Samenvatting Gedrag in Context

Gedrag in context
Thema 1: sociale psychologie
Les 1: Groepsperceptie
1. Sociale categorisatie
Wat: spontaan onderbrengen van situaties en mensen in overzichtelijke categorieën.
Fundamenteel:
 Eigen aan de mens
 Al vanaf peutertijd
 Orde aan hoe we de wereld zien
Op basis van:
 Oppervlakkige kenmerken: geslacht, leeftijd, kleding…
 Diepere kenmerken: persoonlijkheidskenmerken, vaardigheden…

1.1. Indelen van mensen
Waarom:
 Snellere informatieverwerking
 Sneller beslissen en handelen
Prototypes: elke groep  eigenschappen  groepen onderscheiden van elkaar
 Subjectief ingevuld
 Invulling verschilt tussen mensen
 Vervormt onze perceptie over die groep*
3 eigenschappen:
 Descriptief  ‘feitelijke’ kenmerken, beschrijvend
 Evaluatief  gevoelens dat het beeld oproept
 Prescriptief  gedrag dat de groep wel of niet mag stellen, verwachtingen
Zie vb dia 10-12 ppt
Dia 14 & 15: voorbeeldexamenvraag (D)

Hoe vervormt onze perceptie? *
Als buitenstaander naar een groep kijken  twee effecten:
1. Assimilatie: verschillen binnen groepen worden geminimaliseerd
2. Contrast: verschillen tussen groepen worden uitvergroot
Zie schema dia 16

1.2. Zelfcategorisering

Wat: manier waarop mensen zichzelf situeren binnen sociale categorieën  Ontstaan van de wij-
groep (in-group) en zij-groep (out-group).
Kenmerken:
Groepsprototype van de wij-groep:
 Descriptief: kenmerkend voor de eigen groep
 Evaluatief: doorgaans als positief beschouwd, deel van onze zelfwaardering
 Prescriptief: hoe de groep zich dient te gedragen
Verdere vertekening van onze perceptie (contrast- en assimilatie-effecten)
Functie: hoe we onszelf voelen en ons (behoren te) gedragen
Groepsperceptie:
1. Contrast: verschillen tussen de groepen nog vergroot
2. Zij-groep-homogeniteit: verschillen binnen de zij-groep geminimaliseerd
3. Verschillen binnen de wij-groep worden behouden
Zie schema dia 21

, Kader om experimenten te interpreteren
Waarom: vaak experimenten om bepaalde theorieën en bevindingen te staven.
Wat:
 Tracht variabelen te manipuleren
 Onderscheid tussen twee variabelen:
o Onafhankelijke variabele (OV): de oorzaak
o Afhankelijke variabele (AV): het gevolg

Experiment: Platz & Hosch (1988) (dia 24-25)

1.3. Ik, wij en de anderen

Sociale identiteitstheorie (SIT): de sociale categorieën waar we onszelf als lid van beschouwen zijn
bepalend voor ons zelfbeeld. We streven een positief zelfbeeld na.
Hoe:
 Via persoonlijke identiteit: individuele kenmerken  stabiel, moeilijk te veranderen
 Via sociale identiteit: afgeleid uit het lidmaatschap van sociale groepen  groepsprototype =
subjectieve constructie!
Zie dia 27-29
Ons zelfbeeld kan verhogen via lidmaatschap van een positief gewaardeerde groep
Kenmerken:
 Identificatie: groepsprestaties stralen af op het individu
o BIRGing: Basking In Reflected Glory  zelfbeeld verhogen, identificeren met een
succesvolle groep
o CORFing: Cutting Off Reflected Failure  zelfbeeld en reputatie bewaren, je niet
identificeren met een groep die niet succesvol is
 Wij-groep-favoritisme: eigen groep bevoordeeld
 Vervormen perceptie: positieve kanten wij-groep benadrukken
Zie vb dia 32
Zie vb dia 33-37




1.4. Minimale groepssituatie

Wij-groepfavoritisme ontstaat heel snel, ook bij minimale groepen.
Minimale groepen: toevallige groepsindeling op basis van een onbeduidende eigenschap
 Denkbeeldige constructie
 Niet gestructureerd
 Groepsleden kennen elkaar niet
 Lidmaatschap levert geen voordeel op

1.5. Houding tegenover zij-groep

Wij-groepfavoritisme = zij-groepbenadeling?
Niet noodzakelijk: ethische bezwaren: zomaar de zij-groep benadelen ondergraaft het positieve
zelfbeeld die men krijgt van de groep.
Rol van emoties: Gevoel van bedreiging, sterk negatief

, Wij-groepfavoritisme is een noodzakelijke, maar geenvoldoende voor zij-groepbenadeling!

1.6. Zij-groepbenadeling
Experimtent: Otten & Mummendey (2000) (dia 42)
Dia 43 voorbeeldexamenvraag (C)

2. Stereotypering

Wat: een mentale constructie over individuen uit een sociale categorie, die welbepaalde kenmerken
delen
 Beschrijvend in aard
 Vooroordelen: evaluatief geladen, sterkere rol van gevoel
Vb.: daklozen, nederlanders, soldaten…

2.1. (on)waarheidsgehalte

Stemt dit overeen met de werkelijkheid?
 Vaak herkenbaar en wijdverspreid
 Al van jongs af aan
 Lijkt logisch en vanzelfsprekend
 sterk vertekend beeld, te generaliserend

2.2. Herkomst

Gevolgen van categorisering: zij-groep-homogeniteit
Sociale leerprocessen:
 Vanuit eigen ervaringen
 Via derden (opvoeding, vrienden, media…)
Denkbeeldige correlaties: de neiging verbanden te leggen tussen fenomenen die in werkelijkheid
niets met elkaar te maken hebben. (bv: ‘geluksbrenger’)
 ook de neiging om negatief gedrag toe te schrijven aan minderheidsgroepen
Zie experiment Hamilton & Gifford (1976) (dia 53)
Ultieme attributiefout:
Fundamentele attributiefout: onderschatten rol v.d. situatie in gedrag v.e. ander en overschatten rol
v.d. persoonlijkheid  Zie schema dia 54
Op groepsniveau:
 Zij-groep:
o Negatief gedrag wordt intern geattribueerd
o Positief gedrag wordt extern geattribueerd
 Wij-groep:
o Negatief gedrag wordt extern geattribueerd
o Positief gedrag wordt intern geattribueerd
Zie experiment Birt Duncan (1976) (dia 57)

2.3. Stabiliteit

Waarom zijn stereotypes zo moeilijk te veranderen?
Selectieve informatieverwerking:
 Info die stereotype bevestigen  sneller verwerkt en onthouden
 Cognitieve schema’s  elementen die niet passen niet opnemen of herinterpreteren tot het
dat wel doet
Subcategorisering: iemand die tot een sociale categorie behoort, maar past niet bij stereotype
Uitlokken van stereotiep gedrag: zonder te beseffen stereotiepe gedrag uitlokken bij de
gestereotypeerde persoon of groep.  zichzelf waarmakende voorspelling (self-fulfilling prophecy)