Samenvatting geschiedenis van het publiekrecht en de politiek hoofdstuk 6 de vroegmoderne tijd

Hoofdstuk 6 de vroegmoderne tijd: ontwikkeling van de
soevereine nationale staat

1 Bourgondische, Spaanse, Oostenrijkse en bijna onafhankelijke
Nederlanden
A de Bourgondiërs Keizer Karel en de 17 provinciën

Tijdslijn:
Vroegmoderne tijd: 1500-1800
 Bourgondische periode tot 1492
 Spaanse periode van 1500-1713
 Oostenrijkse periode van 1713-1795

In late middeleeuwen worden bourgondische hertogen de vorsten van lage
landen. Door de patrimoniumgedachte verzamelen ze de provincies van de
nederlanden en vormen ze een composite state (= landen van herwaarts over)

Ze hebben 2 balngerijk gebieden
- Hertogodom bourgondië
- Vrijgraafschap bourgondië

Ondanks de éénmaking blijft het een conglomeraat territoria (composite state)
in personele unie

Komen tot vorstendommen door (1ste vorstendom +/- 1400):
- Huwelijk
- Militaire veroveringen
- Aankoop of verpanding bv graafschap Namen

 Brabant is het enigste vorstendom waar de staten zelf voor Filips De
Goede gekozen hebben.
 De Bourgondiërs voeren nieuwe instellingen, procedures en wetten in
 Onder Filips De Goede komen de 1ste staten-generaal samen
 In 1473 ontstaat parlement van mechelen door Filips De Goede
 Dit zijn allemaal centrale instellingen


 Nederlanden komen overeen met de BENELUX maar blijven
onafhankelijke provincies  de vorst houdt hun samen

,  Nederlanden vallen uit elkaar in noord en zuid-nederlanden
 Er komen supra nationale instellingen die bevoegd zijn voor meerdere
gewesten

Er is een reactie in 1477 tegen de centralisatie (staten willen eind maken aan
centralisatie) hierdoor verlenen ze privileges (1 Groot privilege voor alle
gewesten).
Naast privileges voor alle gewesten samen worden er ook privileges aan staten
apart toegekend (ieder gewest eist zijn rechten op

Wat staat er in dat groot privilege?:
Centrale rechtbank (parlement van mechelen) moest afgeschaft worden
 parlement van Mechelen werd in 1504 heropgericht als raad van Mechelen

Karel de stoute sneuvelt in veldslag  de macht van hem gaat over op zijn
dochter (Maria) ze staat politiek zwak en huwt met maxmiliaan (habsburger)
van oostenrijk
à De gewesten komen in opstand
à Maximilaan is een habsburger (familie uit zwitserland maar maakte
carrière in oostenrijk)
à Hij erft de nederlanden doordat maria jong gestorven tijdens jacht

Door familiale omstandigheden erft Karel alles + hij is keizer
 zijn persoon verbindt alle nederlandse gewesten met elkaar (=personele
unie)
Karel is graaf van Vlaanderen, hertog van brabant, graaf van holland, graaf van
henegouwen, heer van mechelen,…
 Er is nooit een staten generaal van alle nederlandse staten met de spaanse
cortes en duitse standetage
 zorgt voor patrimoniale verankering v/d Nederlandse territoria

Keizer karel zet centralisatie verder
à Het rijk van keizer karel is de nederlanden (benelux) + heilig grootse rijk
(kergebied oostenrijk) + spaanse gebieden (met kolonies)
à Keizer karel probeert de feodale banden met frankrijk uit te wissen
(oorlog met franse koning frans de 1ste )  dit gebeurd met de vrede van
Madrid (1526) en is herbevestigd met de Damesvrede
à Maakt de leenband met frankrijk los (1526)

, à Hierdoor kunnen rechtszaken van vlaanderen niet meer bij parlement
van parijs komen ( parlement van parijs is voorbeeld voor parlement van
mechelen)

Keizer karel had de meeste van zijn gebieden in duitse landen ondergberacht in
bourgondische kreis
De gewesten werden doorgegeven van de 1ste naar de 2de kring (=transactie
van Augsburg)
 kreis geniet van vrijstelling van meeste fiscale en militaire rijksverplichtingen

Karel is bang dat na zijn dood alles weer uit elkaar gaat dus richt een
pragmatieke sanctie op: dit zorgt ervoor dat de regionale vorstendommen van
de bourgondische kring samen zullen blijven.

Rond 1550 is het met de grote macht in de nederlanden voorbij en Karel doet
troonsafstand in 1555

Om te kijken welke de 17 provinciën zijn  intitulatio en mandement van een
wet  er is geen exhaustieve lijst en getal 17 eerder toevallig en symbolisch.
(staten is geen 17 soms 17 feodale titels maar kunnen er ook meer zijn)

wat houdt ze samen? (natie?)
- enkele centrale instellingen
- geen aaneengesloten grondgebied
- weinig gemeenschappelijk recht (veel verschillend gewoonterecht)
- meerdere talen (cf. Latijn niet sterk genoeg meer)
- religieuze verschillen (cf. Luther (1517) - ketterijprocessen)

Nederlanden valt uit elkaar door protestantisme
Martin luter formuleert aanklachten in 1517 (veroordeling van luther op
rijksdag van worms)
à Vraagt vertaling van bijbel in volkstaal = tegenbeweging die weerklank
vindt bij vorsten

Karel V beschermt roomse kerk en stelt zware straffen op ketterij bv boeken
moeten eerst goedgekeurd worden vooraleer ze gedrukt mogen worden
Hij voert het bloedplakkaat in: alle rechtssubjecten zijn verplicht ketters aan te
geven bij de overheden