DEONTOLOGIE
Semester 1
, 1. Inleiding: verantwoording (omkaderende informatie)
Plichtenleer van Kant
• Handeling is goed als de intentie goed is
• Centraal: autonomie en ethische principes die een handeling rechtvaardigen
Deontologische codes
= Concretiseringen van specifieke principes die het gedrag moeten sturen
• Zijn tijdelijke, contextuele en morele consensus
→expliciteringen van wat we als samenleving op een bepaald punt in de tijd goed- of
afkeuren
→ regels of principes waar je je als orthopedagoog moet aan houden
Deontologie (of plichtenleer)
= Een ethische stroming die uitgaat van absolute gedragsregels die vaak gesteld zijn als normen
De geest en de letter van de wet
• De geest van de wet zijn de ethische aspecten die achter een wet zitten
→ waarom een bepaalde wet tot stand is gekomen
• De letter van de wet: de echte geschreven wet zoals hij inhoudt
Orthopedagogen zijn technische en normatieve professionals
• Technische professionals
→ hebben een hele rugzak aan methodieken en interventies
• Normatieve professionals
→ je vraagt je af of de dingen die je doet goed zijn en bijdragen aan het welzijn van de cliënt
Kenmerken van sociaal-agogisch werken binnen de orthopedagogie
1. Een praktijkwerker is een normatieve professional (doe ik het goede?)
2. Sociaal-agogisch werken is niet waardenvrij
3.Agogisch werken is normatief geprofessionaliseerd (accountability)
Doel van accountability
• Handelen en de achterliggende visie op sociale problemen en oplossingen bespreekbaar
maken → meesterschap
• Het belang van dialoog → onder gelijken
, 2. Communicatieve rationaliteit
2.1 Inleiding
Jurgen Habermas
• Theorie van communicatieve rationaliteit ontwikkeld
• Inspiratie om communicatieve dialoog via bouwstenen aanreiken aan agogisch werkers
→ om beroepsethisch standpunt in te nemen/ met anderen in dialoog gaan
Uitgangspunt communicatieve rationaliteit
• Standpunt wordt gevormd door gebruik van argumenten uit verschillende werelden
→ objectieve, intersubjectieve en subjectieve wereld
• De 3 soorten argumenten: worden kijken genoemd
→ sociologische, juridische en ethische kijk
Het beroepsethisch kompas
• Elk van de 3 kijken biedt ons een oriëntatie voor hoe we ons professioneel handelen kunnen
limiteren
→ beroepsethisch / professioneel kompas
3 soorten beroepsethische of professionele kompassen (= normatief)
• Oriëntatie in breedte (feiten): sociologische kijk
• Oriëntatie in de hoogte (normen): juridische kijk
• Oriëntatie in de diepte (waarden) = ethische kijk
2.2 Oriëntatie in de breedte (feiten) – sociologische kijk
Wat?
• Objectieve wereld: helikopterperspectief
• Feiten
• Context waar het sociale zich afspeelt: wat zijn de belangen?
De sociologische kijk uit de objectieve wereld
= Concrete realiteiten waar individuele en algemene belangen tegenover elkaar staan en waar de
praktijkwerker handelt vanuit een welbepaalde positie en vanuit een door de maatschappij,
organisatie en cliënt gegeven mandaat
Positie
• Positie van individu duidelijk door onderscheid micro, meso en macroniveau
→vanuit sociale context en sociale systemen waar ons handelen in gebeurt wordt onze
positie duidelijk
• Positie is toegewezen of verworven (hangen rolverwachtingen aan vast)
• Kunnen loyaliteits- en rolconflicten ontstaan
→conflicten tussen wat organisatie/maatschappij/cliënt vraagt
, Mandaat
• Agogische werkers werken vanuit een mandaat: je dient ergens voor
→ er is een finaliteit aan het uitoefenen van je job
→ mandaat bakent ook af wat je mag doen
• Kunnen door mandaten ook conflicten ontstaan
→ conflicten tussen wat je mag doen, wat je kan doen en wat de cliënt wilt dat je doet
Sociale systeem met niveaus
1. Cliëntsysteem: micro
2. Organisatieperspectief: meso
3. Maatschappij: macro
• Belangrijk om bij rolconflicten de belangen op de 3 niveaus te identificeren
Consequentialistische argumenten
• Als-dan argumenten: gericht op gevolgen
• Welke impact heeft de interventie op de belangen van de betrokken partijen?
• Positie van sociaal werker: doel is het verhogen van het welzijn van de meest kwetsbaren en
de cliënt
2.3 Oriëntatie in de hoogte (normen) – juridische kijk
Wat?
• Intersubjectieve wereld
• Principes die we met anderen hebben afgesproken
• Wetten, regels en principes
Agogisch werken binnen een genormeerde context
• Agogisch werken gebeurt binnen genormeerde context waar er normen, gedragsregels en
geformaliseerde wetten zijn
→ geeft een standaard: geeft wettelijk kader ipv eigen overweging/ letter + geest wet
Deontologische argumenten
• Juridische argumentatie: er wordt uitgegaan van principes die als rechtvaardig worden
beschouwd omdat ze opgaan voor meerdere mensen en in het algemeen belang zijn
• Gelijkheid: iedereen is gelijk voor de wet
• Intentie: principes als basis voor ons handelen
Juridisch niveau (intersubjectieve argumenten)
= we gaan hier in op wetgeving, regels, het gaat over dat er meerdere mensen het eens zijn over
bepaalde regels (grote groep). Interpretatie van de wet is altijd intersubjectief
• Maatschappelijke en organisatorische normen
• Wetten en regels kunnen richting bieden, maar kunnen ook tegenstrijdig zijn
• De letter van de wet en de geest van de wet
• Privacywetgeving, ambtsgeheim/discretieplicht, beroepsgeheim
→ artikel 458 SW: strafwet
• Deontologische argumenten: principes als basis van ons handelen (intentie)
Semester 1
, 1. Inleiding: verantwoording (omkaderende informatie)
Plichtenleer van Kant
• Handeling is goed als de intentie goed is
• Centraal: autonomie en ethische principes die een handeling rechtvaardigen
Deontologische codes
= Concretiseringen van specifieke principes die het gedrag moeten sturen
• Zijn tijdelijke, contextuele en morele consensus
→expliciteringen van wat we als samenleving op een bepaald punt in de tijd goed- of
afkeuren
→ regels of principes waar je je als orthopedagoog moet aan houden
Deontologie (of plichtenleer)
= Een ethische stroming die uitgaat van absolute gedragsregels die vaak gesteld zijn als normen
De geest en de letter van de wet
• De geest van de wet zijn de ethische aspecten die achter een wet zitten
→ waarom een bepaalde wet tot stand is gekomen
• De letter van de wet: de echte geschreven wet zoals hij inhoudt
Orthopedagogen zijn technische en normatieve professionals
• Technische professionals
→ hebben een hele rugzak aan methodieken en interventies
• Normatieve professionals
→ je vraagt je af of de dingen die je doet goed zijn en bijdragen aan het welzijn van de cliënt
Kenmerken van sociaal-agogisch werken binnen de orthopedagogie
1. Een praktijkwerker is een normatieve professional (doe ik het goede?)
2. Sociaal-agogisch werken is niet waardenvrij
3.Agogisch werken is normatief geprofessionaliseerd (accountability)
Doel van accountability
• Handelen en de achterliggende visie op sociale problemen en oplossingen bespreekbaar
maken → meesterschap
• Het belang van dialoog → onder gelijken
, 2. Communicatieve rationaliteit
2.1 Inleiding
Jurgen Habermas
• Theorie van communicatieve rationaliteit ontwikkeld
• Inspiratie om communicatieve dialoog via bouwstenen aanreiken aan agogisch werkers
→ om beroepsethisch standpunt in te nemen/ met anderen in dialoog gaan
Uitgangspunt communicatieve rationaliteit
• Standpunt wordt gevormd door gebruik van argumenten uit verschillende werelden
→ objectieve, intersubjectieve en subjectieve wereld
• De 3 soorten argumenten: worden kijken genoemd
→ sociologische, juridische en ethische kijk
Het beroepsethisch kompas
• Elk van de 3 kijken biedt ons een oriëntatie voor hoe we ons professioneel handelen kunnen
limiteren
→ beroepsethisch / professioneel kompas
3 soorten beroepsethische of professionele kompassen (= normatief)
• Oriëntatie in breedte (feiten): sociologische kijk
• Oriëntatie in de hoogte (normen): juridische kijk
• Oriëntatie in de diepte (waarden) = ethische kijk
2.2 Oriëntatie in de breedte (feiten) – sociologische kijk
Wat?
• Objectieve wereld: helikopterperspectief
• Feiten
• Context waar het sociale zich afspeelt: wat zijn de belangen?
De sociologische kijk uit de objectieve wereld
= Concrete realiteiten waar individuele en algemene belangen tegenover elkaar staan en waar de
praktijkwerker handelt vanuit een welbepaalde positie en vanuit een door de maatschappij,
organisatie en cliënt gegeven mandaat
Positie
• Positie van individu duidelijk door onderscheid micro, meso en macroniveau
→vanuit sociale context en sociale systemen waar ons handelen in gebeurt wordt onze
positie duidelijk
• Positie is toegewezen of verworven (hangen rolverwachtingen aan vast)
• Kunnen loyaliteits- en rolconflicten ontstaan
→conflicten tussen wat organisatie/maatschappij/cliënt vraagt
, Mandaat
• Agogische werkers werken vanuit een mandaat: je dient ergens voor
→ er is een finaliteit aan het uitoefenen van je job
→ mandaat bakent ook af wat je mag doen
• Kunnen door mandaten ook conflicten ontstaan
→ conflicten tussen wat je mag doen, wat je kan doen en wat de cliënt wilt dat je doet
Sociale systeem met niveaus
1. Cliëntsysteem: micro
2. Organisatieperspectief: meso
3. Maatschappij: macro
• Belangrijk om bij rolconflicten de belangen op de 3 niveaus te identificeren
Consequentialistische argumenten
• Als-dan argumenten: gericht op gevolgen
• Welke impact heeft de interventie op de belangen van de betrokken partijen?
• Positie van sociaal werker: doel is het verhogen van het welzijn van de meest kwetsbaren en
de cliënt
2.3 Oriëntatie in de hoogte (normen) – juridische kijk
Wat?
• Intersubjectieve wereld
• Principes die we met anderen hebben afgesproken
• Wetten, regels en principes
Agogisch werken binnen een genormeerde context
• Agogisch werken gebeurt binnen genormeerde context waar er normen, gedragsregels en
geformaliseerde wetten zijn
→ geeft een standaard: geeft wettelijk kader ipv eigen overweging/ letter + geest wet
Deontologische argumenten
• Juridische argumentatie: er wordt uitgegaan van principes die als rechtvaardig worden
beschouwd omdat ze opgaan voor meerdere mensen en in het algemeen belang zijn
• Gelijkheid: iedereen is gelijk voor de wet
• Intentie: principes als basis voor ons handelen
Juridisch niveau (intersubjectieve argumenten)
= we gaan hier in op wetgeving, regels, het gaat over dat er meerdere mensen het eens zijn over
bepaalde regels (grote groep). Interpretatie van de wet is altijd intersubjectief
• Maatschappelijke en organisatorische normen
• Wetten en regels kunnen richting bieden, maar kunnen ook tegenstrijdig zijn
• De letter van de wet en de geest van de wet
• Privacywetgeving, ambtsgeheim/discretieplicht, beroepsgeheim
→ artikel 458 SW: strafwet
• Deontologische argumenten: principes als basis van ons handelen (intentie)
