Toezicht
1.2 Schuld en ruil liggen aan de wieg van onze beschaving
Jager-verzamelaars hadden:
- Een ‘sharing economy’ (geen ‘subsistence economy’)
- Een (relatieve) ‘affluent society”
Binnen leefgemeenschappen nam sharing vaak de vorm van een ‘gift economy’
Tussen leefgemeenschappen ontstond ruil in ‘trade en walk away’ transacties
Financiële concepten
- Schuld
- Interest
- Ruil
1.2.1 De neolitische revolutie (10000 – 8000 voor Chr.)
- Van foerageren naar pastoralisme dankzij de domesticatie van dieren
- Van rondtrekken naar sedentatie (planten)
Domesticatie leidt tot:
- Uitbreiding van tuinbouw naar landbouw
- Verandering van technologie (steen naar metaal)
- Urbanisatie
- Territoriale soevereiniteit
- Sociale stratificatie
- Belasting
1.3 Landbouw leidt tot eigendom, handel, vermogen, vermogen, belastingen, geld
en lenen
1.3.1 Landbouw en urbanisatie (8000 voor Chr.)
Agrarische maatschappijen doen eigendomsconcepten ontstaan:
- Belang van landbouw
- Belang van vee
1.3.2 Sociale stratificatie en machtssystemen
Uruk (4100 – 3100 voor Chr.)
6
, lOMoAR cPSD| 2374147
- Bevolking van 10000 mensen
- Ziggurat
Egypte
Nieuwe financiële concepten ontstaan:
- Eigendom
- Registratie- en teltechnieken
- Schrift
- Boekhouding
- Goederengeld
- Contracten
- Handel
1.3.3 Registreren
Vanaf 9000 voor Chr.
- Basisvormen en afbeeldingen als ‘tokens’
- Klei-enveloppes (‘bullea’) met ‘tokens’ erin
- Vlakke tabletten
o Spijkerschrift
1.3.4 Het probleem van de (niet) samenvallende behoeften
1.3.4.1 Ruilhandel in Egypte
Financiële concepten
- Shât en Deben als rekeneenheid
7
, lOMoAR cPSD| 2374147
Probleem van de samenvallende behoeften wordt opgelost
1.3.4.2 Codex van Hummurabi (1780 voor Chr.)
Financiële concepten
- Contracten
o Leencontracten
o Verzekeringscontracten
- Risicospreiding via bodemerij
1.4 Munten en een eerste vorm van financiële intermediatie ontstaan
1.4.1 Van goederengeld naar munten
Financiële concepten
- Sparen
Geldfuncties:
- Rekeneenheid (numerair)
- Opslagmiddel van vermogen (store of wealth)
- Ruilmiddel (medium of exchange)
1.4.1.1 Zo rijk als Croesus
Financiële concepten
- Munthuis
- Gouden standaard
1.4.1.2 Griekse en Romeinse munten
1.4.1.3 Het nadeel van munten in edelmetaal: snoeien
Mensen ging deeltjes van de munten afvijlen, omdat deze gemaakt waren van edelmetaal. Door dit
fenomeen is men meer beginnen nadenken over de beveiliging van geld (vb. ribbels om de rand van
de munt).
1.4.1.4 Schoorvoetende innovaties
- Eerste ‘financiële intermediairs’ avant-la-lettre
- Eerste vorm van rechtspersoon en ‘aandelen’ bij de Romeinen
1.5 Handel doet het eerste chartaal geld en overdraagbaar handelspapier ontstaan
8
