Samenvatting Handboek bestuurskunde

Inleiding bestuurskunde eerste bachelor BPM


Bestuurskunde H1: Introductie tot de bestuurskunde: Sferen in de
samenleving


1. Inleiding
 Woord bestuurskunde
 sturen
= vormgeving van de samenleving + rol die de overheid daarin speelt

2. Vier sferen vanuit het individu bekeken
 Elke individu verhoudt zich tot de 4 sferen
 ze vormen de bouwstenen in en van elke samenleving

 Geheel van de sferen + onderlinge relaties
 bepaalt hoe een samenleving in elkaar zit

 Samenlevingen verschillen van elkaar ( politiek georganiseerd verband)




2.1. De sfeer van de gemeenschapen
- De relatie tussen individu en de sfeer van de gemeenschappen
= private sfeer
 relaties aangaan, sociale netwerken, gezin stichten, deel familie
 rechten, vrijheden
 geen dwang
 soms wel dwingend: onderdrukt, slachtoffer geweld
 sociale druk, maatschappelijke verwachtingen beïnvloeden keuzes

2.2. De sfeer van de staat
- Geheel van overheden en instellingen die optreden voor het algemeen
belang
- Voortdurend politiek debat over de rol van de staat
- Staat
 wetgevende macht
1

,Inleiding bestuurskunde eerste bachelor BPM
 uitvoerende macht
 rechterlijke macht
- Dwang
- Burgers hebben een ‘voice’ ten opzichte van de staat ( verkiezingen, protest)

2.3. De sfeer van de markt
- Spel vraag en aanbod
- Bedrijven en profit-organisaties
 overleven als ze investeren en winst maken
- Ruil ( consumenten geld, bedrijven bieden producten/diensten aan)

2.4. De sfeer van de ‘civil society’
- Maatschappelijk middenveld
 organisaties opgericht door burgers waarin zij zich verenigen (vrijwillig)
- Vertrouwen van burgers
- Verenigingen
 kleine culturele verenigingen
 vakbonden
mutualiteiten
- Oefent druk uit op:
 Private sfeer
 versterkt mensen individueel ( vrouwenrechten)
 Markt
 gezonde producten
 kinderarbeid
 Staat
 proberen eisen een stem te geven
 kansarmoede, gezond milieu

2.5. De staat en de ander sferen
- Private sfeer:
 bepalen rechten en vrijheden (verruimt, beperkt) van mensen
 maken regels (vrouwenrechten, erfenissenrecht, …)
 impact dagelijkse leven (pensioen, kinderopvang, zorgverzekering,…)
 keuzes worden sterk gestuurd
 democratische landen: perken we de macht van de staat bewust in

- Markt:
= staat zorgt voor belangrijke omgevingsfactoren die kansen scheppen voor
bedrijven ( onderwijs, infrastructuur, mobiliteit,…)
 regels voor bedrijven ( milieuvervuiling)
 heft belastingen op bedrijven
 werkt samen met bedrijven ( infrastructuurproject)
 diensten uitbesteden aan private firma’s
( Sodexo: leveren maaltijden gevangenissen in opdracht overheid)
 grenszone tussen markt en staat sfeer



2

,Inleiding bestuurskunde eerste bachelor BPM
- Civil society, middenveld
 financieel ondersteunt (subsidies)
 regels: maakt het moeilijker/ mogelijk om zich te laten verenigen
 samenwerken voor maatschappelijke opdrachten ( onderwijs,
gezondheidzorg, welzijnszorg, organisatie sociale zekerheid,…)
VB: katholiek onderwijs: wordt door staat betaald + blijft privaat initiatief

2.6. De markt en de andere sferen
- Private sfeer
 manier waarop de werkorganisaties is geregeld bepaalt voor groot deel
het patroon van ons dagelijkse leven + stuurt onze keuzes

- Staat
 onder druk zetten voor hun belangen ( mobiliteit, duurzaamheid)
 sterk verband tussen vertegenwoordigers van de staat + marktpartijen

- Middenveld
voor bepaalde producten en diensten komen middenveldorganisaties in
concurrentie te staan
 evolueren naar meer commerciële organisatie ( private woonzorgcentra)

2.7. Tijd en ruimte: de context maakt en verklaart verschil
- In elke politieke ruimte
 verschillen de verhoudingen tussen de sferen

- Binnen elke ruimte is er ook een dynamiek van tijd
 VB: staat kleiner, middenveld meer verantwoordelijkheid

2.8. Basistermen
- Publieke en private sfeer
 Publieke sfeer  staat
 Private sfeer  markt, middenveld

- Formele en informele organisatievormen
 Formeel  organisaties hebben een juridisch statuut, waardoor ze
rechten en plichten hebben ( publieke sfeer)
VB: gemeentebestuur
VB: organisaties in middenveld (vzw)
 Informeel  private sfeer ( gezin, familie,…)
 rechten en plichten meer geen formeel organisatieverband

- Profit-organisaties en non-profitorganisaties
 Profit  bedrijven: winst, aandelen
 Non  publieke sfeer, middenveld  dragen bij tot algemeen belang

3. Governance: arrangementen voor besturing
- Besturing van samenleving komt tot stand

3

, Inleiding bestuurskunde eerste bachelor BPM
= arrangementen van Governance
 stelsels gevormd door combinaties van de sferen
 dynamisch
 constant debat



Bestuurskunde: H2: De bestuurskunde als discipline


1. Inleiding
- Bestuurskunde
 maatschappijwetenschap: relatie tussen de mensen onderling bestudeert

2. Definities van bestuurskunde/ bestuurswetenschap
 Bestuurskunde bestudeert:
 Het openbaar bestuur als geheel van organisaties en activiteiten die
gericht zijn op de besturing van de maatschappij

 Binnen de maatschappelijke, politieke, juridische omgeving

 Oog op kennisintegratie: integratie van kennis uit
wetenschapsdomeinen of bestuurswetenschappen
(recht, geschiedenis, economie, sociologie, psychologie, politicologie)
 Gericht op verbetering van kwaliteit van het openbaar bestuur

 Evolutie in definitie
 ruimer
 van intern naar extern
= wisselwerking met omgeving wordt meer benadrukt
 van focus op administratie, ambtenaren, politici
tot brede visie op sturing van samenleving
 van alleen maar ambtenaren
tot brede samenspel van krachten dat vorm geeft aan sturing
 governance arrangementen

3. Case: de asielcrisis
4. Het studieobject van de bestuurskunde
 Studieobject
 het openbaar bestuur (publieke sector) ( zie definitie)
 Organisaties
 instellingen en diensten
 verbonden met uitvoerende macht: ministeries, agentschappen

+ semi-overheidsinstanties + particuliere organisaties die publieke taken
opnemen (+ middenveldorganisaties )
( semioverheid = overheid op afstand)

4