Thema 4: Hfds 5. Leefvormen en Hfds 6. Kinderen
Hfds 5. Leefvormen
5.1 Begrippen
5.2 Huidige leefvormen
5.3 Tendensen gezinsvorming
5.3.1 Timing verlaten ouderlijk gezin
5.3.2 Tijdstip huwen/samenwonen
5.3.3 Aantal huwelijke/samenwonenden
5.3.4 Gezinsvorming bij koppels van hetzelfde geslacht
5.4 (Echt)scheiding
5.4.1 Beschrijving (echt)scheiding in België/Vlaanderen
5.4.2 Determinanten op meso- en microniveau
5.5 Deïnstitutionalisering van het klassieke kerngezin
Hfds 6. Kinderen
6.1 Theoretisch model
6.2 Abortus
6.2.1 Aantallen
6.2.2 Naar leeftijd en andere kenmeren van de moeder
6.2.3 Ingeroepen reden
6.2.4 Internationale vergelijking
6.3 Huidige cijfers en tendensen over kinderen
6.3.1 Huidige kinderaantallen
6.3.2 Leeftijd van de ouders bij de geboorte kinderen
6.3.3 Kinderen en de gezinnen waarin ze opgroeien
6.3.4 Kinderen in Europa
, Hfds 5. Leefvormen
5.1 Begrippen
“Wat is een gezin?” Deze vraag lijkt op het eerste zicht bijzonder eenvoudig, maar wie er iets langer
over nadenkt, beseft dat die in de huidige maatschappelijke context niet zo eenvoudig te
beantwoorden valt. Afhankelijk van de bron bestaan er een aantal varianten op de definitie.
Afhankelijk van de studie horen bepaalde personen wel of niet bij het bestudeerde gezin. Levine
biedt de volgende definitie aan: “Het gezin gaat verder dan het vroegere wettelijke, biologische en
economische kader. Het gezin wordt nu gezien als een subjectief fenomeen. Een definitie van gezin
moet naast traditionele biologische relaties ook solidariteitsrelaties tussen individuen omvatten die
de functies van een gezin vervullen. Gezinsleden zijn diegene die door geboorte, adoptie, huwelijk of
een commitment van solidariteit diepe persoonlijke bindingen hebben en die op elkaar mogen en
kunnen rekenen voor het geven en ontvangen van steun van welke aard dan ook, voor zover
mogelijk en vooral in tijd van nood.” Centrale elementen zijn veelal het ouderschap al dan niet in
combinatie met een partnerschap. Het Kenniscentrum Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen
stelt het ouderschap als essentiële voorwaarde. We willen er op wijzen dat verschillende auteurs een
andere betekenis aan de term ‘gezin’ kunnen geven. Bij het doornemen van studies is het daarom
belangrijk na te gaan wat men precies met het begrip bedoelt en hoe men het afbakent.
Wat is dan een huishouden? Een huishouden wordt doorgaans beschouwd als personen die
samenwonen in een wooneenheid. Een gezin is in dit opzicht slechts één vorm van een huishouden,
en bestaat op zijn beurt uit verschillende types. Wat is dan een leefvorm? ‘Leefvormen’ is de
overkoepelende term en kan dus zowel naar huishoudens als gezinnen verwijzen. Gezien de steeds
grotere diversiteit in types gezinnen en huishoudens, wordt steeds vaker van de term ‘leefvormen’
gebruik gemaakt.
Het klassieke kerngezin als uitgangspunt?
Het idee van het klassieke kerngezin: het gaat om het beeld van een gehuwd heterokoppel met
kinderen dat – eenmaal gehuwd – levenslang samenblijft. Dit model is deels in afbouw door
verschillende tendensen. Het aantal huwelijken is gedaald, ongehuwd samenwonende gestegen, het
aandeel (echt)scheidingen toegenomen alsook de diversiteit in gezinsvormen.
In de huidige Westerse cultuur is het gebruikelijk dat een gehuwd of samenwonend koppel
samenwoont in een eigen woonst (=neolokaliteit). Dit wordt dan ook vaak als normaal of evident
beschouwd. We moeten echter beseffen dat neolokaliteit geen universeel patroon is. Ook
matrilokaliteit (intrekken bij de ouders van het meisje) en patrilokaliteit (intrekken bij de ouders van
de jongen) komen voor. Neolokaliteit vereist dat het koppel voldoende financiële draagkracht heeft.
In West-Europa is neolokaliteit stilaan de norm geworden. Dit ging samen met het uitstellen van het
huwelijk tot een wat latere leeftijd en een behoorlijk aandeel bleef ongehuwd. In Oost- en Zuid-
Europa was het langer de gewoonte dat jonge koppels introkken bij de (schoon)ouders. Ook nu nog
zien we in bepaalde regio’s of culturen in de wereld dat neolokaliteit niet altijd de norm is.
Een ander uitgangspunt is dat men veronderstelt dat het om een huwelijk gaat waarvoor de partners
vrij gekozen hebben omwille van een emotionele verbondenheid, in tegenstelling tot een
gearrangeerd huwelijk waar economische belangen meespelen. De romantisering van huwelijken en
het toenemende belang van de emotionele verbondenheid vonden plaats bij de industrialisering.
Vandaag de dag vormen gearrangeerde huwelijken wel nog steeds de norm in andere regio’s vb.
India en heel wat Aziatische landen.
Hfds 5. Leefvormen
5.1 Begrippen
5.2 Huidige leefvormen
5.3 Tendensen gezinsvorming
5.3.1 Timing verlaten ouderlijk gezin
5.3.2 Tijdstip huwen/samenwonen
5.3.3 Aantal huwelijke/samenwonenden
5.3.4 Gezinsvorming bij koppels van hetzelfde geslacht
5.4 (Echt)scheiding
5.4.1 Beschrijving (echt)scheiding in België/Vlaanderen
5.4.2 Determinanten op meso- en microniveau
5.5 Deïnstitutionalisering van het klassieke kerngezin
Hfds 6. Kinderen
6.1 Theoretisch model
6.2 Abortus
6.2.1 Aantallen
6.2.2 Naar leeftijd en andere kenmeren van de moeder
6.2.3 Ingeroepen reden
6.2.4 Internationale vergelijking
6.3 Huidige cijfers en tendensen over kinderen
6.3.1 Huidige kinderaantallen
6.3.2 Leeftijd van de ouders bij de geboorte kinderen
6.3.3 Kinderen en de gezinnen waarin ze opgroeien
6.3.4 Kinderen in Europa
, Hfds 5. Leefvormen
5.1 Begrippen
“Wat is een gezin?” Deze vraag lijkt op het eerste zicht bijzonder eenvoudig, maar wie er iets langer
over nadenkt, beseft dat die in de huidige maatschappelijke context niet zo eenvoudig te
beantwoorden valt. Afhankelijk van de bron bestaan er een aantal varianten op de definitie.
Afhankelijk van de studie horen bepaalde personen wel of niet bij het bestudeerde gezin. Levine
biedt de volgende definitie aan: “Het gezin gaat verder dan het vroegere wettelijke, biologische en
economische kader. Het gezin wordt nu gezien als een subjectief fenomeen. Een definitie van gezin
moet naast traditionele biologische relaties ook solidariteitsrelaties tussen individuen omvatten die
de functies van een gezin vervullen. Gezinsleden zijn diegene die door geboorte, adoptie, huwelijk of
een commitment van solidariteit diepe persoonlijke bindingen hebben en die op elkaar mogen en
kunnen rekenen voor het geven en ontvangen van steun van welke aard dan ook, voor zover
mogelijk en vooral in tijd van nood.” Centrale elementen zijn veelal het ouderschap al dan niet in
combinatie met een partnerschap. Het Kenniscentrum Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen
stelt het ouderschap als essentiële voorwaarde. We willen er op wijzen dat verschillende auteurs een
andere betekenis aan de term ‘gezin’ kunnen geven. Bij het doornemen van studies is het daarom
belangrijk na te gaan wat men precies met het begrip bedoelt en hoe men het afbakent.
Wat is dan een huishouden? Een huishouden wordt doorgaans beschouwd als personen die
samenwonen in een wooneenheid. Een gezin is in dit opzicht slechts één vorm van een huishouden,
en bestaat op zijn beurt uit verschillende types. Wat is dan een leefvorm? ‘Leefvormen’ is de
overkoepelende term en kan dus zowel naar huishoudens als gezinnen verwijzen. Gezien de steeds
grotere diversiteit in types gezinnen en huishoudens, wordt steeds vaker van de term ‘leefvormen’
gebruik gemaakt.
Het klassieke kerngezin als uitgangspunt?
Het idee van het klassieke kerngezin: het gaat om het beeld van een gehuwd heterokoppel met
kinderen dat – eenmaal gehuwd – levenslang samenblijft. Dit model is deels in afbouw door
verschillende tendensen. Het aantal huwelijken is gedaald, ongehuwd samenwonende gestegen, het
aandeel (echt)scheidingen toegenomen alsook de diversiteit in gezinsvormen.
In de huidige Westerse cultuur is het gebruikelijk dat een gehuwd of samenwonend koppel
samenwoont in een eigen woonst (=neolokaliteit). Dit wordt dan ook vaak als normaal of evident
beschouwd. We moeten echter beseffen dat neolokaliteit geen universeel patroon is. Ook
matrilokaliteit (intrekken bij de ouders van het meisje) en patrilokaliteit (intrekken bij de ouders van
de jongen) komen voor. Neolokaliteit vereist dat het koppel voldoende financiële draagkracht heeft.
In West-Europa is neolokaliteit stilaan de norm geworden. Dit ging samen met het uitstellen van het
huwelijk tot een wat latere leeftijd en een behoorlijk aandeel bleef ongehuwd. In Oost- en Zuid-
Europa was het langer de gewoonte dat jonge koppels introkken bij de (schoon)ouders. Ook nu nog
zien we in bepaalde regio’s of culturen in de wereld dat neolokaliteit niet altijd de norm is.
Een ander uitgangspunt is dat men veronderstelt dat het om een huwelijk gaat waarvoor de partners
vrij gekozen hebben omwille van een emotionele verbondenheid, in tegenstelling tot een
gearrangeerd huwelijk waar economische belangen meespelen. De romantisering van huwelijken en
het toenemende belang van de emotionele verbondenheid vonden plaats bij de industrialisering.
Vandaag de dag vormen gearrangeerde huwelijken wel nog steeds de norm in andere regio’s vb.
India en heel wat Aziatische landen.
