Samenvatting filosofie
1
,Inhoud
inleiding ................................................................................................................................................................................... 3
thales ....................................................................................................................................................................................... 4
Anaximander ........................................................................................................................................................................... 5
Anaximenes ............................................................................................................................................................................. 6
Parmenides ............................................................................................................................................................................. 7
Zeno van Elea (achternaam ook kennen)! ............................................................................................................................. 8
Eubulides ............................................................................................................................................................................... 10
Protagoras ............................................................................................................................................................................. 11
Socrates ................................................................................................................................................................................. 12
Plato ...................................................................................................................................................................................... 13
Aristotels ............................................................................................................................................................................... 15
Sceptici .................................................................................................................................................................................. 17
Pyrrho .................................................................................................................................................................................... 17
Sextus Empiricus ................................................................................................................................................................... 18
Euklides ................................................................................................................................................................................. 19
Augustinus............................................................................................................................................................................. 22
Johannes scottus Eriugena ................................................................................................................................................... 24
Ahmad Ibn-Ruhsd (Averroës) ............................................................................................................................................... 26
Thomas van Aquino .............................................................................................................................................................. 26
John Duns Scotus & Willem van Ockham ............................................................................................................................. 28
Thomas More ........................................................................................................................................................................ 29
Michel de Montaigne............................................................................................................................................................ 30
Francis Bacon ........................................................................................................................................................................ 32
Galileo Galileï ........................................................................................................................................................................ 35
Thomas Hobbes & René Descartes....................................................................................................................................... 36
Isaac Newton......................................................................................................................................................................... 37
George Berkeley.................................................................................................................................................................... 39
David Hume........................................................................................................................................................................... 41
Emmanuel Kant ..................................................................................................................................................................... 45
Georg Wilhelm Friedrich Hegel & Karl Marx ........................................................................................................................ 49
Sören Kierkegaard ................................................................................................................................................................. 51
Ernst Mach ............................................................................................................................................................................ 53
Friedrich Nietzsche ............................................................................................................................................................... 55
Edmund Husserl .................................................................................................................................................................... 58
Martin Heidegger .................................................................................................................................................................. 59
2
,inleiding
Nadenken over: wat we weten
- Wat zijn de verschijnselen?
- Waarom doe je wat je doet?
- Waar komt jou kennis uiteindelijk vandaan?
- Hoe kwam die kennis tot stand?
- Welke redenen heb je om ze te vertrouwen?
Kernvragen met filosofische disciplines
- Wat is werkelijk?
o Ontologie
o Metafysica
o Zijnsleer
- Hoe moeten we leven? (bv waarom draag ik een masker, wie zegt het, draag ik het juist?)
o Ethiek
o moraalfilosofie
- Welke kennis is betrouwbaar?
o Epistemologie
o Kennisleer
o wetenschapsfilosofie
- Wanneer is een redenering correct?
o Logica
o argumentatie
- Wanneer is iets mooi?
o Esthetica
INDUCTIE = ervaringen meerdere keren meemaken om het echt te geloven (redenering om tot kennis te komen)
SOLIPSISME = Enige die bestaat
Wat is werkelijk
Filosofen trachten antwoorden te geven op vragen als:
- Wat bestaat? Wat is?
- Wat is tijd? Wat is ruimte? Heeft het zin te spreken van ‘lege ruimte’?
- Wat is vrijheid? (want wij volgen allemaal regels) Kan een mens vrij zijn? Heeft het zin te spreken van ‘het
individu’?
PSYCHOLOGISCHE TIJD = hope lang iets aanvoelt
NATUURLIJKE TIJD = werkelijke tijd
- Natuurkundigen: proberen aan de hand van concepten als ‘ruimte’ en ‘tijd’ de verschijnselen te verklaren
- Sociaalpsychologen pogen aan de hand van begrippen als ‘vrijheid’ en ‘individu’ het menselijke gedrag te
duiden
3
, thales
- 640-545
- Milete (Turkije)
- reductie
Reductie
- herleiding van veelheid naar eenheid
- opzoek naar de archè (oorsprong)
o archè blijft steeds aanwezig in de natuur. Iets dat altijd en overal aanwezig is
o volgens Thales is Archè = water
▪ bestudeerde gedrag Nijl
▪ als je water onderverdeeld, blijft het water
▪ voor het in standhouden + oorsprong van het leven (‘water breken’) . wij ontstaan uit water
▪ (later door Demokritos: atomen zijn archè, vandaag: quarks, opdeling van kerndeeltjes)
- wereld herleid naar de natuur. Wil weg van goden. Natuur verklaren vanuit en in de natuur.
- Radicaal fysicalisme
o Alles herleidbaar naar de fysica
▪ Psycholoog → eigen hersenen → neurologie → scheikunde
o Radicale reductie. Soms erover
- Gevaar: demystificatie
o Licht doven → pipillen groter = fysiologische reactie.
o Grote pipile = aantrekkelijk → hormonen ➔ alles herleiden naar fysica (maar wil je dat wel allemaal
weten? Een vallende ster moet een vallende ster blijven)
- Holist: het geheel is meer dan de delen. Holist wil op zelfde niveau blijven om te de duiden wat er aan de hand
is. Holisme en reductionisme zijn filosofische attitudes.
Thales
- Geen originele teksten meer
- Anekdotes:
o Zonsverduistering: voorspelt → regelmaat boven seizoenen (niet meer met goden)
o Olijfpers: koopt alle olijfpersen op in niet-olijf-seizoen. Wanneer het wel olijfseizoen is komt iedereen
naar Thales ➔ NADENKEN IS BELANGRIJK
- Eerste natuurfilosoof:
o Op samenhangende wijze zonder te verwijzen naar goden of magische krachten de natuur (fysisch)
verklaren
- Stelling van Thales: herleiding van de wereld tot wiskunde
Pythagoras (570 vbj – 500 vbj)
- Stelling a²+b²=c²
- Relatie tussen intervallen van toonladders en wiskundige verhoudingen. Muziek = wiskunde. Kennis natuur uit
de muziek → natuur is wiskundig gestructureerd
- Indien rechthoeken gelijk zijn, dan kan de schuine zijde niet worden uitgedrukt als een verhouding van de
rechthoekzijden.
- De natuur kan door het beoefenen van de wiskunde worden begrepen
- Studie wiskunde → kennis van natuur
Toepassingen reductie
- Argumentatief
o Suggereert een diepere waarheid
- Onderzoekend
o Zet aan tot verder verkennen door op te delen en dieper te graven
- Voor ontwerpers
o Herleding van een object tot elementen die je (op een bepaald niveau) niet meer verder kan opdelen.
(abstract) Je ontwerpt vervolgens door de combinatie van die elementen. Of je ontwerpt vanuit 1
basisvorm (kubus), 1 principe (ecologisch) of 1 grondstof (hout)
4
1
,Inhoud
inleiding ................................................................................................................................................................................... 3
thales ....................................................................................................................................................................................... 4
Anaximander ........................................................................................................................................................................... 5
Anaximenes ............................................................................................................................................................................. 6
Parmenides ............................................................................................................................................................................. 7
Zeno van Elea (achternaam ook kennen)! ............................................................................................................................. 8
Eubulides ............................................................................................................................................................................... 10
Protagoras ............................................................................................................................................................................. 11
Socrates ................................................................................................................................................................................. 12
Plato ...................................................................................................................................................................................... 13
Aristotels ............................................................................................................................................................................... 15
Sceptici .................................................................................................................................................................................. 17
Pyrrho .................................................................................................................................................................................... 17
Sextus Empiricus ................................................................................................................................................................... 18
Euklides ................................................................................................................................................................................. 19
Augustinus............................................................................................................................................................................. 22
Johannes scottus Eriugena ................................................................................................................................................... 24
Ahmad Ibn-Ruhsd (Averroës) ............................................................................................................................................... 26
Thomas van Aquino .............................................................................................................................................................. 26
John Duns Scotus & Willem van Ockham ............................................................................................................................. 28
Thomas More ........................................................................................................................................................................ 29
Michel de Montaigne............................................................................................................................................................ 30
Francis Bacon ........................................................................................................................................................................ 32
Galileo Galileï ........................................................................................................................................................................ 35
Thomas Hobbes & René Descartes....................................................................................................................................... 36
Isaac Newton......................................................................................................................................................................... 37
George Berkeley.................................................................................................................................................................... 39
David Hume........................................................................................................................................................................... 41
Emmanuel Kant ..................................................................................................................................................................... 45
Georg Wilhelm Friedrich Hegel & Karl Marx ........................................................................................................................ 49
Sören Kierkegaard ................................................................................................................................................................. 51
Ernst Mach ............................................................................................................................................................................ 53
Friedrich Nietzsche ............................................................................................................................................................... 55
Edmund Husserl .................................................................................................................................................................... 58
Martin Heidegger .................................................................................................................................................................. 59
2
,inleiding
Nadenken over: wat we weten
- Wat zijn de verschijnselen?
- Waarom doe je wat je doet?
- Waar komt jou kennis uiteindelijk vandaan?
- Hoe kwam die kennis tot stand?
- Welke redenen heb je om ze te vertrouwen?
Kernvragen met filosofische disciplines
- Wat is werkelijk?
o Ontologie
o Metafysica
o Zijnsleer
- Hoe moeten we leven? (bv waarom draag ik een masker, wie zegt het, draag ik het juist?)
o Ethiek
o moraalfilosofie
- Welke kennis is betrouwbaar?
o Epistemologie
o Kennisleer
o wetenschapsfilosofie
- Wanneer is een redenering correct?
o Logica
o argumentatie
- Wanneer is iets mooi?
o Esthetica
INDUCTIE = ervaringen meerdere keren meemaken om het echt te geloven (redenering om tot kennis te komen)
SOLIPSISME = Enige die bestaat
Wat is werkelijk
Filosofen trachten antwoorden te geven op vragen als:
- Wat bestaat? Wat is?
- Wat is tijd? Wat is ruimte? Heeft het zin te spreken van ‘lege ruimte’?
- Wat is vrijheid? (want wij volgen allemaal regels) Kan een mens vrij zijn? Heeft het zin te spreken van ‘het
individu’?
PSYCHOLOGISCHE TIJD = hope lang iets aanvoelt
NATUURLIJKE TIJD = werkelijke tijd
- Natuurkundigen: proberen aan de hand van concepten als ‘ruimte’ en ‘tijd’ de verschijnselen te verklaren
- Sociaalpsychologen pogen aan de hand van begrippen als ‘vrijheid’ en ‘individu’ het menselijke gedrag te
duiden
3
, thales
- 640-545
- Milete (Turkije)
- reductie
Reductie
- herleiding van veelheid naar eenheid
- opzoek naar de archè (oorsprong)
o archè blijft steeds aanwezig in de natuur. Iets dat altijd en overal aanwezig is
o volgens Thales is Archè = water
▪ bestudeerde gedrag Nijl
▪ als je water onderverdeeld, blijft het water
▪ voor het in standhouden + oorsprong van het leven (‘water breken’) . wij ontstaan uit water
▪ (later door Demokritos: atomen zijn archè, vandaag: quarks, opdeling van kerndeeltjes)
- wereld herleid naar de natuur. Wil weg van goden. Natuur verklaren vanuit en in de natuur.
- Radicaal fysicalisme
o Alles herleidbaar naar de fysica
▪ Psycholoog → eigen hersenen → neurologie → scheikunde
o Radicale reductie. Soms erover
- Gevaar: demystificatie
o Licht doven → pipillen groter = fysiologische reactie.
o Grote pipile = aantrekkelijk → hormonen ➔ alles herleiden naar fysica (maar wil je dat wel allemaal
weten? Een vallende ster moet een vallende ster blijven)
- Holist: het geheel is meer dan de delen. Holist wil op zelfde niveau blijven om te de duiden wat er aan de hand
is. Holisme en reductionisme zijn filosofische attitudes.
Thales
- Geen originele teksten meer
- Anekdotes:
o Zonsverduistering: voorspelt → regelmaat boven seizoenen (niet meer met goden)
o Olijfpers: koopt alle olijfpersen op in niet-olijf-seizoen. Wanneer het wel olijfseizoen is komt iedereen
naar Thales ➔ NADENKEN IS BELANGRIJK
- Eerste natuurfilosoof:
o Op samenhangende wijze zonder te verwijzen naar goden of magische krachten de natuur (fysisch)
verklaren
- Stelling van Thales: herleiding van de wereld tot wiskunde
Pythagoras (570 vbj – 500 vbj)
- Stelling a²+b²=c²
- Relatie tussen intervallen van toonladders en wiskundige verhoudingen. Muziek = wiskunde. Kennis natuur uit
de muziek → natuur is wiskundig gestructureerd
- Indien rechthoeken gelijk zijn, dan kan de schuine zijde niet worden uitgedrukt als een verhouding van de
rechthoekzijden.
- De natuur kan door het beoefenen van de wiskunde worden begrepen
- Studie wiskunde → kennis van natuur
Toepassingen reductie
- Argumentatief
o Suggereert een diepere waarheid
- Onderzoekend
o Zet aan tot verder verkennen door op te delen en dieper te graven
- Voor ontwerpers
o Herleding van een object tot elementen die je (op een bepaald niveau) niet meer verder kan opdelen.
(abstract) Je ontwerpt vervolgens door de combinatie van die elementen. Of je ontwerpt vanuit 1
basisvorm (kubus), 1 principe (ecologisch) of 1 grondstof (hout)
4
