Samenvatting Nederlands Taalbeschouwing 1 deel 2

Samenvatting Nederlands taalbeschouwing 1 deel 2



Nederlands taalbeschouwing
deel 2
Inhoud
DEEL 1: Fonetiek.....................................................................................................................................3
De spraakketen (speech chain)...........................................................................................................3
Spraakproductie.................................................................................................................................3
Indeling van de klanken......................................................................................................................4
Orale vs. nasale klanken.................................................................................................................4
Klinkers vs. medeklinkers................................................................................................................4
IPA = international phonetic alphabet................................................................................................5
Syllaben..............................................................................................................................................5
Uitspraakwoordenboeken en oefenmateriaal....................................................................................5
DEEL 2: Spelling – klanken en syllaben...................................................................................................6
Inleiding..............................................................................................................................................6
Splitsen in lettergrepen......................................................................................................................8
Geen tussenmedeklinker................................................................................................................9
Eén tussenmedeklinker................................................................................................................10
Twee tussenmedeklinkers............................................................................................................10
Drie of meer tussenmedeklinkers.................................................................................................11
Samenstelling en afleidingen........................................................................................................11
Speciale gevallen..........................................................................................................................11
Klinkers.............................................................................................................................................13
Vrije of lange klinkers...................................................................................................................13
Gedekte of korte klinkers.............................................................................................................18
De sjwa [ə]....................................................................................................................................19
Tweeklanken.....................................................................................................................................19
<au> vs. <ou>................................................................................................................................19
<ei> vs. <ij>...................................................................................................................................20
Andere tweeklanken.....................................................................................................................20
Medeklinkers....................................................................................................................................21
Verdubbeling van een medeklinker..............................................................................................21
Specifieke regels...........................................................................................................................21

1

, Samenvatting Nederlands taalbeschouwing 1 deel 2


Varia.............................................................................................................................................23
DEEL 3: Morfologie...............................................................................................................................23
Morfemen........................................................................................................................................24
Ongelede vs. gelede woorden..........................................................................................................24
Flexie................................................................................................................................................24
Productieve vs. niet-productieve procedés..................................................................................26
Morfeem ≠ lettergreep.................................................................................................................26
Vaste uitdrukkingen met oude naamvalsvormen.........................................................................27
DEEL 4: Spelling – flexie........................................................................................................................28
Werkwoorden...................................................................................................................................28
Onvoltooid tegenwoordige tijd (o.v.t.).........................................................................................28
Onvoltooid tegenwoordige tijd (o.v.t.).........................................................................................28
Voltooid deelwoord......................................................................................................................29
Imperatief.....................................................................................................................................30
Conjunctief...................................................................................................................................31
Engelse werkwoorden..................................................................................................................31
Vervoeging van de gij-vorm..........................................................................................................32
Buigingsvormen................................................................................................................................33
Meervoud.....................................................................................................................................33
Telwoorden: honderden, duizenden, miljoenen..........................................................................33
Adjectief.......................................................................................................................................33
Genitief.........................................................................................................................................35




2

, Samenvatting Nederlands taalbeschouwing 1 deel 2


DEEL 1: Fonetiek
De spraakketen (speech chain)
Communicatie via gesproken taal gebeurt in een aantal
fasen




Fase Wat gebeurt er?
Fase 1 Er zit een idee in het hoofd van de sprekers (de bedoeling, het concept)
Fase 2 Idee wordt omgezet (op mentaal niveau)
Fase 3 De woorden en zinnen worden uitgesproken
Fase 4 Spraakgeluid ontstaat
Fase 5 De luisteraar vangt de ‘luchtdrukverstoringen’ op en herkent ze als geluid
Fase 6 Er is sprake van verstaan als de luisteraar de geluidsstroom herkent in een
specifieke volgorde
Fase 7 Er is sprake van begrijpen als de luisteraar de woorden en de bedoeling van de
spreker herkent


Fase Wat gebeurt er?
Spraakproductie
Initiatie Er komt een luchtstroom op gang (meestal egressieve luchtstroom)
Proces heeft 3 fasen
= klanken gevormd bij het uitademen
Fonatie De luchtstroom brengt de stembanden aan het trillen
Bij sommige is er wel, bij sommige niet
Articulatie ALGEMEEN: lucht verlaat het lichaam via …
Luchtpijp  keel-, mond- en /of neusholte  mond of neus
MEDEKLINKERS: het verschil in medeklinkers hangt af van de aard en plaats van
de hindernis
De lucht wordt gedeeltelijk of volledig tegengehouden door een hindernis
KLINKERS: het verschil in klinkers worden bepaald door de positie van de tong en
de vorm van de lippen
Er is geen obstakel in de mond-keelholte, de lucht stroomt vrij naar buiten




3

, Samenvatting Nederlands taalbeschouwing 1 deel 2




Indeling van de klanken
Orale vs. nasale klanken
Huig

Positie 1 Positie 2
Neusholte afsluiten Neusholte niet afsluiten
Lucht via de mond Lucht via de neus
Resultaat: orale klanken Resultaat: nasale klanken




Klinkers vs. medeklinkers
Klinkers

- [ə] = sjwa = doffe e (lopen, de, goede)
- Geronde klinker = klinker geproduceerd met
ronde lippen
- ‘echte’ tweeklanken: ij/ei – au/ou – ui
- ‘onechte’ tweeklanken: aai, ooi, oei – eeuw,
ieuw, uw

Medeklinkers

Indeling 1: volgens de manier van articulatie

Plofklanken: de lucht komt vrij met een kleine explosie

Wrijfklanken: de lucht wordt door een vernauwing geperst

Neusklanken (nasalen): de lucht ontsnapt via de neus

Liquida (vloeiklanken): de lucht blijft vloeien (beperkte
vernauwing)

Glijklanken (glides, halfklinkers): nét geen ongehinderde
luchtstroom, vandaar de sterke gelijkenis met klinkers
(heel beperkte vernauwing)

Indeling 2: volgens de plaats van articulatie



4