DEEL 5 – Interventies op het gebied van arbeid en gezondheid
HOOFDSTUK 1: Counseling en coaching
1. Inleiding
✓ Inleiding
- organisaties faciliteren vaker in het realiseren van ontwikkelwensen van medewerkers
- er zijn ook medewerkers die aan hun persoonlijke en professionele ontwikkeling willen
werken omdat zij tegen de grenzen van hun kunnen aanlopen
- mentale en fysieke klachten beperken het functioneren en geluk va de werknemer
- om medewerkers te faciliteren in hun ontwikkelwensen, functioneren en geluk kan een
werkgever overwegen om werk- of taakaanpassingen door te voeren, bijscholing aan te
bieden of een individuele interventie inrichten
- onder individuele interventies vallen traditioneel coaching en counseling
- sinds enkele jaren worden ook online interventies aangeboden
2. Interventies op basis van zwaarte casuïstiek en inzet begeleidingsprofessional
✓ Interventies obv zwaarte casuïstiek en inzet begeleidingsprofessional
- interventievormen worden afgezet tegen twee dimensies
• zwaarte van de casuïstiek
• mate van tijdsinvestering van de begeleidingsprofessional
- de rol van de begeleidingsprofessional verschilt naar gelang de zwaarte van de casuïstiek
• hoe omvangrijker een gewenste gedragsverandering of problematiek is, hoe
meer inzet van de begeleidingsprofessional gewenst is
• bij ernstige casuïstiek of een psychische stoornis waarbij kortdurende
begeleiding niet voldoende is, is het nodig door te verwijzen naar een therapeut
voor psychotherapie
1
, ✓ Counseling
- kortdurende individuele psychosociale begeleiding voor mensen die in emotionele of
sociale problemen zijn geraakt of dreigen te geraken
- vb.: medewerker die een familielid heeft verloren en zo intens verdrietig is dat hij niet
kan werken → counselor kan medewerker helpen met rouwverwerking en
werkhervatting
✓ Coaching
- het creatieve proces waarbij de cliënt als partner wordt geïnspireerd en uitgedaagd om
tot zijn maximale persoonlijke en professionele potentieel te komen
- als er sprake is van een ontwikkelingswens vb. bepaalde vaardigheden opdoen, stilstaan
bij carrière
- in traditionele face-to-facecoaching werken coach en cliënt in meerdere gesprekken naar
een doel toe
- binnen coaching en counseling is een belangrijke rol weggelegd voor de
begeleidingsdeskundige → arbeidsintensief en kostbaar
✓ E-coaching en e-counseling
- vormen van coaching en counseling waarbij de begeleider en medewerker niet langer
meer bij elkaar op locatie hoeven samen te komen
- begeleiding vindt op afstand plaats
- bij apps en onlineprogramma’s zijn zelfs geen begeleiders nodig
3. Herkomst en werkende ingrediënten
✓ Herkomst
- jonge vakgebieden
- de meest gebruikte methoden en technieken zijn te herleiden naar het veld van de
psychotherapie
✓ Bekendste psychotherapievormen
- gedragstherapie: gericht op het veranderen en aanpassen van ongezond gedrag
- cognitieve therapie: gericht op het veranderen en aanpassen van disfunctionele
gedachten
- psychodynamische therapie: gericht op het zichtbaar maken van onbewuste gedachten
en vergeten ervaringen
- schematherapie: gericht op het achterhalen en aanpassen van de oorsprong van
bepaalde gedragspatronen
- interpersoonlijke therapie: gericht op het begrijpen en veranderen van ongezonde
interacties met anderen
- cliëntgerichte therapie: gericht op inzicht en vergroten van de persoonlijke kracht van de
cliënt
- oplossingsgerichte therapie: gericht op sterke kanten en hulpbronnen van de cliënt
- acceptance and commitment therapy (ACT): waarbij de context en waarden van cliënt
centraal staan
2
, ✓ Welke interventies leveren beste resultaat op: twee benaderingswijzen
- de benaderingswijze van de specifieke factoren
- de benaderingswijze van de generieke factoren
3.1 Specifieke factoren
✓ Specifieke factoren
- deze benadering gaat ervan uit dat de effectiviteit van therapie wordt bepaald door de
aanwezigheid van factoren die specifiek zijn voor desbetreffende therapie
- mate waarin deze factoren bijdragen aan de uitkomst van de therapie bepaalt het succes
van de therapie
- vb.: schematherapie richt zich op gedragspatronen die door cliënt vanuit verleden
ontwikkeld zijn en nu disfunctioneel zijn: dit schema wordt uitgedaagd
- de mate waarin het schema is uitgedaagd en daardoor minder sterk aanwezig is, is
bepalend voor het succes van de therapie
- doelstelling van een therapie wordt gebruikt om achteraf te bepalen in welke mate de
therapie succesvol was
3.2 Generieke factoren
✓ Generieke factoren
- deze benadering gaat ervan uit dat therapie vooral effectief is dankzij factoren die in
vrijwel elke therapievorm terugkomen
- gaat niet om factoren die specifiek zijn voor de therapie maar om generieke elementen
- deze benadering wordt ook wel dodo-effect genoemd
- benadrukt dat zolang een therapie bepaalde generieke factoren bevat, het niet uitmaakt
welke vorm je kiest
- die drie generieke factoren die onderscheiden worden zijn
• motivatie en hoop: zonder de wil om te leren en te groeien zal therapie niet
werken, cliënt moet hoop en verwachting hebben dat verandering mogelijk is
• therapeutische relatie: er is een empathische therapeut nodig die de therapie
vormgeeft, consistent aanwezig is en gedurende het proces steun geeft
• therapeutische ingrediënten: maakt niet uit wat de ingrediënten zijn en op welk
onderdeel van het leven van cliënt ze effect hebben, zolang ze gezond gedrag
bewerkstellen en cliënt laten ervaren dat klachten te duiden zijn vanuit een
bepaald kader en dat eraan te werken is
✓ Succes van therapie
- afhankelijk van de therapeutische relatie en de kenmerken van de patiënt en therapeut
- goede band tussen therapeut en cliënt, gemotiveerde cliënt en een empathische
therapeut lijken het verschil te maken
3
, 4. Counseling als interventie
4.1 Definitie en kenmerken
✓ Counseling
- wordt vooral ingezet voor medewerkers met negatieve gevoelens, moeheid, een gebrek
aan energie, spanningsklachten, hoofdpijn of lusteloosheid
- het is gestoeld op het medische model: er is sprake van disfunctioneren dat verholpen
kan worden
- definitieve van counseling bevat vier belangrijke kernwoorden
• kortdurend
• individueel
• psychosociaal
• begeleiding
✓ Kortdurend
- een counselingstraject is kortdurend omdat het meestal 1 tot 8 sessies omvat
- een sessie duurt 1 tot 1,5 uur
- gelijkend qua duur op traditionele coachingstraject
- counseling is geschikt voor mensen met klachten die te reduceren zijn in een relatief kort
tijdsbestek van enkele maanden
- counselor moet tijdens intakegesprek uitmaken of therapie effect heeft of
doorverwijzing noodzakelijk is
✓ Individueel
- counseling betreft een een-op-eenbegeleidingsrelatie
- counselor begeleidt de cliënt binnen een veilige en afgebakende omgeving
- counselor mag geen informatie verschaffen aan anderen
- als een verzuimende werkgever begeleid wordt door counselor mag werkgever niet
vragen naar
• oorzaak van verzuim
• voortgang van de counseling
• gemaakte afspraken met de counselor
• problemen uit het verleden
• problemen uit de privésfeer
✓ Psychosociaal
- hiermee wordt de aard van de begeleiding bedoeld
- psychisch functioneren heeft betrekking op iemands overtuigingen, gedachten en
gevoelens
- sociaal functioneren betreft iemands omgang met de wereld om zich heen zoals andere
mensen, werk of instanties
- meestal is er een wisselwerking tussen sociaal en psychisch functioneren
- sommige counselingpraktijken werken niet enkel psychosociaal maar vanuit het
biopsychosociale model
• naast psychische en sociale elementen ook lichamelijke elementen meepakken
• lichamelijk zoals slaaptekort, spanning, overmatige stressreacties
4
HOOFDSTUK 1: Counseling en coaching
1. Inleiding
✓ Inleiding
- organisaties faciliteren vaker in het realiseren van ontwikkelwensen van medewerkers
- er zijn ook medewerkers die aan hun persoonlijke en professionele ontwikkeling willen
werken omdat zij tegen de grenzen van hun kunnen aanlopen
- mentale en fysieke klachten beperken het functioneren en geluk va de werknemer
- om medewerkers te faciliteren in hun ontwikkelwensen, functioneren en geluk kan een
werkgever overwegen om werk- of taakaanpassingen door te voeren, bijscholing aan te
bieden of een individuele interventie inrichten
- onder individuele interventies vallen traditioneel coaching en counseling
- sinds enkele jaren worden ook online interventies aangeboden
2. Interventies op basis van zwaarte casuïstiek en inzet begeleidingsprofessional
✓ Interventies obv zwaarte casuïstiek en inzet begeleidingsprofessional
- interventievormen worden afgezet tegen twee dimensies
• zwaarte van de casuïstiek
• mate van tijdsinvestering van de begeleidingsprofessional
- de rol van de begeleidingsprofessional verschilt naar gelang de zwaarte van de casuïstiek
• hoe omvangrijker een gewenste gedragsverandering of problematiek is, hoe
meer inzet van de begeleidingsprofessional gewenst is
• bij ernstige casuïstiek of een psychische stoornis waarbij kortdurende
begeleiding niet voldoende is, is het nodig door te verwijzen naar een therapeut
voor psychotherapie
1
, ✓ Counseling
- kortdurende individuele psychosociale begeleiding voor mensen die in emotionele of
sociale problemen zijn geraakt of dreigen te geraken
- vb.: medewerker die een familielid heeft verloren en zo intens verdrietig is dat hij niet
kan werken → counselor kan medewerker helpen met rouwverwerking en
werkhervatting
✓ Coaching
- het creatieve proces waarbij de cliënt als partner wordt geïnspireerd en uitgedaagd om
tot zijn maximale persoonlijke en professionele potentieel te komen
- als er sprake is van een ontwikkelingswens vb. bepaalde vaardigheden opdoen, stilstaan
bij carrière
- in traditionele face-to-facecoaching werken coach en cliënt in meerdere gesprekken naar
een doel toe
- binnen coaching en counseling is een belangrijke rol weggelegd voor de
begeleidingsdeskundige → arbeidsintensief en kostbaar
✓ E-coaching en e-counseling
- vormen van coaching en counseling waarbij de begeleider en medewerker niet langer
meer bij elkaar op locatie hoeven samen te komen
- begeleiding vindt op afstand plaats
- bij apps en onlineprogramma’s zijn zelfs geen begeleiders nodig
3. Herkomst en werkende ingrediënten
✓ Herkomst
- jonge vakgebieden
- de meest gebruikte methoden en technieken zijn te herleiden naar het veld van de
psychotherapie
✓ Bekendste psychotherapievormen
- gedragstherapie: gericht op het veranderen en aanpassen van ongezond gedrag
- cognitieve therapie: gericht op het veranderen en aanpassen van disfunctionele
gedachten
- psychodynamische therapie: gericht op het zichtbaar maken van onbewuste gedachten
en vergeten ervaringen
- schematherapie: gericht op het achterhalen en aanpassen van de oorsprong van
bepaalde gedragspatronen
- interpersoonlijke therapie: gericht op het begrijpen en veranderen van ongezonde
interacties met anderen
- cliëntgerichte therapie: gericht op inzicht en vergroten van de persoonlijke kracht van de
cliënt
- oplossingsgerichte therapie: gericht op sterke kanten en hulpbronnen van de cliënt
- acceptance and commitment therapy (ACT): waarbij de context en waarden van cliënt
centraal staan
2
, ✓ Welke interventies leveren beste resultaat op: twee benaderingswijzen
- de benaderingswijze van de specifieke factoren
- de benaderingswijze van de generieke factoren
3.1 Specifieke factoren
✓ Specifieke factoren
- deze benadering gaat ervan uit dat de effectiviteit van therapie wordt bepaald door de
aanwezigheid van factoren die specifiek zijn voor desbetreffende therapie
- mate waarin deze factoren bijdragen aan de uitkomst van de therapie bepaalt het succes
van de therapie
- vb.: schematherapie richt zich op gedragspatronen die door cliënt vanuit verleden
ontwikkeld zijn en nu disfunctioneel zijn: dit schema wordt uitgedaagd
- de mate waarin het schema is uitgedaagd en daardoor minder sterk aanwezig is, is
bepalend voor het succes van de therapie
- doelstelling van een therapie wordt gebruikt om achteraf te bepalen in welke mate de
therapie succesvol was
3.2 Generieke factoren
✓ Generieke factoren
- deze benadering gaat ervan uit dat therapie vooral effectief is dankzij factoren die in
vrijwel elke therapievorm terugkomen
- gaat niet om factoren die specifiek zijn voor de therapie maar om generieke elementen
- deze benadering wordt ook wel dodo-effect genoemd
- benadrukt dat zolang een therapie bepaalde generieke factoren bevat, het niet uitmaakt
welke vorm je kiest
- die drie generieke factoren die onderscheiden worden zijn
• motivatie en hoop: zonder de wil om te leren en te groeien zal therapie niet
werken, cliënt moet hoop en verwachting hebben dat verandering mogelijk is
• therapeutische relatie: er is een empathische therapeut nodig die de therapie
vormgeeft, consistent aanwezig is en gedurende het proces steun geeft
• therapeutische ingrediënten: maakt niet uit wat de ingrediënten zijn en op welk
onderdeel van het leven van cliënt ze effect hebben, zolang ze gezond gedrag
bewerkstellen en cliënt laten ervaren dat klachten te duiden zijn vanuit een
bepaald kader en dat eraan te werken is
✓ Succes van therapie
- afhankelijk van de therapeutische relatie en de kenmerken van de patiënt en therapeut
- goede band tussen therapeut en cliënt, gemotiveerde cliënt en een empathische
therapeut lijken het verschil te maken
3
, 4. Counseling als interventie
4.1 Definitie en kenmerken
✓ Counseling
- wordt vooral ingezet voor medewerkers met negatieve gevoelens, moeheid, een gebrek
aan energie, spanningsklachten, hoofdpijn of lusteloosheid
- het is gestoeld op het medische model: er is sprake van disfunctioneren dat verholpen
kan worden
- definitieve van counseling bevat vier belangrijke kernwoorden
• kortdurend
• individueel
• psychosociaal
• begeleiding
✓ Kortdurend
- een counselingstraject is kortdurend omdat het meestal 1 tot 8 sessies omvat
- een sessie duurt 1 tot 1,5 uur
- gelijkend qua duur op traditionele coachingstraject
- counseling is geschikt voor mensen met klachten die te reduceren zijn in een relatief kort
tijdsbestek van enkele maanden
- counselor moet tijdens intakegesprek uitmaken of therapie effect heeft of
doorverwijzing noodzakelijk is
✓ Individueel
- counseling betreft een een-op-eenbegeleidingsrelatie
- counselor begeleidt de cliënt binnen een veilige en afgebakende omgeving
- counselor mag geen informatie verschaffen aan anderen
- als een verzuimende werkgever begeleid wordt door counselor mag werkgever niet
vragen naar
• oorzaak van verzuim
• voortgang van de counseling
• gemaakte afspraken met de counselor
• problemen uit het verleden
• problemen uit de privésfeer
✓ Psychosociaal
- hiermee wordt de aard van de begeleiding bedoeld
- psychisch functioneren heeft betrekking op iemands overtuigingen, gedachten en
gevoelens
- sociaal functioneren betreft iemands omgang met de wereld om zich heen zoals andere
mensen, werk of instanties
- meestal is er een wisselwerking tussen sociaal en psychisch functioneren
- sommige counselingpraktijken werken niet enkel psychosociaal maar vanuit het
biopsychosociale model
• naast psychische en sociale elementen ook lichamelijke elementen meepakken
• lichamelijk zoals slaaptekort, spanning, overmatige stressreacties
4
