Samenvatting Biomedisch kader Orthopedagogie

BIOMEDISCH KADER


DEEL 1: CELLEER
1 BOUW EN FUNCTIE VAN DE CEL

1.1 INLEIDING

BEGRIP CEL

 Robert Hooke in 1665
 Hokjes in stukje kurk
o Noemde hokjes cellen
 Verder onderzoek
o Organismen bestaan uit cellen
o Duidelijke overeenkomsten tussen cellen meeste organismen
 Cellen bestaan uit begrenzing, geleiachtige inhoud, nucleïnezuren

1.2 ALGEMENE BOUW

 Eencellige organismen (prokaryoot)
o Vb. bacteriën
 Meeste cellen onderdeel van meercellige organisme (eukaryoot)
 Cellen met zelfde bouw en functie liggen bij elkaar in weefsel
 Meeste organismen hebben organen voor uitvoeren van speciale taken
o Orgaan bestaat uit verschillende weefsels
o Organen verbonden tot organenstelsel met eigen taak
 Vb. spijsverteringsstelsel, ademhalingsstelsel
 Binnen cel organisatieniveaus te onderscheiden
o Organellen
o Moleculen
o Atomen

ATOOM  MOLECUUL  ORGANEL  CEL  WEEFSEL  ORGAAN  ORGAANSTELSEL 
ORGANISME

1.3 CELSCHEMA

 Algemeen bouwplan maar ook verschillen
o Elke cel zijn eigen functie, daaraan aangepast
 Cytoplasma
o Bestaat uit grondplasma en organellen
 Grondplasma uit geleiachtige vloeistof, eiwitten, vetten, suikers en mineralen
o Omgeven door celmembraan
 Plantaardige cellen
o Celwand om celmembraan
o Bladgroenkorrels (chloroplasten) in cytoplasma

1.4 CELORGANELLEN EN HUN FUNCTIE

 Cel ingewikkeld en structuur niet altijd hetzelfde
o Celstructuren constant gevormd en weer afgebroken
 Bij celdeling ontstaan twee nieuwe cellen
o Bestaande celorganellen over nieuwe cellen verdeeld
o Nieuwe celorganellen samengesteld uit bouwstenen van buiten cel aangevoerd




1

, BIOMEDISCH KADER




CELKERN
 Eukaryote cellen wel, prokaryote cellen niet
 Bevat chromosomen
o Steeds gekopieerd en aan dochtercellen doorgegeven
o Verantwoordelijk voor erfelijke eigenschappen van organisme
o Bestaat uit complex van DNA en eiwitten
o Chromatine als cel niet deelt
 Binnen kern nucleolus (kernlichaam)
o Rol bij aanmaak van ribosomen
 Rond kernplasma zit kernmembraan (dubbelmembraan)
o Gaatjes, kernporiën
 Grote moleculen de celkern in en uit


MITOCHONDRIËN
 Eukaryote cellen
 Energie uit voedsel omgezet in ATP (adenosinetrifosfaat)
 ATP moleculen in mitoch gemaakt
o ‘kerncentrale’ van de cel
 Bestaat uit dubbelmembraan, grondplasma, DNA en veel enzymen
o Enzymen maken omzetting tot ATP mogelijk
o ADP: grondstoffen voor ATP


RIBOSOMEN EN ER
 Informatie uit celkern vertaald in cytoplasma
 Ribosomen vertalen informatie in eiwitten
o Ribosomen ook eiwitten
 In celkern informatie om ribosomen te maken
 Losse bolletjes (soms in klontjes bij elkaar)
o Of aan systeem van membranen
 = Endoplasmatisch reticulum (ER)
 In verbinding met ander celorganellen
 Zorgt voor transport van stoffen binnen cel
 Op ruw-ER veel ribosomen
o Deel van eiwitsynthese aan ruw-ER
 Glad-ER weinig ribosomen
o Vele enzymen
 Niet werken als ze vrij ronddrijven
o Vb. aanmaak van koolhydraten en lipiden


GOGLI-SYSTEEM EN LYSOSOMEN
 Golgi-apparaat
o Bestaat uit elkaar gestapelde membranen waaruit afsnoering blaasjes ontstaan
o Stoffen (afkomstig van ER) bewerkt en opgeslagen
o Transport van stoffen (exocytose) door blaasjes
o Soort fabriek
 Stoffen aangevoerd
 Bewerking
 Stoffen afgevoerd

2

, BIOMEDISCH KADER

o Vele enzymen voor bewerking
 Lysosomen
o Blaasjes met enzymen die stoffen afbreken
o Versmelten met voedselvacuolen
 Inhoud buiten cel afgeven via proces exocytose
o ‘Opruimers’


CYTOSKELET
 Cel niet alleen vorm door membraan en cytoplasma
o Vorm en beweging door eiwitdraden aan celmembraan en celorganellen
 Eiwitstructuur
 Mogelijk om sommige cellen heel lang te maken

1.5 FUNCTIE VAN CELLEN

 Vele typen cellen in ons lichaam
 Eigen manier om handhaven en dus manier om aan energie te komen
o Vernieuwen zichzelf en contact met buitenwereld
 Functie van cel vaak af te lezen aan uiterlijk
o Uitstulping aan cel dienen voor zwemmen
 Ook opname van stoffen als functie hebben
 Of transporteren van slijm
 Belangrijk om vorm en functie samen te bestuderen

2 CELMEMBRAAN

 Grens tussen cytoplasma en buitenwereld
 Uitwisseling van stoffen tussen grondplasma en omgeving
 Ook tegenhouden van stoffen
 Contact tussen cellen
 Veel eiwitten aanwezig
o Rol bij onderscheid tussen lichaamseigen en lichaamsvreemd
 Cellen reageren op elkaar
o Afweerreactie
o Gemeenschappelijk doel
 Samentrekken van spieren

2.1 DUBBELE FOSFOLIPIDENLAAG

 Membranen bestaan uit dubbele laag fosfolipiden
o Ook eiwitten in cholesterol in membraan
 Bestaan uit glycerolmolecuul
o Met twee vetzuren, fosfaatgroep en aminozuur (choline)
o Choline en fosfaat hydrofiel
 Water aantrekken en vet afstoten
o Vetzuren hydrofoob
 Water afstoten en vet aantrekken

2.2 MEMBRAANEIWITTEN

 Verschillende eiwitten in membraan
 Meest voorkomende overspannen breedte van plasmamembraan
o Andere gedeeltelijk in fosfolipide dubbellaag
o Of losjes aan binnen- of buitenoppervlak ervan gebonden
3

, BIOMEDISCH KADER

 Fungeren als receptoren/kanalen/dragerstoffen/herkenning
o Receptoreiwitten
 Gevoelig voor specifieke extracellulaire stoffen die aan eiwitten binden
 Activiteit van cel gewijzigd
 Vb. binding van hormoon insuline gaan cellen meer glucosemoleculen opnemen
o Kanaaleiwitten
 Mogelijk water, ionen en andere opgeloste stoffen vetgedeelte van membraan
omzeilen
 Vb. verplaatsing van calciumionen door kanalen noodzakelijk voor
spiersamentrekking en voorgeleiding van zenuwimpulsen
o Dragereiwitten
 Binden aan opgeloste stoffen en vervoeren door plasmamembraan heen
 Soms geen energie nodig
 Vb. dragereiwitten brengen Natrium- en Kaliumionen cel in en uit
o Herkenningseiwitten
 Immuunsysteem kenbaar of cel al dan niet eigen lichaamseigen is of afwijkend

2.3 TRANSPORTFUNCTIE VAN CELMEMBRAAN

 Doorlaatbaarheid of permeabiliteit van plasmamembraan
o Eigenschap die bepaalt welke stoffen er door kunnen
 Impermeabel = niets kan door membraan
 Volledig permeabel = alle stoffen kunnen door membraan
 Celmembranen = selectief permeabel (semipermeabel)
o Sommige stoffen vrij passeren, anderen tegengehouden
o Afhankelijk van
 Omvang
 Elektrische lading
 Vorm molecuul
 Oplosbaarheid van stof in vet
 Combinatie van factoren
 Transport kan passief of actief
o Passieve processen
 Ionen en moleculen door zonder energie
o Actieve processen
 Kost energie, in vorm van ATP


PASSIEF TRANSPORT
Diffusie

 Ionen en moleculen voortdurend in beweging
o Botsen tegen obstakels en elkaar
 Netto verplaatsing van moleculen van plaats met relatief hoge concentratie (veel botsingen) naar
gebied met relatief lage concentratie (minder botsingen)
 Het verschil tussen hoge en lage concentratie betekent dat er concentratieverschil is en diffusie
wordt vaak omschreven als verplaatsing met concentratieverschil mee (bergafwaarts)
 Gevolg: moleculen raken gelijkmatig verdeeld en concentratieverschil opgeheven

Osmose

 Diffusie van water door semipermeabel membraan
 Intra- en extracellulaire vloeistoffen zijn oplossingen met verschillende opgeloste stoffen
 Opgeloste deeltjes nemen ruimte watermoleculen in
o Hoe hoger concentratie opgeloste deeltjes, hoe lager concentratie water

4