1
Inhoud
1 College 1: Stedelijke diversiteit in historisch perspectief................................................................ 1
1.1 Vormen en types van migratie, diversiteit en integratie, inclusief oorzaken ........................ 1
1.1.1 Diversiteit types van migratie.......................................................................................... 1
1.1.2 Diversiteit oorzaken van migratie ................................................................................... 1
1.1.3 Diversiteit vormen van integratie.................................................................................... 1
1.2 Migratie naar de stad, lange termijn evoluties ....................................................................... 1
1.2.1 Migratie in de middeleeuwen en vroegmoderne periode ............................................. 1
1.2.2 Industrialisering en urbanisering in 19de eeuw ............................................................... 1
1.2.3 Urbanizering in Europa, lange 19de eeuw........................................................................ 2
1.2.4 Migratie in Europa, 20ste eeuw ...................................................................................... 2
1.2.5 Desurbanisering vanaf jaren 1970................................................................................... 2
1.3 Integratie in de stad, lange termijn evoluties ......................................................................... 2
1.3.1 Middeleeuwse en vroegmoderne stad als vrijplaats en ‘melting pot’? ......................... 2
1.3.2 Ontwikkelingen ‘ancien régime’ ..................................................................................... 2
1.3.3 Naar de industriële stad .................................................................................................. 3
1.3.4 Integratie in de 20ste-eeuwse stad ................................................................................... 3
1.4 Belang van politieke en juridische context.............................................................................. 3
1.4.1 Hefbomen van de middeleeuwse en vroegmoderne stad ............................................. 3
1.4.2 Verdwijnen stedelijke autonomie en stedelijk burgerschap ca. 1800 ........................... 3
1.4.3 Ontwikkeling politieke en sociale rechten op nationaal niveau in de 20ste eeuw ......... 4
1.4.4 Toenemend belang internationale regelgeving na WOII ............................................... 4
2 College 2: Stedelijke diversiteit vandaag ......................................................................................... 4
2.1 Segregatie ................................................................................................................................ 4
2.1.1 Segregatie? ...................................................................................................................... 4
2.1.2 Segregatie en de stad ...................................................................................................... 4
2.2 Samenleven in wereld van ‘vreemden’ ................................................................................... 5
2.2.1 Integratie via segregatie? ................................................................................................ 5
2.2.2 Samenleven met ‘vreemden’ .......................................................................................... 6
2.2.3 Sociale afstand als sociale norm ...................................................................................... 6
2.3 Sociale mix ............................................................................................................................... 6
2.3.1 Angst voor segregatie ...................................................................................................... 6
2.4 Aankomstwijken ...................................................................................................................... 7
2.4.1 Aankomstwijken .............................................................................................................. 7
2.4.2 Etnische enclave .............................................................................................................. 7
, 2
3 College 3: Perspectieven op stedelijke diversiteit........................................................................... 8
3.1 Diversiteit: een bediscussieerde topic .................................................................................... 8
3.2 Introductie ............................................................................................................................... 8
3.3 9 perspectieven op diversiteit ................................................................................................. 8
3.3.1 Neo-assimilatie ................................................................................................................ 8
3.3.2 Multiculturalisme ............................................................................................................ 8
3.3.3 Liberaal egalitarisme ....................................................................................................... 9
3.3.4 Diversiteitsparadigma...................................................................................................... 9
3.3.5 Superdiversiteit ............................................................................................................. 10
3.3.6 Interculturalisme ........................................................................................................... 10
3.3.7 Intersectionaliteit .......................................................................................................... 10
3.3.8 Anti racisme ................................................................................................................... 11
3.3.9 Postkoloniaal perspectief .............................................................................................. 12
3.4 Toepassingsopdracht............................................................................................................. 12
4 College 4: Religie en/in de postseculiere stad............................................................................... 12
4.1 De post-seculiere stad? ......................................................................................................... 12
4.1.1 Discussie ........................................................................................................................ 12
4.1.2 Naar een historische benadering .................................................................................. 13
4.1.3 Stad, religie en moderniteit? ......................................................................................... 14
4.2 Religie versus moderniteit in de Middeleeuwse en vroegmoderne stad............................ 14
4.2.1 Gelijksdenken en vrijheid .............................................................................................. 14
4.2.2 Civil society en de welvaartstaat ................................................................................... 14
4.2.3 Sociaal verzet en politieke emancipatie ........................................................................ 15
4.3 Religie versus moderniteit in de hedendaagse stad............................................................. 15
4.3.1 De ‘ongelovige’ stad in de 19de en 20ste eeuw: topos .................................................... 15
4.3.2 De ‘gelovige’ stad .......................................................................................................... 15
4.3.3 De postseculiere stad .................................................................................................... 17
4.4 Kenmerken van het postseculiere ......................................................................................... 18
5 College 5: Redelijke accommodatie van religie? Een politiek-filosofische verkenning................. 19
5.1 Inleidend ................................................................................................................................ 19
5.2 Theoretische posities ............................................................................................................ 19
5.2.1 Egalitair liberalisme ....................................................................................................... 19
5.2.2 Difference blind – hands-off .......................................................................................... 22
5.2.3 Difference sensitive - multiculturalism.......................................................................... 23
5.3 Illustraties .............................................................................................................................. 24
5.3.1 Arbeidsmarkt: (semi-) publieke ondernemingen en instellingen.................................. 24
, 3
5.3.2 Onderwijs (leerlingen, personeel) ................................................................................. 24
5.4 Discussie zie ppt ................................................................................................................. 26
6 College 6: GC Ryan Burns: diversiteit ervaren en observeren .......... Error! Bookmark not defined.
7 College 7: GC Pieter-Paul Verhaeghe: Discriminatie op de woning- en arbeidsmarkt ................. 26
7.1 Wat is discriminatie (niet)? ................................................................................................... 26
7.1.1 What’s in the name? ..................................................................................................... 26
7.1.2 Wat is discriminatie? ..................................................................................................... 26
7.1.3 Everyday racism ............................................................................................................. 27
7.2 Discriminatie op de woning- en arbeidsmarkt ...................................................................... 28
7.2.1 Hoe discriminatie bewijzen? ......................................................................................... 28
7.3 Hoe kunnen we discriminatie verklaren? .............................................................................. 28
7.3.1 Economische theorieën ................................................................................................. 28
7.3.2 Sociale identiteitstheorie .............................................................................................. 29
7.3.3 Sociaal-psychologische theorieën ................................................................................. 29
7.3.4 Implicit attitudes studies ............................................................................................... 30
7.4 Hoe kunnen we discriminatie tegengaan? ............................................................................ 30
7.4.1 Mogelijke beleidsinstrumenten tegen etnische discriminatie op de woning- en
arbeidsmarkt ................................................................................................................................. 30
8 College 8: GC Gezondheidszorg..................................................................................................... 31
9 College 9: GC Stedelijke mobiliteit, duurzaamheid en burgerwetenschap .................................. 32
10 College 10: De meerstemmige stad: dialogeren in diversiteit ................................................. 33
11 College 11: ................................................................................................................................. 46
12 College 12: Stedelijke diversiteitsbeleid & inburgering in België............................................ 46
13 College 13: GC Crisiscommunicatie gerelateerde kwetsbaarheid ............................................ 52
, 1
Stad & Diversiteit
1 College 1: Stedelijke diversiteit in historisch perspectief
1.1 Vormen en types van migratie, diversiteit en integratie, inclusief
oorzaken
1.1.1 Diversiteit types van migratie
• Permanent versus tijdelijk (seizoensarbeid, circulaire migratie, levenscyclus-migratie, …)
• Gedwongen migratie, subsistentiemigratie, carrière- migratie, vluchteling- en asielmigratie, …
• Kettingmigratie (of volgmigratie)
• …
Groot verband met demografische kenmerken (leeftijd, gender, burgerlijke staat, …)
1.1.2 Diversiteit oorzaken van migratie
• ‘Push and pull’-factoren (demografisch, economisch, maar ook cultureel en politiek)
• Politieke stimulansen en beperkingen
• Netwerken, organisaties en informatiestromen (cf. kettingmigratie)
Oorzaken (en profiel) hebben effect op integratie: Hoe sterker push-factoren, hoe minder migratie
afgestemd op lokale context (arbeidsmarkt)
1.1.3 Diversiteit vormen van integratie
• Structurele integratie
- Arbeidsmarkt en economische orde
- Woonmarkt
- Huwelijksmarkt
• Culturele integratie
- Taalverwerving
- Waarden en normen, religie, …
- Deelname aan sociale activiteiten
- Identificatie met de stad
- -…
1.2 Migratie naar de stad, lange termijn evoluties
1.2.1 Migratie in de middeleeuwen en vroegmoderne periode
• Veel circulaire en seizoensgebonden migratie
• Migratie van platteland naar stad (vaak ongeschoolde arbeiders of dienstmeiden)
• Lange afstandsmigratie van handelaars en hooggeschoolden (ook vaklui), vaak tussen steden
• Landlopers en ‘vagebonden’
Grenzen deden er nauwelijks toe (kansen en statuten wel)
1.2.2 Industrialisering en urbanisering in 19de eeuw
• Trek naar stedelijke centra (ondanks verdwijnen ‘urban graveyard’ effect)
• Ontstaan nieuwe steden (voor het eerst sinds Middeleeuwen)
• Nog steeds veel tijdelijke en circulaire migratie (ook over grenzen heen)
Oorzaken
Inhoud
1 College 1: Stedelijke diversiteit in historisch perspectief................................................................ 1
1.1 Vormen en types van migratie, diversiteit en integratie, inclusief oorzaken ........................ 1
1.1.1 Diversiteit types van migratie.......................................................................................... 1
1.1.2 Diversiteit oorzaken van migratie ................................................................................... 1
1.1.3 Diversiteit vormen van integratie.................................................................................... 1
1.2 Migratie naar de stad, lange termijn evoluties ....................................................................... 1
1.2.1 Migratie in de middeleeuwen en vroegmoderne periode ............................................. 1
1.2.2 Industrialisering en urbanisering in 19de eeuw ............................................................... 1
1.2.3 Urbanizering in Europa, lange 19de eeuw........................................................................ 2
1.2.4 Migratie in Europa, 20ste eeuw ...................................................................................... 2
1.2.5 Desurbanisering vanaf jaren 1970................................................................................... 2
1.3 Integratie in de stad, lange termijn evoluties ......................................................................... 2
1.3.1 Middeleeuwse en vroegmoderne stad als vrijplaats en ‘melting pot’? ......................... 2
1.3.2 Ontwikkelingen ‘ancien régime’ ..................................................................................... 2
1.3.3 Naar de industriële stad .................................................................................................. 3
1.3.4 Integratie in de 20ste-eeuwse stad ................................................................................... 3
1.4 Belang van politieke en juridische context.............................................................................. 3
1.4.1 Hefbomen van de middeleeuwse en vroegmoderne stad ............................................. 3
1.4.2 Verdwijnen stedelijke autonomie en stedelijk burgerschap ca. 1800 ........................... 3
1.4.3 Ontwikkeling politieke en sociale rechten op nationaal niveau in de 20ste eeuw ......... 4
1.4.4 Toenemend belang internationale regelgeving na WOII ............................................... 4
2 College 2: Stedelijke diversiteit vandaag ......................................................................................... 4
2.1 Segregatie ................................................................................................................................ 4
2.1.1 Segregatie? ...................................................................................................................... 4
2.1.2 Segregatie en de stad ...................................................................................................... 4
2.2 Samenleven in wereld van ‘vreemden’ ................................................................................... 5
2.2.1 Integratie via segregatie? ................................................................................................ 5
2.2.2 Samenleven met ‘vreemden’ .......................................................................................... 6
2.2.3 Sociale afstand als sociale norm ...................................................................................... 6
2.3 Sociale mix ............................................................................................................................... 6
2.3.1 Angst voor segregatie ...................................................................................................... 6
2.4 Aankomstwijken ...................................................................................................................... 7
2.4.1 Aankomstwijken .............................................................................................................. 7
2.4.2 Etnische enclave .............................................................................................................. 7
, 2
3 College 3: Perspectieven op stedelijke diversiteit........................................................................... 8
3.1 Diversiteit: een bediscussieerde topic .................................................................................... 8
3.2 Introductie ............................................................................................................................... 8
3.3 9 perspectieven op diversiteit ................................................................................................. 8
3.3.1 Neo-assimilatie ................................................................................................................ 8
3.3.2 Multiculturalisme ............................................................................................................ 8
3.3.3 Liberaal egalitarisme ....................................................................................................... 9
3.3.4 Diversiteitsparadigma...................................................................................................... 9
3.3.5 Superdiversiteit ............................................................................................................. 10
3.3.6 Interculturalisme ........................................................................................................... 10
3.3.7 Intersectionaliteit .......................................................................................................... 10
3.3.8 Anti racisme ................................................................................................................... 11
3.3.9 Postkoloniaal perspectief .............................................................................................. 12
3.4 Toepassingsopdracht............................................................................................................. 12
4 College 4: Religie en/in de postseculiere stad............................................................................... 12
4.1 De post-seculiere stad? ......................................................................................................... 12
4.1.1 Discussie ........................................................................................................................ 12
4.1.2 Naar een historische benadering .................................................................................. 13
4.1.3 Stad, religie en moderniteit? ......................................................................................... 14
4.2 Religie versus moderniteit in de Middeleeuwse en vroegmoderne stad............................ 14
4.2.1 Gelijksdenken en vrijheid .............................................................................................. 14
4.2.2 Civil society en de welvaartstaat ................................................................................... 14
4.2.3 Sociaal verzet en politieke emancipatie ........................................................................ 15
4.3 Religie versus moderniteit in de hedendaagse stad............................................................. 15
4.3.1 De ‘ongelovige’ stad in de 19de en 20ste eeuw: topos .................................................... 15
4.3.2 De ‘gelovige’ stad .......................................................................................................... 15
4.3.3 De postseculiere stad .................................................................................................... 17
4.4 Kenmerken van het postseculiere ......................................................................................... 18
5 College 5: Redelijke accommodatie van religie? Een politiek-filosofische verkenning................. 19
5.1 Inleidend ................................................................................................................................ 19
5.2 Theoretische posities ............................................................................................................ 19
5.2.1 Egalitair liberalisme ....................................................................................................... 19
5.2.2 Difference blind – hands-off .......................................................................................... 22
5.2.3 Difference sensitive - multiculturalism.......................................................................... 23
5.3 Illustraties .............................................................................................................................. 24
5.3.1 Arbeidsmarkt: (semi-) publieke ondernemingen en instellingen.................................. 24
, 3
5.3.2 Onderwijs (leerlingen, personeel) ................................................................................. 24
5.4 Discussie zie ppt ................................................................................................................. 26
6 College 6: GC Ryan Burns: diversiteit ervaren en observeren .......... Error! Bookmark not defined.
7 College 7: GC Pieter-Paul Verhaeghe: Discriminatie op de woning- en arbeidsmarkt ................. 26
7.1 Wat is discriminatie (niet)? ................................................................................................... 26
7.1.1 What’s in the name? ..................................................................................................... 26
7.1.2 Wat is discriminatie? ..................................................................................................... 26
7.1.3 Everyday racism ............................................................................................................. 27
7.2 Discriminatie op de woning- en arbeidsmarkt ...................................................................... 28
7.2.1 Hoe discriminatie bewijzen? ......................................................................................... 28
7.3 Hoe kunnen we discriminatie verklaren? .............................................................................. 28
7.3.1 Economische theorieën ................................................................................................. 28
7.3.2 Sociale identiteitstheorie .............................................................................................. 29
7.3.3 Sociaal-psychologische theorieën ................................................................................. 29
7.3.4 Implicit attitudes studies ............................................................................................... 30
7.4 Hoe kunnen we discriminatie tegengaan? ............................................................................ 30
7.4.1 Mogelijke beleidsinstrumenten tegen etnische discriminatie op de woning- en
arbeidsmarkt ................................................................................................................................. 30
8 College 8: GC Gezondheidszorg..................................................................................................... 31
9 College 9: GC Stedelijke mobiliteit, duurzaamheid en burgerwetenschap .................................. 32
10 College 10: De meerstemmige stad: dialogeren in diversiteit ................................................. 33
11 College 11: ................................................................................................................................. 46
12 College 12: Stedelijke diversiteitsbeleid & inburgering in België............................................ 46
13 College 13: GC Crisiscommunicatie gerelateerde kwetsbaarheid ............................................ 52
, 1
Stad & Diversiteit
1 College 1: Stedelijke diversiteit in historisch perspectief
1.1 Vormen en types van migratie, diversiteit en integratie, inclusief
oorzaken
1.1.1 Diversiteit types van migratie
• Permanent versus tijdelijk (seizoensarbeid, circulaire migratie, levenscyclus-migratie, …)
• Gedwongen migratie, subsistentiemigratie, carrière- migratie, vluchteling- en asielmigratie, …
• Kettingmigratie (of volgmigratie)
• …
Groot verband met demografische kenmerken (leeftijd, gender, burgerlijke staat, …)
1.1.2 Diversiteit oorzaken van migratie
• ‘Push and pull’-factoren (demografisch, economisch, maar ook cultureel en politiek)
• Politieke stimulansen en beperkingen
• Netwerken, organisaties en informatiestromen (cf. kettingmigratie)
Oorzaken (en profiel) hebben effect op integratie: Hoe sterker push-factoren, hoe minder migratie
afgestemd op lokale context (arbeidsmarkt)
1.1.3 Diversiteit vormen van integratie
• Structurele integratie
- Arbeidsmarkt en economische orde
- Woonmarkt
- Huwelijksmarkt
• Culturele integratie
- Taalverwerving
- Waarden en normen, religie, …
- Deelname aan sociale activiteiten
- Identificatie met de stad
- -…
1.2 Migratie naar de stad, lange termijn evoluties
1.2.1 Migratie in de middeleeuwen en vroegmoderne periode
• Veel circulaire en seizoensgebonden migratie
• Migratie van platteland naar stad (vaak ongeschoolde arbeiders of dienstmeiden)
• Lange afstandsmigratie van handelaars en hooggeschoolden (ook vaklui), vaak tussen steden
• Landlopers en ‘vagebonden’
Grenzen deden er nauwelijks toe (kansen en statuten wel)
1.2.2 Industrialisering en urbanisering in 19de eeuw
• Trek naar stedelijke centra (ondanks verdwijnen ‘urban graveyard’ effect)
• Ontstaan nieuwe steden (voor het eerst sinds Middeleeuwen)
• Nog steeds veel tijdelijke en circulaire migratie (ook over grenzen heen)
Oorzaken
