Table of Contents
1. Inleiding: Politiek en Politieke Wetenschappen ............................................. 5
1.1 Wat is politiek ...................................................................................................... 5
1.2 Variaties in politiek .............................................................................................. 5
1.3 Politicologie, huh?............................................................................................... 8
1.4 Instrumenten van de politieke wetenschappen ................................................. 8
2. Staat en macht................................................................................................. 11
2.1 Bindende regels ...................................................................................................... 11
2.2 De grondwet ............................................................................................................ 11
2.3 Macht........................................................................................................................ 12
2.4 Centraliteit van de staat .................................................................................... 15
2.4.1 Ontwikkeling ........................................................................................................................ 16
2.5 Het recht om te besturen ........................................................................................ 17
3. Breuklijnen en ideologieën ................................................................................ 19
3.1 Conflict en politiek .................................................................................................. 19
3.2 Politieke breuklijnen ............................................................................................... 20
3.3 Ideologieën .............................................................................................................. 22
2. Klassieke breuklijnentheorie ................................................................................ 31
3. Nieuwe breuklijntheorieën .................................................................................... 33
4. Democratie en vertegenwoordiging .............................................................. 37
4.1 Wat is democratie.................................................................................................... 37
4.2 Is democratie in gevaar........................................................................................... 39
4.3 Waarom is democratie wenselijk ........................................................................... 40
4.4 Welke vorm van sturing in democratieën ........................................................ 40
4.4.1 Directe democratie .............................................................................................................. 40
4.4.2 Vertegenwoordigende democratie ...................................................................................... 41
4.4.3 Participatieve democratie .................................................................................................... 44
1
, 4.5 Besluit ...................................................................................................................... 44
5. Politieke participatie & sociale bewegingen .................................................... 45
5.1 Wat is politieke participatie? ................................................................................................... 45
5.2 Welke patronen bestaan in politieke participatie? ................................................ 46
5.3 Wat zijn pressiegroepen en sociale bewegingen en hoe functioneren ze? ........ 48
5.4 Zijn PG en SB een goede zaak voor democratie? ................................................. 51
5.5 Wat is het belang van politieke cultuur? ............................................................... 52
6. Politieke partijen en partijsystemen ................................................................. 54
6.1 Wat zijn politieke partijen? ..................................................................................... 54
6.2 Hoe hebben partijen zich historisch ontwikkeld? ................................................. 55
6.3 Hoe kunnen we partijen classificeren (o.b.v. Organisatie, ideologie en strategie)
........................................................................................................................................ 57
6.4 Wat zijn partijsystemen en welke verschillende partijsystemen bestaan er? ..... 59
6.5 Hoe beweeglijk is het partijlandschap? ................................................................. 61
7. Kiessystemen en stemgedrag ........................................................................... 62
7.1 Wat zijn democratische verkiezingen en welke functies vervullen ze? ............... 62
7.2 Wie mag en gaat (niet) stemmen? .......................................................................... 62
7.3 Hoe kunnen we kiessystemen classificeren? ....................................................... 64
7.4 Welke kandidaten zijn gekozen? ............................................................................ 69
7.5 Wat zijn de gevolgen van kiessystemen?.............................................................. 70
7.6 Hoe kunnen we stemgedrag verklaren? ................................................................ 71
8. Parlement en regering ....................................................................................... 73
8.1 Wat verstaan we onder ‘scheiding der machten’? ................................................ 73
8.2 Hoe organiseren parlementen zich? ...................................................................... 74
8.3 Welke functies vervullen parlementen? ................................................................ 75
8.4 Hoe verhoudt het parlement zich tot de regering? ............................................... 77
8.5 Hoe worden regeringen gevormd? ........................................................................ 78
8.6 Welke vorm en functie nemen staatshoofd en regering aan?.............................. 81
2
,11. Federalisme en decentralisatie ...................................................................... 83
11.1 Staat de staat onder druk? ................................................................................... 83
11.2 Welke vormen van territoriale organisatie bestaan er? ...................................... 84
11.3 Hoe ontstaan federaties?...................................................................................... 86
11.4 Wat zijn voor- en nadelen van federalisme? ....................................................... 87
11.5 Hoe worden bevoegdheden verdeeld in federale staten? .................................. 87
11.6 Hoe worden conflicten opgelost? ........................................................................ 89
11.7 Welke rol spelen lokale besturen? ....................................................................... 91
9. Bestuur en Beleid ............................................................................................... 92
9.1 Wat is beleid? .......................................................................................................... 92
9.2 Hoe wordt beleid gemaakt? Wat is de beleidscyclus? ......................................... 93
9.3 Wat zijn de verschillende bestuursstijlen?.......................................................... 101
9.4 Wat zijn de functies van administraties en hoe zijn ze georganiseerd?............ 101
9.5 Wat is het verschil tussen politici en ambtenaren? ............................................ 103
9.6 Hoeveel macht hebben administraties? En hoe kunnen we die controleren? .. 104
11. De Europese Unie........................................................................................... 104
11.1 De geschiedenis van de Europese Unie ............................................................ 105
11.1.1 Uitbreiding ....................................................................................................................... 106
11.1.2 Verdieping ....................................................................................................................... 107
11.2 De instellingen en werking van de EU ............................................................... 108
11.2.1 De Europese Raad .......................................................................................................... 108
11.2.2 De Europese Commissie ................................................................................................. 108
11.2.3 Raad van de Europese Unie, de Ministerraad ................................................................ 109
11.2.4 Het Europees Parlement ................................................................................................. 110
11.2.5 Het Europees Hof van Justitie ......................................................................................... 110
11.3 Europese wetgeving ........................................................................................... 111
11.4 De Europese Unie en de politieke wetenschap ................................................. 111
11.4.1 Multi-level governance .................................................................................................... 111
11.4 Europese democratie .......................................................................................... 112
11.4.1 Gaat de integratie te ver? (Verdieping en verbreding) .................................................... 112
11.4.2 Is de EU wel democratisch? (Verdieping) ....................................................................... 113
3
, 11.4.3 Grenzen aan de EU? (Uitbreiding) .................................................................................. 115
12. Internationale politiek .................................................................................... 116
12.1 Wat is “internationale betrekking”? ................................................................... 116
12.1.1 Staten vs. Multinationals ................................................................................................. 118
12.2 Waarom een sub- discipline IB? ........................................................................ 119
12.3. Wat zijn de belangrijkste theorieën IB? ............................................................ 120
12.3.1 Realisme.......................................................................................................................... 121
12.3.2 Idealisme ......................................................................................................................... 125
12.3.3 Idealisme versus Realisme ............................................................................................. 131
4
1. Inleiding: Politiek en Politieke Wetenschappen ............................................. 5
1.1 Wat is politiek ...................................................................................................... 5
1.2 Variaties in politiek .............................................................................................. 5
1.3 Politicologie, huh?............................................................................................... 8
1.4 Instrumenten van de politieke wetenschappen ................................................. 8
2. Staat en macht................................................................................................. 11
2.1 Bindende regels ...................................................................................................... 11
2.2 De grondwet ............................................................................................................ 11
2.3 Macht........................................................................................................................ 12
2.4 Centraliteit van de staat .................................................................................... 15
2.4.1 Ontwikkeling ........................................................................................................................ 16
2.5 Het recht om te besturen ........................................................................................ 17
3. Breuklijnen en ideologieën ................................................................................ 19
3.1 Conflict en politiek .................................................................................................. 19
3.2 Politieke breuklijnen ............................................................................................... 20
3.3 Ideologieën .............................................................................................................. 22
2. Klassieke breuklijnentheorie ................................................................................ 31
3. Nieuwe breuklijntheorieën .................................................................................... 33
4. Democratie en vertegenwoordiging .............................................................. 37
4.1 Wat is democratie.................................................................................................... 37
4.2 Is democratie in gevaar........................................................................................... 39
4.3 Waarom is democratie wenselijk ........................................................................... 40
4.4 Welke vorm van sturing in democratieën ........................................................ 40
4.4.1 Directe democratie .............................................................................................................. 40
4.4.2 Vertegenwoordigende democratie ...................................................................................... 41
4.4.3 Participatieve democratie .................................................................................................... 44
1
, 4.5 Besluit ...................................................................................................................... 44
5. Politieke participatie & sociale bewegingen .................................................... 45
5.1 Wat is politieke participatie? ................................................................................................... 45
5.2 Welke patronen bestaan in politieke participatie? ................................................ 46
5.3 Wat zijn pressiegroepen en sociale bewegingen en hoe functioneren ze? ........ 48
5.4 Zijn PG en SB een goede zaak voor democratie? ................................................. 51
5.5 Wat is het belang van politieke cultuur? ............................................................... 52
6. Politieke partijen en partijsystemen ................................................................. 54
6.1 Wat zijn politieke partijen? ..................................................................................... 54
6.2 Hoe hebben partijen zich historisch ontwikkeld? ................................................. 55
6.3 Hoe kunnen we partijen classificeren (o.b.v. Organisatie, ideologie en strategie)
........................................................................................................................................ 57
6.4 Wat zijn partijsystemen en welke verschillende partijsystemen bestaan er? ..... 59
6.5 Hoe beweeglijk is het partijlandschap? ................................................................. 61
7. Kiessystemen en stemgedrag ........................................................................... 62
7.1 Wat zijn democratische verkiezingen en welke functies vervullen ze? ............... 62
7.2 Wie mag en gaat (niet) stemmen? .......................................................................... 62
7.3 Hoe kunnen we kiessystemen classificeren? ....................................................... 64
7.4 Welke kandidaten zijn gekozen? ............................................................................ 69
7.5 Wat zijn de gevolgen van kiessystemen?.............................................................. 70
7.6 Hoe kunnen we stemgedrag verklaren? ................................................................ 71
8. Parlement en regering ....................................................................................... 73
8.1 Wat verstaan we onder ‘scheiding der machten’? ................................................ 73
8.2 Hoe organiseren parlementen zich? ...................................................................... 74
8.3 Welke functies vervullen parlementen? ................................................................ 75
8.4 Hoe verhoudt het parlement zich tot de regering? ............................................... 77
8.5 Hoe worden regeringen gevormd? ........................................................................ 78
8.6 Welke vorm en functie nemen staatshoofd en regering aan?.............................. 81
2
,11. Federalisme en decentralisatie ...................................................................... 83
11.1 Staat de staat onder druk? ................................................................................... 83
11.2 Welke vormen van territoriale organisatie bestaan er? ...................................... 84
11.3 Hoe ontstaan federaties?...................................................................................... 86
11.4 Wat zijn voor- en nadelen van federalisme? ....................................................... 87
11.5 Hoe worden bevoegdheden verdeeld in federale staten? .................................. 87
11.6 Hoe worden conflicten opgelost? ........................................................................ 89
11.7 Welke rol spelen lokale besturen? ....................................................................... 91
9. Bestuur en Beleid ............................................................................................... 92
9.1 Wat is beleid? .......................................................................................................... 92
9.2 Hoe wordt beleid gemaakt? Wat is de beleidscyclus? ......................................... 93
9.3 Wat zijn de verschillende bestuursstijlen?.......................................................... 101
9.4 Wat zijn de functies van administraties en hoe zijn ze georganiseerd?............ 101
9.5 Wat is het verschil tussen politici en ambtenaren? ............................................ 103
9.6 Hoeveel macht hebben administraties? En hoe kunnen we die controleren? .. 104
11. De Europese Unie........................................................................................... 104
11.1 De geschiedenis van de Europese Unie ............................................................ 105
11.1.1 Uitbreiding ....................................................................................................................... 106
11.1.2 Verdieping ....................................................................................................................... 107
11.2 De instellingen en werking van de EU ............................................................... 108
11.2.1 De Europese Raad .......................................................................................................... 108
11.2.2 De Europese Commissie ................................................................................................. 108
11.2.3 Raad van de Europese Unie, de Ministerraad ................................................................ 109
11.2.4 Het Europees Parlement ................................................................................................. 110
11.2.5 Het Europees Hof van Justitie ......................................................................................... 110
11.3 Europese wetgeving ........................................................................................... 111
11.4 De Europese Unie en de politieke wetenschap ................................................. 111
11.4.1 Multi-level governance .................................................................................................... 111
11.4 Europese democratie .......................................................................................... 112
11.4.1 Gaat de integratie te ver? (Verdieping en verbreding) .................................................... 112
11.4.2 Is de EU wel democratisch? (Verdieping) ....................................................................... 113
3
, 11.4.3 Grenzen aan de EU? (Uitbreiding) .................................................................................. 115
12. Internationale politiek .................................................................................... 116
12.1 Wat is “internationale betrekking”? ................................................................... 116
12.1.1 Staten vs. Multinationals ................................................................................................. 118
12.2 Waarom een sub- discipline IB? ........................................................................ 119
12.3. Wat zijn de belangrijkste theorieën IB? ............................................................ 120
12.3.1 Realisme.......................................................................................................................... 121
12.3.2 Idealisme ......................................................................................................................... 125
12.3.3 Idealisme versus Realisme ............................................................................................. 131
4
