Samenvatting Recht voor dummies

Burgerlijk recht
Deel 1: Algemeen Recht
1. ALGEMENE INLEIDING
1.1 Wat is recht?
 het recht omvat een geheel van gedragsregels en normen
(BV verbodsbepalingen, gebodsbepalingen)
 doel het maatschappelijke leven te ordenen
o Het recht wil orde scheppen
o Rechtszekerheid
 de regels worden opgelegd door de overheid
 regels zijn afdwingbaar

1.2 Indelingen van het recht
 Privaatrecht- publiekrecht
nationaal Privaatrecht mengvormen Publiekrecht = steeds
= regelt verhouding tussen overheid
burgers onderling (Wetboek p1)
(Wetboek p 170) • overheid – burgers
• overheid – overheid
• werking & inrichting
overheid
Burgerlijk recht:  Burgerlijk procesrecht  Grondwettelijk
I. personen &  Arbeidsrecht recht
familierecht  Economisch recht  Administratief
(geboorte,  Intellectuele rechten recht
huwelijk…)  Fiscaal recht
II. zakenrecht  Strafrecht
(eigendom)  Strafproces recht
III. eigendom &
vermogen

handelsrecht
vennootschapsrecht
Internationaa Internationaal privaatrecht
l

 Enkele andere indelingen
o Objectief recht: rechtsregels op zich, los van de toepassing op een
concreet geval ( geheel van normen die de menselijke activiteiten regeld)
o Subjectief recht: aanspraken die een persoon ten
aanzien van een andere persoon laat gelden
 Vb. Het recht om te trouwen
 Vb. Schadevergoeding - verkeersongeval
o Materieel recht: rechtsregels die aan personen rechten toekennen en
plichten opleggen
o Formeel recht: regels die aangeven op welke manier (d.i. op welke wijze
en met welke procedures: “hoe”) de naleving van het materiële recht
verzekerd kan worden


1

, 1.3 De bronnen van het recht
 Wetgeving
Omvat meer dan enkel “de wet” à invullen in de brede zin van het woord
“wetgeving sensu lato” = wetgeving in de ruime zin
- Internationale verdragen en recht van de Europese Unie
- Grondwet (GW) - meest fundamentele Belgische Wet!
- Wetgeving sensu stricto --- Decreten / Ordonnanties
- Koninklijk Besluit --- Besluit van de gemeenschaps- en gewestregering
- Ministerieel besluit --- Besluit van een lid van de gemeenschaps- en
gewestregering

 Rechtspraak
= beslissingen van rechters in concrete zaken
 Moeten wet toepassen en als het niet duidelijk is, dan (strikt) interpreteren
 Alleen bindend tussen partijen in het geding (“inter partes”)
 Hebben ook zekere invloed op de ontwikkeling van het recht
 Uitspraak motiveren + binnen redelijke termijn
 Verschil term: vonnis en arrest
Bv burenruzie oordeelt de rechter

 Rechtsleer
= geheel van wetenschappelijke publicaties over juridische aangelegenheden à vaak
ook invloed op ontwikkeling van het recht, bv. boeken, tijdschriften
Niet bindend!
Online zoekmachines: bijvoorbeeld Jura (beschikbaar in de bibliotheek)
? de wetenschap van het recht

 Gewoonte/billijkheid
Gewoonte = gevestigd gebruik dat in een samenleving algemeen als bindend wordt
beschouwd, zonder dat het schriftelijk neergeschreven is in een wet
Billijkheid = wat als redelijk en rechtvaardig wordt beschouwd
2 voorwaarden:
• algemeen, geldende, openbare en herhaalde gedraging
• subjectieve overtuiging dat deze gedraging geldt als rechtsnorm


2. STRUCTUREN EN INSTELLINGEN
2.1 Enkele algemene beginselen
• Democratie
kiest het volk de vertegenwoordigers die de wetten maken.
• Scheiding van machten
wetgevende macht, uitvoerende macht en de rechterlijke macht
• Rechtsstaat
wordt de macht geregeld en beperkt door de wet.
• Monarchie
wordt gekozen doch wel erfelijk wordt aangewezen.
• Federale staat



2

, allerhande regels gelden inzake de bevoegdheden van elk.

2.2 Enkele politieke instellingen
A. Federaal niveau
• Bevoegdheden? Algemene belangen van de Belgen:
justitie, defensie, sociale zekerheid …
• Instellingen?
1. WM: Federaal Parlement: stemt de wetten!
- Kamer: 150 leden voor 5 jaar verkozen
- Senaat: 60 senatoren
2. UM: Regering voert het beleid van het land, voert de wetten uit, past ze toe …
maximum 15 ministers met staatssecretarissen; in praktijk dé UM
3. UM & WM: Koning = lid WM en hoofd UM
B. Regionaal niveau
• 3 Gemeenschappen
Vlaamse, Franse, duitstalige gemeenschappen.
Bevoegdheden?
• 3 Gewesten
Vlaams, Waals, Brussels hoofdstedelijk gewest
Bevoegdheden?
IN VLAANDEREN: gemeenschap en gewest zijn samengevoegd:
Vlaams parlement: 5 jaar, 124 leden
Vlaamse regering: 9 ministers (max.10), minister-president

2.3 Rechtbanken en hoven




 Vredegerecht: niveau van het kanton (leuven 3)
Vredegerecht is altijd een vonnis en heeft een uitvoerbare titel
Burgerlijke en handelszaken onder 5.000,00 euro tenzij toegewezen aan andere
rechtbanken.



3

, Huur, burenruzies, geschillen tussen consumenten en nutsbedrijven … ongeacht de
waarde van het geschil
 15 Politierechtbanken: (een deel burgelijke recht en een deel strafrecht)
Verkeer (ook met dodelijke afloop): strafR + burgerR deel
Alle overtredingen
 13 Rechtbanken eerste aanleg:
Correctionele rechtbank: strafrechtelijke aangelegenheden (wanbedrijven), beroep tegen
de politierechter (!)
Burgerlijke rechtbank: beroep tegen de vrederechter (!), burgerlijke zaken boven
5.000,00 euro
Familie- en jeugdrechtbank: speciale RB voor alle familiale aangelegenheden en
jeugdzaken
 9 Arbeidsrechtbanken: arbeidsovereenkomsten, cao’s … (sociaalrechtelijke
problemen)
 9 Ondernemingsrechtbanken: economische en ondernemingsgeschillen,
geschillen inzake vennootschappen …
 5 Hoven van Beroep: Gent, Brussel, Antwerpen, Luik en Bergen
= Beroep tegen Rb van 1ste aanleg, Orb., Corr. Rb., familie- en jeugdRB
• Arbeidshof: beroep tegen de arbeidsrechtbank
? Worden alle hogere beroepen tegen rechterlijke beslissingen voorgelegd aan de
Hoven van Beroep?
 Hof van Cassatie: 1 in België: Brussel – een arrest
• Procedurefouten
? Geen beoordeling van de feiten, wel interpretatie van de rechtsregel
• Juiste toepassing rechtsregel door beroepsrechters?
• Eventueel arrest verbreken en de zaak verwijzen naar een andere
beroepsrechter (Ften gronde)
• Geen 3de aanleg!
• Eenvormige interpretatie van de wet in België verzekeren!
• 3 kamers
• Maakt wel deel uit van de RS (je kan ernaar verwijzen)

Buiten de hoven en rechtbanken die in ons schema voorkomen, kan ook worden
gewezen op het bestaan van …
• Grondwettelijk Hof
• Bevoegdheidsconflicten oplossen tussen de verschillende
overheden
• Toetsen van wetten, decreten en ordonnanties aan bepalingen
grondwet
• Raad van State: rechtscollege sui generis, behoort tot de UM, artikel?
administratiefrechtelijke beslissingen beoordelen
1. Bestuursrechtspraak: bestuurshandelingen schorsen/vernietigen
2. Wetgeving: advies uitbrengen over wetten/decreten/…
3. Cassatierechter t.a.v. beslissingen van lagere administratieve rechtscolleges
 Administratieve rechtscolleges
Voor beslechting van politieke rechten
Kunnen federaal, gewestelijk of door gemeenschap worden opgericht
BV raad van vreemdelingenbetwistingen,…




4