Biologie voor jou
Thema 2. Voortplanti ng
Inhoudsopgave
§2.1. Ongeslachtelijke voortplanting.................................................................................................2
Celdeling.............................................................................................................................................2
Op natuurlijke wijze............................................................................................................................2
Op kunstmatige wijze.........................................................................................................................2
Celcyclus.............................................................................................................................................2
Mitose................................................................................................................................................4
Klonen................................................................................................................................................5
§2.2 Geslachtelijke voortplanting......................................................................................................5
Celfusie...............................................................................................................................................5
Meiose................................................................................................................................................5
Zaadcellen..........................................................................................................................................6
Eicellen...............................................................................................................................................6
Bevruchting........................................................................................................................................6
§2.3 Hormonen.................................................................................................................................8
Geslachtshormonen...........................................................................................................................8
Hypofyse en hypothalamus................................................................................................................8
Regeling bij de man............................................................................................................................8
Regeling bij de vrouw.........................................................................................................................9
§2.4 Zwanger...................................................................................................................................10
HCG..................................................................................................................................................10
Embryonale ontwikkeling.................................................................................................................10
Ontwikkeling van de placenta..........................................................................................................10
Cel differentiatie...............................................................................................................................11
Stamcellen........................................................................................................................................11
De geboorte......................................................................................................................................11
§2.5 Seksualiteit..............................................................................................................................12
Puberteit en adolescentie.................................................................................................................12
Seksualiteit.......................................................................................................................................12
Seksuele diversiteit...........................................................................................................................12
Seksueel geweld...............................................................................................................................12
§2.6 Soa’s en geboorteregelingen....................................................................................................12
Zwangerschap voorkomen...............................................................................................................13
§2.7 Ongewenst kinderloos..............................................................................................................14
Ongewenst kinderloos......................................................................................................................14
Ki en ivf.............................................................................................................................................14
Begrippenlijst..................................................................................................................................14
1
,§2.1. Ongeslachtelijke voortplanting
Celdeling
Bij celdeling ontstaan uit één moedermelk twee dochtercellen.
o De dochtercellen bevatten dezelfde informatie voor erfelijke eigenschappen als
moedercel.
Op natuurlijke wijze
Ongeslachtelijke voortplanting: reproductie waarbij één ouderlijk individu is betrokken.
o De nakomelingen zijn genetisch identiek aan de ouder.
o Bacteriën en archaea planten zich ongeslachtelijk voort door zich te delen.
o Bij meercellige organismen groeit een deel van het organisme uit tot een nieuw
organisme.
Uitlopers bij aardbeien.
Aardappelplanten vormen knollen met knoppen. Uit elke knol kan 1
aardappelplant ontstaan.
Bolgewassen planten zich voort door bollen.
Uit poliepen ontstaan nieuwe poliepen door knopvorming.
Op kunstmatige wijze
Ongeslachtelijke voortplanting kan op kunstmatige
wijze plaatsvinden.
o Stekken.
o Weefselkweek: stukjes weefsel van een
plant worden op een geschikte
voedingsbodem met plantenhormonen
gebracht. Ongedifferentieerd weefsel
ontstaat callus, hieruit groeien plantjes.
Kloon: een organisme dat door ongeslachtelijke
voortplanting uit één organisme is ontstaan.
(Vooral met de weefseltechniek.)
Celcyclus
Voorafgaand aan een celdeling vindt DNA-replica (DNA-synthese) plaats.
o Van elk DNA-molecuul wordt een kopie gemaakt.
o Vlak voor een celdeling spiraliseert het DNA, waarbij de beide DNA-moleculen aan
elkaar blijven zitten.
o Bij planten, dieren en schimmels begint een celdeling met de deling van de celkern.
De kerndeling heet mitose.
o Centromeer: de plaats waar de DNA-moleculen nog aan elkaar zitten. Zoals de DNA-
moleculen aan elkaar vastzitten, worden ze chromatiden genoemd.
De celcyclus bestaat uit de interfase en de mitose.
o De interfase bestaat uit de G1-fase, de S-fase en de G2-fase.
o Tijdens de interfase zijn de chromosomen niet zichtbaar.
De G0-fase is een rustdagen waarin geen celdeling plaatsvindt.
G1-fase: periode tussen mitose en DNA-replica. Hier vindt plasmagroei plaats.
S-fase: periode waarin DNA-replica plaatsvindt.
2
, G2-fase: periode tussen S-fase en mitose. Hier vindt verdere groei en ontwikkeling van
celorganellen plaats.
Er zijn controlepunten tijdens de G1-fase, de G2-fase en de M-fase.
M-fase: periode van mitose en celdeling.
3
Thema 2. Voortplanti ng
Inhoudsopgave
§2.1. Ongeslachtelijke voortplanting.................................................................................................2
Celdeling.............................................................................................................................................2
Op natuurlijke wijze............................................................................................................................2
Op kunstmatige wijze.........................................................................................................................2
Celcyclus.............................................................................................................................................2
Mitose................................................................................................................................................4
Klonen................................................................................................................................................5
§2.2 Geslachtelijke voortplanting......................................................................................................5
Celfusie...............................................................................................................................................5
Meiose................................................................................................................................................5
Zaadcellen..........................................................................................................................................6
Eicellen...............................................................................................................................................6
Bevruchting........................................................................................................................................6
§2.3 Hormonen.................................................................................................................................8
Geslachtshormonen...........................................................................................................................8
Hypofyse en hypothalamus................................................................................................................8
Regeling bij de man............................................................................................................................8
Regeling bij de vrouw.........................................................................................................................9
§2.4 Zwanger...................................................................................................................................10
HCG..................................................................................................................................................10
Embryonale ontwikkeling.................................................................................................................10
Ontwikkeling van de placenta..........................................................................................................10
Cel differentiatie...............................................................................................................................11
Stamcellen........................................................................................................................................11
De geboorte......................................................................................................................................11
§2.5 Seksualiteit..............................................................................................................................12
Puberteit en adolescentie.................................................................................................................12
Seksualiteit.......................................................................................................................................12
Seksuele diversiteit...........................................................................................................................12
Seksueel geweld...............................................................................................................................12
§2.6 Soa’s en geboorteregelingen....................................................................................................12
Zwangerschap voorkomen...............................................................................................................13
§2.7 Ongewenst kinderloos..............................................................................................................14
Ongewenst kinderloos......................................................................................................................14
Ki en ivf.............................................................................................................................................14
Begrippenlijst..................................................................................................................................14
1
,§2.1. Ongeslachtelijke voortplanting
Celdeling
Bij celdeling ontstaan uit één moedermelk twee dochtercellen.
o De dochtercellen bevatten dezelfde informatie voor erfelijke eigenschappen als
moedercel.
Op natuurlijke wijze
Ongeslachtelijke voortplanting: reproductie waarbij één ouderlijk individu is betrokken.
o De nakomelingen zijn genetisch identiek aan de ouder.
o Bacteriën en archaea planten zich ongeslachtelijk voort door zich te delen.
o Bij meercellige organismen groeit een deel van het organisme uit tot een nieuw
organisme.
Uitlopers bij aardbeien.
Aardappelplanten vormen knollen met knoppen. Uit elke knol kan 1
aardappelplant ontstaan.
Bolgewassen planten zich voort door bollen.
Uit poliepen ontstaan nieuwe poliepen door knopvorming.
Op kunstmatige wijze
Ongeslachtelijke voortplanting kan op kunstmatige
wijze plaatsvinden.
o Stekken.
o Weefselkweek: stukjes weefsel van een
plant worden op een geschikte
voedingsbodem met plantenhormonen
gebracht. Ongedifferentieerd weefsel
ontstaat callus, hieruit groeien plantjes.
Kloon: een organisme dat door ongeslachtelijke
voortplanting uit één organisme is ontstaan.
(Vooral met de weefseltechniek.)
Celcyclus
Voorafgaand aan een celdeling vindt DNA-replica (DNA-synthese) plaats.
o Van elk DNA-molecuul wordt een kopie gemaakt.
o Vlak voor een celdeling spiraliseert het DNA, waarbij de beide DNA-moleculen aan
elkaar blijven zitten.
o Bij planten, dieren en schimmels begint een celdeling met de deling van de celkern.
De kerndeling heet mitose.
o Centromeer: de plaats waar de DNA-moleculen nog aan elkaar zitten. Zoals de DNA-
moleculen aan elkaar vastzitten, worden ze chromatiden genoemd.
De celcyclus bestaat uit de interfase en de mitose.
o De interfase bestaat uit de G1-fase, de S-fase en de G2-fase.
o Tijdens de interfase zijn de chromosomen niet zichtbaar.
De G0-fase is een rustdagen waarin geen celdeling plaatsvindt.
G1-fase: periode tussen mitose en DNA-replica. Hier vindt plasmagroei plaats.
S-fase: periode waarin DNA-replica plaatsvindt.
2
, G2-fase: periode tussen S-fase en mitose. Hier vindt verdere groei en ontwikkeling van
celorganellen plaats.
Er zijn controlepunten tijdens de G1-fase, de G2-fase en de M-fase.
M-fase: periode van mitose en celdeling.
3
