Samenvatting Thema 3. Genetica - Biologie voor jou - 4 vwo

Biologie voor jou
Thema 3. Geneti ca



Inhoudsopgave
§3.1 Fenotype en genotype...............................................................................................................2
Fenotype en genotype........................................................................................................................2
Chromosomen....................................................................................................................................2
Genen.................................................................................................................................................2
Invloed van milieufactoren en modificaties........................................................................................3
§3.2 Genenparen...............................................................................................................................4
Homozygoot en heterozygoot............................................................................................................4
Dominant en recessief........................................................................................................................4
Genen weergeven..............................................................................................................................4
Recombinatie en mutatie...................................................................................................................5
Tweelingen.........................................................................................................................................5
§3.3 Monohybride kruisingen............................................................................................................6
Monohybride kruisingen....................................................................................................................6
Kruisingsvraagstukken.......................................................................................................................6
Verhouding genotypen en een testkruising........................................................................................6
Stambomen........................................................................................................................................7
§3.4 Geslachtschromosomen.............................................................................................................7
Geslachtschromosomen.....................................................................................................................7
X-chromosomale overerving..............................................................................................................8
Kleurenblind en hemofilie..................................................................................................................8
§3.5 Dihybride kruisingen..................................................................................................................9
Dihybride kruisingsvraagstuk.............................................................................................................9
Kansen berekenen............................................................................................................................10
Genotypen van ouders bepalen.......................................................................................................10
§3.6 Speciale manieren van overerven............................................................................................11
Multipele allelen..............................................................................................................................11
Letale factoren.................................................................................................................................11
Gekoppelde overerving....................................................................................................................11
Overerving die ander verloopt.........................................................................................................11
§3.7 Opvoeding of aanleg................................................................................................................13
Nature versus nurture......................................................................................................................13
Tweelingonderzoek..........................................................................................................................13
Epigenetica......................................................................................................................................13




1

, §3.1 Fenotype en genotype

Fenotype en genotype
 Fenotype: de waarneembare eigenschappen van een individu.
 Genotype: informatie voor alle erfelijke eigenschappen van een individu.
o Erfelijke eigenschappen worden doorgegeven van de ouders aan de
nakomeling via de chromosomen in een zaadcel en een eicel.
o Vanaf de bevruchting ligt vast welke erfelijke eigenschappen een nakomeling
heeft gekregen van de moeder en welke van der vader.

Chromosomen
 Een mens heeft in een lichaamscel 23 paar chromosomen (2n):
o 22 paar autosomen.
o 1 paar geslachtschromosomen.
 Man heeft XY  ze zijn niet aan elkaar gelijk, maar vormen wel een
paar.
 Vrouw heeft XX.
o Chromosomen die gelijk van lengte en vorm zijn, heten homologe
chromosomen  autosomen.
o Een karyotype of karyogram is een rangschikking voor chromosomen.

Genen
 Gen (erffactor): een deel van een chromosoom dat de informatie bevat voor een of
meer erfelijke eigenschappen of een deel van een erfelijke eigenschap.
o Allel: variant van een gen.
o Een chromosoom bevat één zeer lang molecuul van de stof DNA en veel eiwit-
moleculen. Het DNA-molecuul bestaat uit twee ketens die om elkaar heen
gewonden liggen.
o DNA bevindt zich bij schimmels, planten en dieren in de kern en in de
mitochondriën (en bladgroenkorrels).
 Genoom: alle DNA-moleculen in een cel.
o Een DNA-molecuul is opgebouwd uit aan elkaar gekoppelde nucleotiden.
o Een nucleotide bestaat uit:
 Een fosfaatgroep
 Een desoxyribose
 Een stikstofbase
o Er zijn vier verschillende stikstofbasen:
 Adenine (A)
 Thymine (T)
 Cytosine (C)
 Guanine (G)
o Complementaire basenparing: de stikstofbasen van twee nucleotideketens
zijn met elkaar verbonden en vormen vaste paren:
 A met T (adenine met thymine)
 C met G (cytosine met guanine)


2