HANDELINGSGERICHT WERKEN:
SAMENWERKEN AAN SCHOOLSUCCES
HOOFDSTUK 2: UITGANGSPUNTEN HANDELINGSGERICHT WERKEN
Waarom handelingsgericht werken?
Alle niveaus van het zorgcontinuüm
2.1 INLEIDING
Doel: Kwaliteit van het onderwijs en leerlingenbegeleiding verbeteren
Zeven uitgangspunten:
1. HGW is doelgericht
2. HGW gaat om wisselwerking en afstemming
3. Onderwijsbehoeften staan centraal
4. Leerkrachten maken het verschil, ouders doen er evenzeer toe
5. Positieve aspecten van leerlingen, leerkrachten en ouders zijn van groot belang
6. De betrokkenen werken constructief samen
7. De werkwijze is systematisch en transparant
2.2 HGW IS DOELGERICHT
Zonder doelen geen koers en geen waardevolle feedback.
2.2.1 THEORETISCH KADER
- Doelen nodig om te monitoren of je op de goede weg bent
- Uitdagende, maar realistische doelen
- Samen met leerlingen opstellen
- In positieve termen
- SMARTI (Specifiek, Meetbaar, Ambitieus & aanvaardbaar, Realistisch,
Tijdsgebonden, Inspirerend)
- Doelen en vooruitgang visualiseren
leerlingen krijgen grip op leerproces
leerkracht krijgt zicht op impact van haar aanpak
- Kleine, snelle doelen
meer succeservaringen, werkt motiverend
Pagina 1 van 30
,2.2.2 DOELGERICHT WERKEN: IMPLICATIES VOOR HGW
- Doelen voor hele school = eindtermen en leerplandoelen
scholen formuleren tussendoelen
- Doelen per klas vb. voor wiskunde, maar ook voor motivatie
- Doelen per groepje
- Individuele doelen (voor leerlingen die bijvoorbeeld minimumniveau niet bereiken)
2.3 HGW GAAT OM WISSELWERKING EN AFSTEMMING
Verandert de leerkracht, dan veranderen de leerlingen en omgekeerd.
2.3.1 THEORETISCH KADER
- Leerlingen ontwikkelen in wisselwerking met de omgeving
- Leerlingen en omgeving beïnvloeden elkaar wederzijds
beiden veranderen als gevolg van interactie
WEDERZIJDSE BEÏNVLOEDING
- Leerlingen en opvoeders ontlokken reacties bij elkaar en beïnvloeden daarmee
indirect zichzelf
kan ook negatieve beïnvloeding zijn
BELEMMERENDE EN STIMULERENDE FACTOREN
- Belemmerende factoren = belemmeren de ontwikkeling
verhogen risico op problematische ontwikkeling
( risicofactoren)
- Stimulerende factoren = zwakken invloed van risicofactoren af
HET BELANG VAN OUDERBETROKKENHEID
- Betere leerprestaties
- Sociaal-emotioneel functioneren
- Werkhouding leerlingen
- Verzuim en schooluitval
- Werkplezier leerkracht
- Vertrouwen van ouders in school
2.3.2 WISSELWERKING EN AFSTEMMING: IMPLICATIE VOOR HGW
- Richten op kenmerken van leerlingen, maar ook van onderwijsleersituatie en
opvoedingssituatie
- Versterken van stimulerende factoren + verminderen of wegnemen van
belemmerende factoren
zowel bij leerlingen, leerkracht/klas, gezin/familie en vrije tijd
DE MATCH TUSSEN WAT EEN LEERLING NODIG HEEFT EN WAT ZIJN OMGEVING
BIEDT
- Match = mate waarin aanpak van leerkracht of ouders past bij de behoeften van
een leerling
VICIEUZE CIRKEL, OPWAARTSE EN NEERWAARTSE SPIRAAL
- Hoe zwakker de match, hoe meer problemen
- Vicieuze cirkel: problemen versterken elkaar
neerwaartse spiraal proberen ombuigen in opwaartse spiraal
PRATEN OVER OBSERVEREN VAN WISSELWERKING EN AFSTEMMING
Pagina 2 van 30
, - Zorgt voor beter begrip van de situatie
2.4 ONDERWIJSBEHOEFTEN STAAN CENTRAAL
Van ‘wat een leerling heeft of is’ ‘wat een leerling nodig heeft om…’
Twee vragen:
- Welk doel streven we na?
- Welke aanpas heeft de leerling nodig om dit doel te behalen?
2.4.1 THEORETISCH KADER
- Ombuigen van probleemgericht denken naar oplossingsgericht handelen
- Maatwerk: onderwijs moet aansluiten bij mogelijkheden, talenten en
onderwijsbehoeften van leerlingen
2.4.2 ONDERWIJSBEHOEFTEN STAAN CENTRAAL: IMPLICATIES VOOR HGW
- Kort probleem benoemen en overstappen naar doel en behoeften
BENUT DE KENNIS EN ERVARINGEN VAN ALLE BETROKKENEN
- Informatie samenvoegen geeft zich op gewenste aanpak
EEN HANDELINGSGERICHTE OVERSTAP EN OVERDRACHT
- Mogelijkheden, talenten, onderwijsbehoeften en aanpak die werkt overdragen
- Pas overstap wanneer nieuwe school een meerwaarde is voor de leerling
ONDERWIJSBEHOEFTEN VAN INDIVIDUELE LEERLINGEN EN KLASSEN
- Zoveel mogelijk afstemmen op overeenkomsten en verschillen in de klas
- Verbinding met de klas: meer leerlingen die baat hebben bij deze aanpak?
OPVOEDINGSBEHOEFTEN VAN KINDEREN EN JONGEREN
- Ook richten op aanpak ouders
kunnen leren op school ondersteunen
2.5 LEERKRACHTEN MAKEN HET VERSCHIL, OUDERS DOEN ER EVENZEER TOE
Leerkrachten bieden goed onderwijs, ouders ondersteunen dat
2.5.1 THEORETISCH KADER
School Leerling en thuissituatie
(20%) (80%)
invloed op schoolsucces
DE ESSENTIËLE ROL VAN DE LEERKRACHT
Pagina 3 van 30
SAMENWERKEN AAN SCHOOLSUCCES
HOOFDSTUK 2: UITGANGSPUNTEN HANDELINGSGERICHT WERKEN
Waarom handelingsgericht werken?
Alle niveaus van het zorgcontinuüm
2.1 INLEIDING
Doel: Kwaliteit van het onderwijs en leerlingenbegeleiding verbeteren
Zeven uitgangspunten:
1. HGW is doelgericht
2. HGW gaat om wisselwerking en afstemming
3. Onderwijsbehoeften staan centraal
4. Leerkrachten maken het verschil, ouders doen er evenzeer toe
5. Positieve aspecten van leerlingen, leerkrachten en ouders zijn van groot belang
6. De betrokkenen werken constructief samen
7. De werkwijze is systematisch en transparant
2.2 HGW IS DOELGERICHT
Zonder doelen geen koers en geen waardevolle feedback.
2.2.1 THEORETISCH KADER
- Doelen nodig om te monitoren of je op de goede weg bent
- Uitdagende, maar realistische doelen
- Samen met leerlingen opstellen
- In positieve termen
- SMARTI (Specifiek, Meetbaar, Ambitieus & aanvaardbaar, Realistisch,
Tijdsgebonden, Inspirerend)
- Doelen en vooruitgang visualiseren
leerlingen krijgen grip op leerproces
leerkracht krijgt zicht op impact van haar aanpak
- Kleine, snelle doelen
meer succeservaringen, werkt motiverend
Pagina 1 van 30
,2.2.2 DOELGERICHT WERKEN: IMPLICATIES VOOR HGW
- Doelen voor hele school = eindtermen en leerplandoelen
scholen formuleren tussendoelen
- Doelen per klas vb. voor wiskunde, maar ook voor motivatie
- Doelen per groepje
- Individuele doelen (voor leerlingen die bijvoorbeeld minimumniveau niet bereiken)
2.3 HGW GAAT OM WISSELWERKING EN AFSTEMMING
Verandert de leerkracht, dan veranderen de leerlingen en omgekeerd.
2.3.1 THEORETISCH KADER
- Leerlingen ontwikkelen in wisselwerking met de omgeving
- Leerlingen en omgeving beïnvloeden elkaar wederzijds
beiden veranderen als gevolg van interactie
WEDERZIJDSE BEÏNVLOEDING
- Leerlingen en opvoeders ontlokken reacties bij elkaar en beïnvloeden daarmee
indirect zichzelf
kan ook negatieve beïnvloeding zijn
BELEMMERENDE EN STIMULERENDE FACTOREN
- Belemmerende factoren = belemmeren de ontwikkeling
verhogen risico op problematische ontwikkeling
( risicofactoren)
- Stimulerende factoren = zwakken invloed van risicofactoren af
HET BELANG VAN OUDERBETROKKENHEID
- Betere leerprestaties
- Sociaal-emotioneel functioneren
- Werkhouding leerlingen
- Verzuim en schooluitval
- Werkplezier leerkracht
- Vertrouwen van ouders in school
2.3.2 WISSELWERKING EN AFSTEMMING: IMPLICATIE VOOR HGW
- Richten op kenmerken van leerlingen, maar ook van onderwijsleersituatie en
opvoedingssituatie
- Versterken van stimulerende factoren + verminderen of wegnemen van
belemmerende factoren
zowel bij leerlingen, leerkracht/klas, gezin/familie en vrije tijd
DE MATCH TUSSEN WAT EEN LEERLING NODIG HEEFT EN WAT ZIJN OMGEVING
BIEDT
- Match = mate waarin aanpak van leerkracht of ouders past bij de behoeften van
een leerling
VICIEUZE CIRKEL, OPWAARTSE EN NEERWAARTSE SPIRAAL
- Hoe zwakker de match, hoe meer problemen
- Vicieuze cirkel: problemen versterken elkaar
neerwaartse spiraal proberen ombuigen in opwaartse spiraal
PRATEN OVER OBSERVEREN VAN WISSELWERKING EN AFSTEMMING
Pagina 2 van 30
, - Zorgt voor beter begrip van de situatie
2.4 ONDERWIJSBEHOEFTEN STAAN CENTRAAL
Van ‘wat een leerling heeft of is’ ‘wat een leerling nodig heeft om…’
Twee vragen:
- Welk doel streven we na?
- Welke aanpas heeft de leerling nodig om dit doel te behalen?
2.4.1 THEORETISCH KADER
- Ombuigen van probleemgericht denken naar oplossingsgericht handelen
- Maatwerk: onderwijs moet aansluiten bij mogelijkheden, talenten en
onderwijsbehoeften van leerlingen
2.4.2 ONDERWIJSBEHOEFTEN STAAN CENTRAAL: IMPLICATIES VOOR HGW
- Kort probleem benoemen en overstappen naar doel en behoeften
BENUT DE KENNIS EN ERVARINGEN VAN ALLE BETROKKENEN
- Informatie samenvoegen geeft zich op gewenste aanpak
EEN HANDELINGSGERICHTE OVERSTAP EN OVERDRACHT
- Mogelijkheden, talenten, onderwijsbehoeften en aanpak die werkt overdragen
- Pas overstap wanneer nieuwe school een meerwaarde is voor de leerling
ONDERWIJSBEHOEFTEN VAN INDIVIDUELE LEERLINGEN EN KLASSEN
- Zoveel mogelijk afstemmen op overeenkomsten en verschillen in de klas
- Verbinding met de klas: meer leerlingen die baat hebben bij deze aanpak?
OPVOEDINGSBEHOEFTEN VAN KINDEREN EN JONGEREN
- Ook richten op aanpak ouders
kunnen leren op school ondersteunen
2.5 LEERKRACHTEN MAKEN HET VERSCHIL, OUDERS DOEN ER EVENZEER TOE
Leerkrachten bieden goed onderwijs, ouders ondersteunen dat
2.5.1 THEORETISCH KADER
School Leerling en thuissituatie
(20%) (80%)
invloed op schoolsucces
DE ESSENTIËLE ROL VAN DE LEERKRACHT
Pagina 3 van 30
