Samenvatting Vlaamse Gebarentaal

Hoorcollege 1: Introductie en
Dovenonderwijs in
Vlaanderen
1.1 Basisbegrippen
 Doof met een hoofdletter
= verwijst naar een actief lid van de dovengemeenschap en gebarentalige persoon
 Dove mensen identificeren zichzelf als leden van de Dovengemeenschap en zien zichzelf
als cultureel Doof

 doof met een kleine letter
= wordt gebruikt als een medisch gegeven, maw een gehoorverlies van meer dan 90 dB HL



1.2 Geschiedenis Vlaamse Gebarentaal
 Congres van Milaan 1880
= scharniermoment in het dovenonderwijs

 Doorbreken van isolement voor het gebruik van Nederlands met gebaren = NmG

 NmG = gebarensysteem
○ Een communicatievorm waarbij de gesproken taal gecombineerd wordt met gebaren
○ Strikt gebarensysteem, voor elk woord = 1 gebaar
○ 14 morfologische markeerders
Bv: verkleinwoorden krijgen het gebaar “j”
○ Ontwikkeling door hulpverleners en dove volwassenen
 gebaren ontlenen uit de VGT maar ook zelf gebaren vastleggen
○ Spontane conversatie bijna onmogelijk
○ Doel
= NmG is communicatievorm voor zowel dove als horende personen
○ Algemeen aanvaard systeem dat verstaan en gebruikt kan worden = brug tussen
doof en horend
○ Promoten bij horende personen
○ Bruikbaar voor horende lesgevers in bijzonder onderwijs
○ Opstarten van cursussen + oprichten van tolkopleiding + publiceren van
gebarenboeken



 17 juni 1998
○ Europees parlement keurt resolutie goed omtrent Gebarentaal voor doven

,  Eerste stappen naar inventarisatie van Gebarentalen in Europa + vraag om officiële
erkenning van de Gebarentaal in te dienen in alle staten

 10 jaar later (1998) bekrachtigt Europees Parlement dezelfde resolutie
= pas dan worden in Vlaanderen effectief stappen gezet

 Begin jaren 90
= ommezwaai van NmG naar VGT

 Start fundamenteel onderzoek naar grammaticale structuren van VGT

 Na 1994
= expliciete vraag geformuleerd vanuit Dovengemeenschap om terug te keren naar de
zuivere Gebarentaal

 Opstart fundamentele samenwerking tussen de Dovengemeenschap en taalkundigen +
promoten VGT in het onderwijs

 2004
= Vlaamse Gebarentaalcentrum en Helga Stevens (doof Vlaams Parlementslid) bestendigen
de erkenning van VGT

 26 april 2006
= stemde Vlaams Parlement unaniem voor de culturele erkenning van de VGTB + officiële
datum van het decreet = 5 mei 2006



1.3 Onderwijs
 Mogelijkheden
1. Regulier onderwijs
2. Bijzonder onderwijs type 7
3. Scholen type 7: voor kinderen met een auditieve beperking of een spraak- of
taalstoornis
4. Kleuter en lager onderwijs
5. Secundair onderwijs – is ingedeeld in types en opleidingsvormen

 Inclusie
= inclusief onderwijs Ion, is een alternatief voor het buitengewoon onderwijs waarbij de
nadruk ligt op het aanvaarden van de verscheidenheid en gelijkwaardigheid middels inclusie

 Evolutie in populatie
○ Impact van neonatale screening en hoogtechnologische evolutie + CI
○ M-decreet – nieuw systeem? Recente beleidsnota
○ Buitengewoon middelbaar onderwijs – beperkte studiekeuze (beroepsonderwijs) en
geen evenwaardige studieattestering  krijgen een getuigenschrift maar geen
diploma
○ Algemeen stigma tov buitengewoon onderwijs

, ○ Inclusief onderwijs = breed maatschappelijk gedragen en wereldwijd gedragen
○ Ondersteuningen regulier onderwijs vanbuiten BO + gebarentolk/schrijftolk
○ BO vaak enkel voor kinderen met meervoudige problematieken
 Onderwijs handelingsvisies
1. Differentiërende handelingsvisie
○ Gericht op horende wereld: er is maar 1 taal nml het Nederlands
○ Gericht zien naar de noden van het kind, wat het kind al kan en kijken waar
er aanpassingen nodig zijn
○ Keuze voor mono-linguale aanpak
○ Inclusies wordt gestimuleerd
○ Modaliteiten worden gekozen obv potentiële leerkansen vh kind
○ Differentieel diagnostisch testbatterij vormt vertrekpunt om de auraal-
verbale mogelijkheden in kaart te brengen, nadien keuze
 Oraal-auraal mono-linguaal, unimodaal + gesproken taal – eventuele
ondersteuning met vingerspellen en schriftbeeld onderwijs
 Manueel: mono-linguaal, bi- of multimodal – gebruik van NmG



2. Totale communicatievisie
○ Alle mogelijke middelen kunnen bijdragen
○ Praktijk: NL en NmG
○ Didactisch strikte volgorde van het Nederlands
○ Buiten educatie – communicatie staat centraal, welke modaliteit maakt niet
uit
○ “alles kan, alles mag, zolang het kind er maar iets aan heeft”
○ Alle kanalen gebruiken om na te gaan wat het kind nodig heeft op dat
bepaalde moment (kan totaal anders zijn op een ander moment)



 Knelpunten Vlaamse Dovenonderwijs
○ Zeer kleine populatie en verspreid over heel Vlaanderen
○ Veel kinderen met bijkomende additionele beperkingen
○ Meer en meer kinderen uit anderstalige gezinnen
○ Gebrek aan specifieke lerarenopleiding
○ Weinig dove leerkrachte, klasmedewerkers en opvoeders
○ Onvoldoende onderzoek naar VGT
○ Weinig tot geen dialoog tussen Dovengemeenschap en dovenonderwijs
○ Eenzijdige visie van de thuisbegeleidingsdiensten
○ Beperkte mogelijkheden voor ouders om VGT te leren
○ VGT-vaardigheid bij personeelsleden
○ Onvoldoende leerlijnen, methoden en leermiddelen
○ Vastleggen van VGT – signwriting

, Hoorcollege 2 & 3:
Bilinguaal-bicultureel
onderwijs
2.1 Traject voorschools
 Vroeg- en thuisbegeleiding in Vlaanderen
 Revalidatiecentra in Vlaanderen – multidisciplinaire benadering
 Medisch traject
 Technische keuze
 Communicatiemodaliteit
 Schoolkeuze



2.2 Bilinguaal – Bicultureel
 Groep van dove en slechthorende kinderen is heterogeen
 Afstemmen van onderwijs op hun behoeften is een complexe zaak
 Bilinguïsme – kenmerken
1. 2 orale talen of 1 orale taal en 1 visuele taal  verschillende sensorische kanalen
2. Voor de meeste doven zijn beide talen maar beperkt toegankelijk
3. Integratie van dove kinderen in de Dovengemeenschap gebeurt vaak via een
intermediair milieu
4. Beide talen hebben een andere functie en zijn complementair
 gebarentaal om te communiceren face to face en het Nederlands ifv geschreven
taal

 Gelijkenissen
1. 2 volwaardige talen: Nederlands en VGT
2. Linguïstische en cognitieve mijlpalen
3. Neurofysiologisch blijken voor beide talen hetzelfde
4. Opslaan van talige informatie = linker hemisfeer
5. Gesproken taal en visuele taal gebruiken dezelfde neurale mechanismen



 Bicultureel
○ Uitgebreid overzicht van
 Socio-culturele
 Linguïstische
 Historische
 Pedagogische aspecten van de dovencultuur