Les 5. Gedragsmatige benaderingen
Inhoudstabel:
5.1 Black box principe
5.2 Wat is leren ?
5.3 Hoe wordt gedrag verklaard ?
5.3.1 Eenvoudig leren
5.3.2 Klassieke conditionering
5.3.3 Operante conditionering
5.3.4 Sociaal leren
5.4 Hoe ontstaan psychische problemen
5.5 Aanpak : gedragstherapie
5.1 Het black box-principe
5.2 Wat is leren ?
• Leren is niet rechtstreeks observeerbaar
• Wordt afgeleid wanneer men een verandering ziet als direct gevolg op voorafgaande ervaring
• Er is sprake van een leerproces als het organisme (mens, dier) een bepaalde ervaring opdoet, die resulteert in een of
andere blijvende gedragsverandering.
Bv. Het beeld van de injectienaald na het krijgen van een pijnlijke injectie → pijngevoel, angst en vermijding of
ontsnappen.
1
Counselen: les 5 gedragsmatige benaderingen
, Kritische bedenkingen :
• Een geobserveerde gedragsverandering (2) is onvoldoende om tot leren te besluiten
Bijv. opspringen na het horen van luid geluid
Bijv. gevolgen van rijping of organische stoornis
• Als gedragsverandering (2) uitblijft, betekent dit niet dat er niets is geleerd
→ onderscheid tussen leren en presteren
5.3 Hoe wordt gedrag verklaard ?
• Adhv leerparadigma’s?
= een prototype van een procedure waarmee een leerproces wordt bestudeerd
• Soorten:
1. Eenvoudige vormen van leren
2. Klassieke conditionering
3. Operante conditionering
4. Sociaal leren
5.3.1 Eenvoudige vormen van leren
• niet contingente aanbieding
• = Informatie over een enkelvoudige prikkel
• een situatie heeft bepaalde kenmerken: valentie (aangenaam-onaangenaam) en lokt een onvoorwaardelijke
reactie (UCR) uit (oriëntatiereflex)
• Soorten
A. Habituatie
B. Sensitisatie
C. Mere-exposure
D. Latente inhibitie
E. US-preexposure
2
Counselen: les 5 gedragsmatige benaderingen
, A. Habituatie = Effect van herhaalde aanbieding van een prikkel op een onvoorwaardelijke reactie:
intensiteit van de reactie vermindert
• Habituatie ~ frequentie
• Habituatie ~ zelfde soort prikkel maar ook generalisatie
• Massed practice → snellere habituatie maar minder duurzaam i.t.t. distributed practice
→ tragere habituatie maar duurzamer
Invloed van prikkel op :
• Snelheid waarmee habituatie optreedt ~ biologische relevantie
→ Hawk-Goose effect (Lorenz & Tinbergen)
• Richting van het effect nl. afname (habituatie) of toename van de reactie = sensitisatie
B. Sensitisatie = men op een steeds zwakkere intensiteit van de prikkel sterkere startle responses gaat vertonen.
• van belang in de psychiatrie. Bv. hoe kunnen angsten toenemen tot bijna pathologische proporties
zonder dat er regelmatige traumatische ervaringen met de angstwekkende situatie hebben
plaatsgevonden.
• Bij verslaving = meer craving
C. Mere-exposure = Wat oorspronkelijk aangenaam (onaangenaam) is, wordt door herhaalde blootstelling eerst aangenamer
(onaangenamer) maar uiteindelijk onaangenaam (aangenaam)
Voorbeelden
• Reclame
• Muziek
• Relaties
• politiek
D. Latente inhibitie = Vertraging van het conditioneringsproces omwille van herhaalde voorafgaande aanbiedingen van de CS
E. US-preexposure = Conditioneringsproces wordt bemoeilijkt door voorafgaande herhaaldelijke blootstelling aan UCS
3
Counselen: les 5 gedragsmatige benaderingen
Inhoudstabel:
5.1 Black box principe
5.2 Wat is leren ?
5.3 Hoe wordt gedrag verklaard ?
5.3.1 Eenvoudig leren
5.3.2 Klassieke conditionering
5.3.3 Operante conditionering
5.3.4 Sociaal leren
5.4 Hoe ontstaan psychische problemen
5.5 Aanpak : gedragstherapie
5.1 Het black box-principe
5.2 Wat is leren ?
• Leren is niet rechtstreeks observeerbaar
• Wordt afgeleid wanneer men een verandering ziet als direct gevolg op voorafgaande ervaring
• Er is sprake van een leerproces als het organisme (mens, dier) een bepaalde ervaring opdoet, die resulteert in een of
andere blijvende gedragsverandering.
Bv. Het beeld van de injectienaald na het krijgen van een pijnlijke injectie → pijngevoel, angst en vermijding of
ontsnappen.
1
Counselen: les 5 gedragsmatige benaderingen
, Kritische bedenkingen :
• Een geobserveerde gedragsverandering (2) is onvoldoende om tot leren te besluiten
Bijv. opspringen na het horen van luid geluid
Bijv. gevolgen van rijping of organische stoornis
• Als gedragsverandering (2) uitblijft, betekent dit niet dat er niets is geleerd
→ onderscheid tussen leren en presteren
5.3 Hoe wordt gedrag verklaard ?
• Adhv leerparadigma’s?
= een prototype van een procedure waarmee een leerproces wordt bestudeerd
• Soorten:
1. Eenvoudige vormen van leren
2. Klassieke conditionering
3. Operante conditionering
4. Sociaal leren
5.3.1 Eenvoudige vormen van leren
• niet contingente aanbieding
• = Informatie over een enkelvoudige prikkel
• een situatie heeft bepaalde kenmerken: valentie (aangenaam-onaangenaam) en lokt een onvoorwaardelijke
reactie (UCR) uit (oriëntatiereflex)
• Soorten
A. Habituatie
B. Sensitisatie
C. Mere-exposure
D. Latente inhibitie
E. US-preexposure
2
Counselen: les 5 gedragsmatige benaderingen
, A. Habituatie = Effect van herhaalde aanbieding van een prikkel op een onvoorwaardelijke reactie:
intensiteit van de reactie vermindert
• Habituatie ~ frequentie
• Habituatie ~ zelfde soort prikkel maar ook generalisatie
• Massed practice → snellere habituatie maar minder duurzaam i.t.t. distributed practice
→ tragere habituatie maar duurzamer
Invloed van prikkel op :
• Snelheid waarmee habituatie optreedt ~ biologische relevantie
→ Hawk-Goose effect (Lorenz & Tinbergen)
• Richting van het effect nl. afname (habituatie) of toename van de reactie = sensitisatie
B. Sensitisatie = men op een steeds zwakkere intensiteit van de prikkel sterkere startle responses gaat vertonen.
• van belang in de psychiatrie. Bv. hoe kunnen angsten toenemen tot bijna pathologische proporties
zonder dat er regelmatige traumatische ervaringen met de angstwekkende situatie hebben
plaatsgevonden.
• Bij verslaving = meer craving
C. Mere-exposure = Wat oorspronkelijk aangenaam (onaangenaam) is, wordt door herhaalde blootstelling eerst aangenamer
(onaangenamer) maar uiteindelijk onaangenaam (aangenaam)
Voorbeelden
• Reclame
• Muziek
• Relaties
• politiek
D. Latente inhibitie = Vertraging van het conditioneringsproces omwille van herhaalde voorafgaande aanbiedingen van de CS
E. US-preexposure = Conditioneringsproces wordt bemoeilijkt door voorafgaande herhaaldelijke blootstelling aan UCS
3
Counselen: les 5 gedragsmatige benaderingen
