Psychologie module A : een inleiding. Academiejaar
2020-2021 samenvatting
Inhoud
Hoofdstuk 1 : Geest, gedrag en psychologische wetenschap ............................................................... 3
1. Wat is psychologie ? ................................................................................................................... 4
2. Wat is kritisch nadenken ? ......................................................................................................... 4
3. Wat doen psychologen ? ............................................................................................................ 5
4. Vanuit welke perspectieven werken hedendaagse psychologen ? .......................................... 5
5. Waar liggen de historische wortels en psychologie ?................................................................ 6
6. Hoe vergaren psychologen nieuwe kennis ? ............................................................................. 8
7. Soorten psychologisch onderzoek.............................................................................................. 9
8. Bronnen van vertekening (bias) ............................................................................................... 10
9. Voorbeeld multiple choice vraag ............................................................................................. 11
Hoofdstuk 2 : Biopsychologie ............................................................................................................... 11
1. Wat is biopsychologie ? ............................................................................................................ 12
2. Genen en gedrag ....................................................................................................................... 12
3. Hoe is de interne communicatie van het lichaam geregeld? .................................................. 14
4. Neurotransmitters .................................................................................................................... 16
5. Organisatie zenuwstelsel.......................................................................................................... 17
6. Het endocriene stelsel .............................................................................................................. 18
7. Hoe produceren de hersenen gedrag en mentale processen? ............................................... 19
8. De drie lagen in de hersenen .................................................................................................... 21
9. Voorbeeld multiple choice vraag ............................................................................................. 24
Hoofdstuk 3 : sensatie en perceptie .................................................................................................... 25
1. Hoe veranderd simulatie in sensatie ....................................................................................... 25
2. Waarin lijken de zintuigen op elkaar? Waarin zijn ze verschillend? ....................................... 27
3. De bouw van het menselijke oog ............................................................................................. 27
4. Gehoor .......................................................................................................................................... 30
5. Positie en beweging .................................................................................................................. 32
6. Reuk........................................................................................................................................... 32
7. smaak ........................................................................................................................................ 33
8. De huidzintuigen ....................................................................................................................... 33
9. Pijn............................................................................................................................................. 33
10. Wat is de relatie tussen perceptie en sensatie .................................................................... 34
, 11. Het systeem van perceptuele verwerking ........................................................................... 35
12. Bottom-up en top-down verwerking ................................................................................... 35
13. Perceptuele constanties ....................................................................................................... 35
14. Perceptuele ambiguïteit en vervorming .............................................................................. 35
15. Theoretische verklaringen van perceptie .................................................................................. 36
16. Voorbeeld multiple choice vraag ......................................................................................... 38
Hoofdstuk 4 : leren en de menselijke natuur ...................................................................................... 38
1. Hoe verklaart klassieke conditionering leren? ........................................................................ 39
2. Hoe leren we nieuw gedrag door operante conditionering ? ................................................. 43
3. Wat is straf? .............................................................................................................................. 47
4.Hoe verklaart de cognitieve psychologie leren?........................................................................... 50
5. Voorbeeld multiple choice vraag ............................................................................................. 53
Hoofdstuk 5 : geheugen en rechtspraak .............................................................................................. 54
1. Wat is het geheugen van de mens? ......................................................................................... 54
2. Hoe vormen we herinneringen?............................................................................................... 55
3.Hoe halen we herinneringen op? .................................................................................................. 58
4. Waarom laat ons geheugen ons soms in de steek?................................................................. 59
5. voorbeeld multiple choice vraag .............................................................................................. 62
Hoofdstuk 6 : psychologische ontwikkeling......................................................................................... 63
1. Hoe verklaren psychologen ontwikkeling? .............................................................................. 63
2. Wat kan een baby ? .................................................................................................................. 64
3. Welke ontwikkelingsvaardigheden moet een kind zich eigen maken? .................................. 68
4. Welke veranderingen zijn er tijdens de adolescentie ............................................................. 72
5. Wat zijn de ontwikkelingsmogelijkheden en uitdagingen bij volwassenen? ......................... 74
6. Voorbeeld multiple choice vraag ............................................................................................. 75
Hoofdstuk 7 : bewustzijn ...................................................................................................................... 75
1. Wat is de relatie tussen bewustzijn en andere mentale processen ....................................... 75
2. Hoe kan bewustzijn bestudeerd worden? ............................................................................... 76
3. Wat is de cyclus van het alledaagse ‘normale’ bewustzijn? ................................................... 77
4. Welke andere vormen kan het bewustzijn aannemen?.......................................................... 79
5. Voorbeeld multiple choice vraag ............................................................................................. 82
Hoofdstuk 8 : persoonlijkheid .............................................................................................................. 83
1. Welke krachten vormen onze persoonlijkheid ........................................................................ 83
2. Welke blijvende patronen of disposities vormen onze persoonlijkheid? .............................. 83
3. Welke mentale processen zijn aan het werk in onze persoonlijkheid ? ................................. 85
4. Welke ‘theorieën’ gebruiken mensen om elkaar te begrijpen? ............................................. 88
, 5. Voorbeeld multiple choice vraag ............................................................................................. 89
Hoofdstuk 9 : psychische stoornissen .................................................................................................. 89
1. Indicatoren van abnormaliteit/stoornis .................................................................................. 90
2. Benaderingen van psychische stoornissen .............................................................................. 90
3. Hoe worden psychologische stoornissen geclassificeerd ? ..................................................... 92
4. Wat zijn gevolgen van een etiket plakken ? ............................................................................ 94
5. Voorbeeld multiple choice vraag ............................................................................................. 94
Hoofdstuk 10 : therapieën voor psychische stoornissen .................................................................... 95
1. Wat is therapie? ........................................................................................................................ 95
2. Hoe behandelen psychologen psychische stoornissen ? ......................................................... 96
3. Hoe kan je de psychologische en biomedische therapieën vergelijken? ............................... 98
4. Voorbeeld multiple choice vraag ............................................................................................. 98
Hoofdstuk 1 : Geest, gedrag en psychologische wetenschap
, 1. Wat is psychologie ?
➔ Een breed domein met vele specialisaties
➔ Fundamenteel is psychologie de wetenschap van gedrag en geestelijke processen
➔ De term psychologie komt uit het oude Grieks :
- Psyche = de geest
- -Ologie = gebied van de studie
= samen is dat dan “studie van de geest” (= letterlijke betekenis)
➔ Omvat zowel :
- Interne mentale processen (= indirect waarnemen zoals : denken, voelen en
begeren)
- Externe observeerbare gedragingen (= praten, glimlachen en lopen)
➔ Is gebaseerd op objectieve, verifieerbare gebeurtenissen
Psychologie ≠
- Zuiver speculeren over de menselijke aard
- Speculeren → pseudowetenschappen
➔ Elke poging om fenomenen in de fysieke wereld te verklaren zonder
gebruik te maken van empirische observatie of een andere
wetenschappelijke methode (bv: astrologie, grafologie, toekomst
voorspellen)
LES IS DUS : denk kritisch na over beweringen
2. Wat is kritisch nadenken ?
(stel een aantal vragen)
1. Wat is de bron
= heeft de bron iets te winnen bij de bewering? Heeft de bron wel feitelijke kennis?
2. Is de bewering redelijk of extreem
= buitenmooie bewering vragen buitengewone uitleg
3. Wat is bewijsmateriaal
= let op bij anekdotes!! Wat voor enkel geldt, geldt niet voor iedereen
4. Kan de conclusie beïnvloed zijn door bias
= bias : zekere vorm van vertekening (bv: confirmation of bevestigingsbias)
5. Worden veel voorkomende denkfouten vermeden
= Ga niet zomaar uit van iets
6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig
➔ Gebaseerd op speculatie/oncontroleerbare verhalen
2020-2021 samenvatting
Inhoud
Hoofdstuk 1 : Geest, gedrag en psychologische wetenschap ............................................................... 3
1. Wat is psychologie ? ................................................................................................................... 4
2. Wat is kritisch nadenken ? ......................................................................................................... 4
3. Wat doen psychologen ? ............................................................................................................ 5
4. Vanuit welke perspectieven werken hedendaagse psychologen ? .......................................... 5
5. Waar liggen de historische wortels en psychologie ?................................................................ 6
6. Hoe vergaren psychologen nieuwe kennis ? ............................................................................. 8
7. Soorten psychologisch onderzoek.............................................................................................. 9
8. Bronnen van vertekening (bias) ............................................................................................... 10
9. Voorbeeld multiple choice vraag ............................................................................................. 11
Hoofdstuk 2 : Biopsychologie ............................................................................................................... 11
1. Wat is biopsychologie ? ............................................................................................................ 12
2. Genen en gedrag ....................................................................................................................... 12
3. Hoe is de interne communicatie van het lichaam geregeld? .................................................. 14
4. Neurotransmitters .................................................................................................................... 16
5. Organisatie zenuwstelsel.......................................................................................................... 17
6. Het endocriene stelsel .............................................................................................................. 18
7. Hoe produceren de hersenen gedrag en mentale processen? ............................................... 19
8. De drie lagen in de hersenen .................................................................................................... 21
9. Voorbeeld multiple choice vraag ............................................................................................. 24
Hoofdstuk 3 : sensatie en perceptie .................................................................................................... 25
1. Hoe veranderd simulatie in sensatie ....................................................................................... 25
2. Waarin lijken de zintuigen op elkaar? Waarin zijn ze verschillend? ....................................... 27
3. De bouw van het menselijke oog ............................................................................................. 27
4. Gehoor .......................................................................................................................................... 30
5. Positie en beweging .................................................................................................................. 32
6. Reuk........................................................................................................................................... 32
7. smaak ........................................................................................................................................ 33
8. De huidzintuigen ....................................................................................................................... 33
9. Pijn............................................................................................................................................. 33
10. Wat is de relatie tussen perceptie en sensatie .................................................................... 34
, 11. Het systeem van perceptuele verwerking ........................................................................... 35
12. Bottom-up en top-down verwerking ................................................................................... 35
13. Perceptuele constanties ....................................................................................................... 35
14. Perceptuele ambiguïteit en vervorming .............................................................................. 35
15. Theoretische verklaringen van perceptie .................................................................................. 36
16. Voorbeeld multiple choice vraag ......................................................................................... 38
Hoofdstuk 4 : leren en de menselijke natuur ...................................................................................... 38
1. Hoe verklaart klassieke conditionering leren? ........................................................................ 39
2. Hoe leren we nieuw gedrag door operante conditionering ? ................................................. 43
3. Wat is straf? .............................................................................................................................. 47
4.Hoe verklaart de cognitieve psychologie leren?........................................................................... 50
5. Voorbeeld multiple choice vraag ............................................................................................. 53
Hoofdstuk 5 : geheugen en rechtspraak .............................................................................................. 54
1. Wat is het geheugen van de mens? ......................................................................................... 54
2. Hoe vormen we herinneringen?............................................................................................... 55
3.Hoe halen we herinneringen op? .................................................................................................. 58
4. Waarom laat ons geheugen ons soms in de steek?................................................................. 59
5. voorbeeld multiple choice vraag .............................................................................................. 62
Hoofdstuk 6 : psychologische ontwikkeling......................................................................................... 63
1. Hoe verklaren psychologen ontwikkeling? .............................................................................. 63
2. Wat kan een baby ? .................................................................................................................. 64
3. Welke ontwikkelingsvaardigheden moet een kind zich eigen maken? .................................. 68
4. Welke veranderingen zijn er tijdens de adolescentie ............................................................. 72
5. Wat zijn de ontwikkelingsmogelijkheden en uitdagingen bij volwassenen? ......................... 74
6. Voorbeeld multiple choice vraag ............................................................................................. 75
Hoofdstuk 7 : bewustzijn ...................................................................................................................... 75
1. Wat is de relatie tussen bewustzijn en andere mentale processen ....................................... 75
2. Hoe kan bewustzijn bestudeerd worden? ............................................................................... 76
3. Wat is de cyclus van het alledaagse ‘normale’ bewustzijn? ................................................... 77
4. Welke andere vormen kan het bewustzijn aannemen?.......................................................... 79
5. Voorbeeld multiple choice vraag ............................................................................................. 82
Hoofdstuk 8 : persoonlijkheid .............................................................................................................. 83
1. Welke krachten vormen onze persoonlijkheid ........................................................................ 83
2. Welke blijvende patronen of disposities vormen onze persoonlijkheid? .............................. 83
3. Welke mentale processen zijn aan het werk in onze persoonlijkheid ? ................................. 85
4. Welke ‘theorieën’ gebruiken mensen om elkaar te begrijpen? ............................................. 88
, 5. Voorbeeld multiple choice vraag ............................................................................................. 89
Hoofdstuk 9 : psychische stoornissen .................................................................................................. 89
1. Indicatoren van abnormaliteit/stoornis .................................................................................. 90
2. Benaderingen van psychische stoornissen .............................................................................. 90
3. Hoe worden psychologische stoornissen geclassificeerd ? ..................................................... 92
4. Wat zijn gevolgen van een etiket plakken ? ............................................................................ 94
5. Voorbeeld multiple choice vraag ............................................................................................. 94
Hoofdstuk 10 : therapieën voor psychische stoornissen .................................................................... 95
1. Wat is therapie? ........................................................................................................................ 95
2. Hoe behandelen psychologen psychische stoornissen ? ......................................................... 96
3. Hoe kan je de psychologische en biomedische therapieën vergelijken? ............................... 98
4. Voorbeeld multiple choice vraag ............................................................................................. 98
Hoofdstuk 1 : Geest, gedrag en psychologische wetenschap
, 1. Wat is psychologie ?
➔ Een breed domein met vele specialisaties
➔ Fundamenteel is psychologie de wetenschap van gedrag en geestelijke processen
➔ De term psychologie komt uit het oude Grieks :
- Psyche = de geest
- -Ologie = gebied van de studie
= samen is dat dan “studie van de geest” (= letterlijke betekenis)
➔ Omvat zowel :
- Interne mentale processen (= indirect waarnemen zoals : denken, voelen en
begeren)
- Externe observeerbare gedragingen (= praten, glimlachen en lopen)
➔ Is gebaseerd op objectieve, verifieerbare gebeurtenissen
Psychologie ≠
- Zuiver speculeren over de menselijke aard
- Speculeren → pseudowetenschappen
➔ Elke poging om fenomenen in de fysieke wereld te verklaren zonder
gebruik te maken van empirische observatie of een andere
wetenschappelijke methode (bv: astrologie, grafologie, toekomst
voorspellen)
LES IS DUS : denk kritisch na over beweringen
2. Wat is kritisch nadenken ?
(stel een aantal vragen)
1. Wat is de bron
= heeft de bron iets te winnen bij de bewering? Heeft de bron wel feitelijke kennis?
2. Is de bewering redelijk of extreem
= buitenmooie bewering vragen buitengewone uitleg
3. Wat is bewijsmateriaal
= let op bij anekdotes!! Wat voor enkel geldt, geldt niet voor iedereen
4. Kan de conclusie beïnvloed zijn door bias
= bias : zekere vorm van vertekening (bv: confirmation of bevestigingsbias)
5. Worden veel voorkomende denkfouten vermeden
= Ga niet zomaar uit van iets
6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig
➔ Gebaseerd op speculatie/oncontroleerbare verhalen
