Samenvatting wereldgeschiedenis

WERELDGESCHIEDENIS VAN
BELGIË
INLEIDING

GESCHIEDENIS
- Uitgangspunt = hedendaagse samenleving
- Historische dimensie
o Weinig rekening mee gehouden
o Afgeschilderd als rooskleurig, beter, minder complex of net het tegendeel
o (onjuist) toegeëigend
- Relevant om maatschappij te begrijpen  toekomst voorspellen
- Geschiedenis is overal (standbeelden, musea, straatnamen, producten, …)
- Gebruik
o Herinneringen ‘levend’ houden (monumenten, beelden, films, romans, musea, …)
o Groepsvorming/identiteitsopbouw
 Gemeenschappen, groepen, klassen, …
 Bedrijven, merken, …
 Herinnering als machtsstrijd
- Misbruik
= instrumenteel gebruik van geschiedenis voor eigentijdse politieke, ideologische,
commerciële, religieuze, … motieven



GESCHIEDENIS AAN DE UNIVERSITEIT
= kritische studie van het verleden

- Gebruik van primaire bronnen
- Actief reflecteren over eigen reflectie en andere historici
 bewust zijn van perspectief: geslacht, leeftijd, achtergrond, cultuur, …
- Zelf op zoek gaan
- Historiografie
= via studie van originele bronnen en bestaande literatuur



GESCHIEDMETHODE IN 3 STAPPEN
Geschiedmethode =
- Adhv origineel bronnenmateriaal en
bestaande wetenschappelijke literatuur
- Volgens een wetenschappelijk, kritische
onderzoeksmethode: plausibiliteit
(=waarschijnlijkheid) staat centraal
- In een narratief: beschrijven, zoeken naar
betekenis, samenhang, oorzakelijkheid,
verklaring

, - 5 W-vragen (waarom is belangrijkst)

“Chronologie is de moeder van geschiedenis”

FASE 1: HEURISTIEK

= actief op zoek gaan naar bronnen of getuigenissen die ons iets kunnen vertellen over een
gebeurtenis/feit uit het verleden

SOORTEN BRONNEN

- Geschreven bronnen
o Voor breed publiek
o Niet gepubliceerd
o Niet voor publiek (archieven)
- Niet geschreven bronnen
o Materiële restanten  archeologie
o Audiovisuele en digitale sporen
o Mondelinge overlevering (getuigenissen, interviews)



FASE 2: HISTORISCHE KRITIEK

= uitoefenen van kritiek met als doel belangrijke én betrouwbare informatie over het verleden te
achterhalen

WAARDE VAN DE BRON BEPALEN

- Externe kritiek: authenticiteit vd bron bepalen, verifiëren
- Interne kritiek: bepalen vd positionaliteit (wie, wat, waarom en voor wie?)
- Nagaan of het om gewilde of ongewilde getuigenissen gaat
- Nagaan tot wie de bron zich richt

DAVID GRIMES

Complot wordt minder waarschijnlijk

- Hoe meer mensen erbij betrokken zijn
- Door tijd die verstrijkt sinds het complot werd beraamd (want kennis over gebeurtenis ↑)
- Door het aantal complotteurs die inmiddels zijn overleden



FASE 3: CONSTRUCTIE VAN DE HISTORICUS

= actief proces van verslag over zijn/haar werkwijzen, gebruikte methodes, selectie- en
interpretatieprocedures etc. om tot een bepaalde uitspraak over dat verleden te kunnen komen

BRONNEN ZIJN ONTOEREIKEND ALS ZE

- Onvolledig,
- Onbetrouwbaar,
- Eenzijdig en gekleurd (=subjectief) zijn

, manier waarop historici bronnen selecteren kan een heel andere kijk geven op dezelfde zaken



GEEN PASSIEF PROCES

Historici interpreteren bronnen, dus boeken/artikels volgens historische methode begint met een
reflectie over hoe andere historici die feiten hebben geschreven

- Perspectief moet aangepast worden aan wat mensen op welk ogenblik wisten
o Hineininterpretierung/post-factum analyse : interpretaties maken die voor tijdgenoot
niet vanzelfsprekend zijn
o Anachronisme: verkeerd in de tijd situeren v/e gebeurtenis (geen besef van oorzaak
en gevolg)
 Chronologie is de moeder vd geschiedenis



HISTORISCH PERSPECTIEF

MARK TWAIN : ‘History doesn’t repeat itself – but it rhymes’

- Omstandigheden zijn nooit hetzelfde  alles in flux
- Geschiedenis lijkt op iemand die stottert

CHARLES TILLY : ‘How ordinary people lived the big changes’

- Geschiedenis begrepen als een verzameling van vele individuele processen

FERNAND BRAUDEL : verschillende ‘tijden’

- Structuren = le temps geógraphique: tijd beweegt zich onzichtbaar voort (voortdurend in
beweging zonder we het zien)
- Processen = temps sociale: events, conjuncturen over langere periode (20-30 jaar)
- Gebeurtenissen/events = temps individuel: dagdagelijkse feiten



HET TIJDVAK
- Periode 1750-2000
- Transities: meeste in 19e eeuw  versnelling ontwikkelingsfase
- ‘revolutionaire’ veranderingen vs. continuïteit
- Verschillen qua plaats en intensiteit
- Fundamentele impact: op LT, onomkeerbaar, beïnvloeding van ≠ maatsch. domeinen



DE DEMOGRAFISCHE TRANSITIE

= Demografische nulgroei  demografische groei

- Oorzaken + verschillen tussen landen

, MOBILITEIT EN MIGRATIE

- Toename migratie, versterkt door verbeterde transport- en communicatiemiddelen
- Interactie tss demografie, migratie en urbanisatie



VERSTEDELIJKING

- Sterke toename van urbanisatie
- Toename van percentage vd bevolking in steden



DE ECONOMISCHE TRANSITIE

- Industrialisering = kleine wareneconomie (gilden en ambachten/handelskapitalisme) 
industrieel kapitalisme (fabrieken)
- Economische stagnatie/nulgroei  economische groei + verhoging output per capita
- Agrarische samenleving  industriële samenleving
- Veranderingen in tewerkstelling: ↑ arbeidsproductiviteit + veranderingen in
arbeidsomstandigheden



DE POLITIEKE TRANSITIE

- Immobiele “standenmaatschappij”  moderne liberale natiestaat, gebaseerd op individuele
vrijheden
- Burgers ontworstelen zich van oude structuren (kerk, standen) + verwerven gaandeweg
inspraak i/h politieke leven
o Oligarchie  democratie
- Groeiende rol van natiestaat ten koste van lokale overheden



DE CULTURELE TRANSITIE

- Kerkelijk wereldbeeld  wereldlijk wereldbeeld (deconfessionalisering)
- Mens is zelf verantwoordelijk ‘Sapere aude’ (KANT )  toename scholingsgraad
- Nieuwe manieren van denken over mens en samenleving tgv Verlichting



DE SOCIALE TRANSITIE

- Sterk gemeenschapsgevoel (“Gemeinschaft”)  fragmentatie + individualisme
(“Gesellschaft”)
- “De iure” (=volgens het recht) ongelijkheid  “de facto” (=in feite, feitelijk) ongelijkheid