Thema 5: Hfds 7. Geschiedenis van de (wereld)bevolking
7.1 Algemeen overzicht evoluties en periodes
7.1.1 Evolutie van het (wereld)bevolkingsaantal
7.1.2 Evolutie van de levensverwachting
7.1.3 Overzicht demografische periodes
7.2 Demografische ontwikkelingen bij industrialisering
7.2.1 (Westerse) pre-industriële samenleving: demografische kenmerken
7.2.2 Veranderingen in sterfte bij industrialisering
7.2.3 Veranderingen in leefvormen bij industrialisering
7.2.4 Veranderingen in geboortes bij industrialisering
7.2.5 ‘Eerste’ demografische transitie
7.3 Demografische ontwikkelingen na WOII
7.3.1 Veranderingen in sterfte na WOII
7.3.2 Veranderingen in leefvormen na WOII
7.3.3 Veranderingen in geboortes na WOII
7.4 Demografische ontwikkelingen in de postindustriële samenleving
7.4.1 Veranderingen in sterfte in de postindustriële samenleving
7.4.2 Veranderingen in leefvormen in de postindustriële samenleving
7.4.3 Veranderingen in geboortes in de postindustriële samenleving
7.4.4 ‘Tweede’ demografische transitie
7.4.5 Voorspellingen op basis van tweede demografische transitie
, 7. Geschiedenis van de (wereld)bevolking
7.1 Algemeen overzicht evoluties en periodes
7.1.1 Evolutie van het (wereld)bevolkingsaantal
In vergelijking met de huidige 7.5 miljard inwoners heeft de wereldbevolking gedurende de grootste
periode van de menselijke geschiedenis amper uit enkele tienduizenden personen bestaan. Fig. 7.1
pg. 128 schetst de enorme verandering die zich vooral de laatste anderhalve eeuw voorgedaan heeft.
Figuur 7.1 onderschat echter 2 zaken. Ten eerste start ze 10.000 voor Christus met een relatief klein
aantal mensen. Op dat moment heeft zich echter al net een enorme transitie voorgedaan, met name
de neolithische transitie. In vergelijking met de meer recente transitie lijkt de neolithische eerder
verwaarloosbaar. Zoals uit fig. 7.2 pg. 129 blijkt, was die ook al heel betekenisvol. Ten tweede eindigt
fig. 7.2 bij het jaar 2000. De spectaculaire toename heeft zich echter nog verdergezet de voorbije
decennia en ook voor de komende decennia verwacht men een groei.
Figuur 7.3 pg. 130 schetst op nog een andere wijze de recente spectaculaire groei. Het duurde de
hele menselijke geschiedenis tot 1804 vooraleer er één miljard mensen op aarde waren. In amper
een ruime eeuw werd de kaap van 2 miljard bereikt. Vervolgens bereikten we na 37 jaar 3 miljard, na
15 jaar 4 miljard, … Op dit ogenblik groeit de wereldbevolking aan het temp van bijna 1 miljard
mensen per decennium.
7.1.2 Evolutie van de levensverwachting
Even opvallend als de evolutie van het aantal mensen op aarde is de evolutie van de
levensverwachting. Het is voor onderzoekers niet eenvoudig om de levensverwachting in het
verleden in te schatten. Pas de laatste eeuw zien we een spectaculaire toename, voor een deel van
de wereld. Volgens cijfers van de WHO bedroeg de gemiddelde levensverwachting bij de geboorte
wereldwijd al 70 jaar in het jaar 2011, met echter enorme verschillen tussen landen en werelddelen.
Bij dit algemeen beeld zijn 2 belangrijke nuances aanwezig. Ten eerste onderschatten we de vele
schommelingen van de levensverwachting die zich in het verleden afgespeeld hebben. Naast
tijdelijke dalingen door oorlog of epidemieën (‘positive checks’) deden zich ook structurele afnames
voor, bv. bij de neolithische transitie. Ten tweede wordt soms verkeerdelijk aangenomen dat mensen
vroeger niet oud werden. De lage gemiddelde levensverwachting werd sterk naar beneden getrokken
door een enorm hoge kindersterfte. Eenmaal personen opgroeiden tot volwassenen, hadden ze vaak
wel de kans om ‘oud’ te worden.
7.1.3 Overzicht demografische periodes
7.1 Algemeen overzicht evoluties en periodes
7.1.1 Evolutie van het (wereld)bevolkingsaantal
7.1.2 Evolutie van de levensverwachting
7.1.3 Overzicht demografische periodes
7.2 Demografische ontwikkelingen bij industrialisering
7.2.1 (Westerse) pre-industriële samenleving: demografische kenmerken
7.2.2 Veranderingen in sterfte bij industrialisering
7.2.3 Veranderingen in leefvormen bij industrialisering
7.2.4 Veranderingen in geboortes bij industrialisering
7.2.5 ‘Eerste’ demografische transitie
7.3 Demografische ontwikkelingen na WOII
7.3.1 Veranderingen in sterfte na WOII
7.3.2 Veranderingen in leefvormen na WOII
7.3.3 Veranderingen in geboortes na WOII
7.4 Demografische ontwikkelingen in de postindustriële samenleving
7.4.1 Veranderingen in sterfte in de postindustriële samenleving
7.4.2 Veranderingen in leefvormen in de postindustriële samenleving
7.4.3 Veranderingen in geboortes in de postindustriële samenleving
7.4.4 ‘Tweede’ demografische transitie
7.4.5 Voorspellingen op basis van tweede demografische transitie
, 7. Geschiedenis van de (wereld)bevolking
7.1 Algemeen overzicht evoluties en periodes
7.1.1 Evolutie van het (wereld)bevolkingsaantal
In vergelijking met de huidige 7.5 miljard inwoners heeft de wereldbevolking gedurende de grootste
periode van de menselijke geschiedenis amper uit enkele tienduizenden personen bestaan. Fig. 7.1
pg. 128 schetst de enorme verandering die zich vooral de laatste anderhalve eeuw voorgedaan heeft.
Figuur 7.1 onderschat echter 2 zaken. Ten eerste start ze 10.000 voor Christus met een relatief klein
aantal mensen. Op dat moment heeft zich echter al net een enorme transitie voorgedaan, met name
de neolithische transitie. In vergelijking met de meer recente transitie lijkt de neolithische eerder
verwaarloosbaar. Zoals uit fig. 7.2 pg. 129 blijkt, was die ook al heel betekenisvol. Ten tweede eindigt
fig. 7.2 bij het jaar 2000. De spectaculaire toename heeft zich echter nog verdergezet de voorbije
decennia en ook voor de komende decennia verwacht men een groei.
Figuur 7.3 pg. 130 schetst op nog een andere wijze de recente spectaculaire groei. Het duurde de
hele menselijke geschiedenis tot 1804 vooraleer er één miljard mensen op aarde waren. In amper
een ruime eeuw werd de kaap van 2 miljard bereikt. Vervolgens bereikten we na 37 jaar 3 miljard, na
15 jaar 4 miljard, … Op dit ogenblik groeit de wereldbevolking aan het temp van bijna 1 miljard
mensen per decennium.
7.1.2 Evolutie van de levensverwachting
Even opvallend als de evolutie van het aantal mensen op aarde is de evolutie van de
levensverwachting. Het is voor onderzoekers niet eenvoudig om de levensverwachting in het
verleden in te schatten. Pas de laatste eeuw zien we een spectaculaire toename, voor een deel van
de wereld. Volgens cijfers van de WHO bedroeg de gemiddelde levensverwachting bij de geboorte
wereldwijd al 70 jaar in het jaar 2011, met echter enorme verschillen tussen landen en werelddelen.
Bij dit algemeen beeld zijn 2 belangrijke nuances aanwezig. Ten eerste onderschatten we de vele
schommelingen van de levensverwachting die zich in het verleden afgespeeld hebben. Naast
tijdelijke dalingen door oorlog of epidemieën (‘positive checks’) deden zich ook structurele afnames
voor, bv. bij de neolithische transitie. Ten tweede wordt soms verkeerdelijk aangenomen dat mensen
vroeger niet oud werden. De lage gemiddelde levensverwachting werd sterk naar beneden getrokken
door een enorm hoge kindersterfte. Eenmaal personen opgroeiden tot volwassenen, hadden ze vaak
wel de kans om ‘oud’ te worden.
7.1.3 Overzicht demografische periodes
