Henrike De Maeyer
INLEIDING TOT DE BEDRIJFSKUNDE
Inhoudsopgave
DEEL 1
1. Een zakelijke instelling ontwikkelen ................................................................................................ 4
1.1. Bedrijven / organisaties ..................................................................................................................... 4
1.1.1. Bedrijven als een open systeem: ............................................................................................... 4
1.1.2. Waarde creatie .......................................................................................................................... 5
1.1.3. Verschillende soorten kosten .................................................................................................... 6
1.2. Afhankelijkheid/onafhankelijkheid in het creëren van waarde: ....................................................... 9
1.2.1. Micro-economie – de krachten van vraag en aanbod ............................................................... 9
1.2.2. Macro-economie – marktvormen ........................................................................................... 12
2. De mondiale markt ....................................................................................................................... 16
2.1. Macrotrends die leiden tot globalisering / mondialisering ............................................................. 16
2.1.1. Mondialisering ......................................................................................................................... 16
2.2. Bedrijven en internationaal zakendoen .......................................................................................... 17
2.2.1. Cultuurverschillen & de impact ervan op methoden voor een strategische benadering op de
internationale markt................................................................................................................................ 17
2.2.2. Keuze met betrekking tot de vorm van internationaal zakendoen: ........................................ 19
2.2.3. Juridische verschillen ............................................................................................................... 21
2.3. Landen en internationale handel: ................................................................................................... 22
2.3.1. Reden waarom landen handeldrijven? ................................................................................... 22
2.3.2. Het “meten” van internationale handel .................................................................................. 22
2.3.3. Handelsbeperkingen, wisselkoersen en valutawaarden ......................................................... 24
2.3.4. Handelsblokken ....................................................................................................................... 26
3. Ethiek en maatschappelijk verantwoord ondernemen ................................................................... 27
3.1. Ethisch gedrag ................................................................................................................................. 27
3.1.1. Definitie ................................................................................................................................... 27
3.1.2. Invloeden op ethisch gedrag ................................................................................................... 27
3.2. Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) en Shared Value Creation ............................. 27
3.2.1. Definitie ................................................................................................................................... 27
3.2.2. Benaderingen van MVO........................................................................................................... 28
3.2.3. Hoe MVO-activiteiten ontplooien? ......................................................................................... 29
1
, Henrike De Maeyer
DEEL 2
4. De zakelijk onderneming structureren ........................................................................................... 30
4.1. Voorwaarden om zelfstandig te worden ......................................................................................... 30
4.1.1. Persoonsgebonden voorwaarden: .......................................................................................... 30
4.1.2. Nationaliteit gebonden voorwaarden: .................................................................................... 30
4.1.3. Activiteitsgebonden voorwaarden: ......................................................................................... 30
4.2. “Basis” keuze alvorens een ondernemingsvorm te kiezen ............................................................. 31
4.3. Mogelijke ondernemingsvormen .................................................................................................... 31
4.3.1. Eenmanszaak: .......................................................................................................................... 32
4.3.2. Vennootschap onder firma (VOF)............................................................................................ 33
4.3.3. Commanditaire vennootschap (Comm.V) ............................................................................... 33
4.3.4. Naamloze vennootschap ......................................................................................................... 33
4.3.5. Besloten venootschap ............................................................................................................. 33
4.3.6. Coöperatieve vennootschap (CV) ............................................................................................ 34
4.3.7. Vereniging zonder winstuitkering (VZW)................................................................................. 34
4.4. Fusies, acquisities en allianties ........................................................................................................ 35
4.4.1. Mogelijke vormen .................................................................................................................... 36
4.4.2. Ansoff matrix via fusies/overnames ........................................................................................ 36
4.5. Economies of scope en diversificatie .............................................................................................. 37
5. De KMO en ondernemerschap ...................................................................................................... 38
5.1. Europese definitie KMO................................................................................................................... 38
5.2. Aantal kleine ondernemingen in Vlaanderen .................................................................................. 38
5.3. De economische rol van ondernemerschap .................................................................................... 38
5.3.1. Toename aantal (micro)-ondernemingen ............................................................................... 38
5.3.2. GEM methodologie .................................................................................................................. 38
5.4. Een nieuw bedrijf financieren ......................................................................................................... 42
DEEL 3
6. Liquiditeitsmanagement: accounting & financieel beheer .............................................................. 43
6.1. Interne vs. externe verslaggeving.................................................................................................... 43
6.1.1. Gebruik van accountinginformatie .......................................................................................... 43
6.1.2. Een accountant is méér dan een boekhouder! ....................................................................... 44
6.1.3. Regels externe verslaggeving: redenen ................................................................................... 45
6.2. Enkele boekhoudkundige principes................................................................................................. 46
6.2.1. De balans ................................................................................................................................. 46
6.2.2. Actiezijde: vaste versus vlottende activa................................................................................. 46
6.2.3. Passiefzijde: Eigen vermogen en schulden/vreemd vermogen............................................... 47
6.2.4. De resultatenrekening ............................................................................................................. 47
2
, Henrike De Maeyer
6.2.5. Dubbel boekhouden ................................................................................................................ 48
6.3. Analyse via … ................................................................................................................................... 49
6.3.1. Financiële ratio’s:..................................................................................................................... 49
6.3.2. Kasstroomanalyse .................................................................................................................... 54
6.4. Hoe een investeringsproject beoordelen? ...................................................................................... 57
6.4.1. Free Cash Flow (FCF)................................................................................................................ 57
6.4.2. Werkkapitaal – wat is verandering in klant/leverancierskrediet? .......................................... 57
6.4.3. Voorraden aanleggen .............................................................................................................. 58
6.5. Aandachtspunten: kasinkomsten/uitgaven .................................................................................... 62
7. Artikel X1 - Creating Shared Value – Porter & Kramer .................................................................... 63
DEEL 4
8. Klanten......................................................................................................................................... 66
8.1. Definitie marketing .......................................................................................................................... 66
8.2. Marketingproces.............................................................................................................................. 66
8.2.1. Stap 1: Klanten doorgronden .................................................................................................. 66
8.2.2. Stap 2: Ontwikkelen marketingstrategie ................................................................................. 70
8.2.3. Stap 3: Marketingmix voor superieure waarde uitwerken in een gedetailleerd
marketingprogramma.............................................................................................................................. 72
8.2.4. Stap 4: Winstgevende relaties opbouwen en optimale klanttevredenheid realiseren........... 79
8.2.5. Stap 5: Waarde van klanten in ruil ontvangen/omzetten in returns bv omzet ...................... 79
DEEL 5
9. HR: Werknemers managen en ondersteunen ................................................................................. 80
9.1. Managementrollen en -vaardigheden............................................................................................. 80
9.1.1. Managementvaardigheden – Katz .......................................................................................... 81
9.2. Historische perspectieven op het motiveren van werknemers ...................................................... 81
9.2.1. Klassieke motivatietheorie ...................................................................................................... 81
9.2.2. Scientific management ............................................................................................................ 81
9.2.3. Aandacht voor menselijke relaties/psychosociale behoeften werknemers: .......................... 82
9.3. Motiverende vs. hygiënefactoren van Herzberg (1960): ................................................................ 82
9.3.1. Satisfactiefactoren = motiverende factoren............................................................................ 83
9.3.2. Dissatisfactiefactoren = hygiënefactoren ................................................................................ 83
9.4. Leertheorie – behaviourism: ........................................................................................................... 83
9.4.1. Theorie X vs. Theorie Y van McGregor: ................................................................................... 84
9.5. Mogelijke strategieën voor het motiveren van werknemers .......................................................... 85
9.5.1. Werkbaar werk ........................................................................................................................ 85
9.5.2. Jobinhoudelijke strategieën voor het motiveren van werknemers ........................................ 86
3
, Henrike De Maeyer
DEEL 1
1. Een zakelijke instelling ontwikkelen
1.1. Bedrijven / organisaties
1.1.1. Bedrijven als een open systeem:
Open → een organisatie staat niet op zichzelf, maar is onderdeel van een omgeving (interactie,
uitwisselingen)
Systeem → een groep componenten die interactie heeft met elkaar en afhankelijk zijn van elkaar om een
gedeeld doel te bereiken
Input van middelen (4 elementen):
1) Mensen (beschikbare arbeid) 3) Natuurlijke hulpbronnen
2) Kapitaal (≠ alleen geld) 4) Ondernemingsactiviteit en kennis
Transformatieproces: de 4 elementen worden gecombineerd
Output van producten/diensten:
❖ Industriële ondernemingen = tastbare, fysieke producten
❖ Handelsondernemingen = verhandelen fysieke producten. Kopen en verkopen goederen, evt.
(her)verpakken, distribueren naar een ander verkooppunt
❖ Dienstenondernemingen = ontastbare output. Vervullen vaak deel van transformatieproces van
andere organisaties (transport, accounting, …)
Voorbeeld: Boer (arbeid) ploegt zijn land (natuur) met zijn tractor en ploeg (kapitaal). De boer zaait in het
voorjaar, oogst in het najaar en zorgt voor extra bemesting (kennis en ondernemerschap).
Een andere onderverdeling van type bedrijven die ook vaak gebruikt wordt:
❖ Producenten (industriële onderneming)
➢ Kapitaalintensief
➢ Nood aan kapitaal/voldoende capaciteit om schaalvoordelen te kunnen bekomen =
toetredingsdrempel (moeilijk om toe te treden)
➢ Bv. fabricage van lucht- en gascompressoren bij Atlas Copco
❖ Dienstverleners
➢ Gaat vaak om gespecialiseerde kennis (marketing, accounting, etc.)
➢ Arbeidsintensief
➢ Handel valt in deze opdeling onder dienstverlener
➢ Makkelijk toe te treden
➢ Bv. transportbedrijven in dienst van een producent/industriële onderneming, verzekeraars,
groot- en detailhandel
Opmerking!
Ook producenten/industriële ondernemingen beginnen steeds meer diensten aan te bieden.
Simpelste manier = dienst na verkoop
Servitization = product wordt uitgedacht in functie van het oplossen van een probleem voor de klant
→ dienstverlening wordt een steeds groter component van producenten/maakbedrijven
Bv. de verkoper komt het product installeren; producent computers geeft eveneens diensten als
systeemontwerp, consultancy, …
4
INLEIDING TOT DE BEDRIJFSKUNDE
Inhoudsopgave
DEEL 1
1. Een zakelijke instelling ontwikkelen ................................................................................................ 4
1.1. Bedrijven / organisaties ..................................................................................................................... 4
1.1.1. Bedrijven als een open systeem: ............................................................................................... 4
1.1.2. Waarde creatie .......................................................................................................................... 5
1.1.3. Verschillende soorten kosten .................................................................................................... 6
1.2. Afhankelijkheid/onafhankelijkheid in het creëren van waarde: ....................................................... 9
1.2.1. Micro-economie – de krachten van vraag en aanbod ............................................................... 9
1.2.2. Macro-economie – marktvormen ........................................................................................... 12
2. De mondiale markt ....................................................................................................................... 16
2.1. Macrotrends die leiden tot globalisering / mondialisering ............................................................. 16
2.1.1. Mondialisering ......................................................................................................................... 16
2.2. Bedrijven en internationaal zakendoen .......................................................................................... 17
2.2.1. Cultuurverschillen & de impact ervan op methoden voor een strategische benadering op de
internationale markt................................................................................................................................ 17
2.2.2. Keuze met betrekking tot de vorm van internationaal zakendoen: ........................................ 19
2.2.3. Juridische verschillen ............................................................................................................... 21
2.3. Landen en internationale handel: ................................................................................................... 22
2.3.1. Reden waarom landen handeldrijven? ................................................................................... 22
2.3.2. Het “meten” van internationale handel .................................................................................. 22
2.3.3. Handelsbeperkingen, wisselkoersen en valutawaarden ......................................................... 24
2.3.4. Handelsblokken ....................................................................................................................... 26
3. Ethiek en maatschappelijk verantwoord ondernemen ................................................................... 27
3.1. Ethisch gedrag ................................................................................................................................. 27
3.1.1. Definitie ................................................................................................................................... 27
3.1.2. Invloeden op ethisch gedrag ................................................................................................... 27
3.2. Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) en Shared Value Creation ............................. 27
3.2.1. Definitie ................................................................................................................................... 27
3.2.2. Benaderingen van MVO........................................................................................................... 28
3.2.3. Hoe MVO-activiteiten ontplooien? ......................................................................................... 29
1
, Henrike De Maeyer
DEEL 2
4. De zakelijk onderneming structureren ........................................................................................... 30
4.1. Voorwaarden om zelfstandig te worden ......................................................................................... 30
4.1.1. Persoonsgebonden voorwaarden: .......................................................................................... 30
4.1.2. Nationaliteit gebonden voorwaarden: .................................................................................... 30
4.1.3. Activiteitsgebonden voorwaarden: ......................................................................................... 30
4.2. “Basis” keuze alvorens een ondernemingsvorm te kiezen ............................................................. 31
4.3. Mogelijke ondernemingsvormen .................................................................................................... 31
4.3.1. Eenmanszaak: .......................................................................................................................... 32
4.3.2. Vennootschap onder firma (VOF)............................................................................................ 33
4.3.3. Commanditaire vennootschap (Comm.V) ............................................................................... 33
4.3.4. Naamloze vennootschap ......................................................................................................... 33
4.3.5. Besloten venootschap ............................................................................................................. 33
4.3.6. Coöperatieve vennootschap (CV) ............................................................................................ 34
4.3.7. Vereniging zonder winstuitkering (VZW)................................................................................. 34
4.4. Fusies, acquisities en allianties ........................................................................................................ 35
4.4.1. Mogelijke vormen .................................................................................................................... 36
4.4.2. Ansoff matrix via fusies/overnames ........................................................................................ 36
4.5. Economies of scope en diversificatie .............................................................................................. 37
5. De KMO en ondernemerschap ...................................................................................................... 38
5.1. Europese definitie KMO................................................................................................................... 38
5.2. Aantal kleine ondernemingen in Vlaanderen .................................................................................. 38
5.3. De economische rol van ondernemerschap .................................................................................... 38
5.3.1. Toename aantal (micro)-ondernemingen ............................................................................... 38
5.3.2. GEM methodologie .................................................................................................................. 38
5.4. Een nieuw bedrijf financieren ......................................................................................................... 42
DEEL 3
6. Liquiditeitsmanagement: accounting & financieel beheer .............................................................. 43
6.1. Interne vs. externe verslaggeving.................................................................................................... 43
6.1.1. Gebruik van accountinginformatie .......................................................................................... 43
6.1.2. Een accountant is méér dan een boekhouder! ....................................................................... 44
6.1.3. Regels externe verslaggeving: redenen ................................................................................... 45
6.2. Enkele boekhoudkundige principes................................................................................................. 46
6.2.1. De balans ................................................................................................................................. 46
6.2.2. Actiezijde: vaste versus vlottende activa................................................................................. 46
6.2.3. Passiefzijde: Eigen vermogen en schulden/vreemd vermogen............................................... 47
6.2.4. De resultatenrekening ............................................................................................................. 47
2
, Henrike De Maeyer
6.2.5. Dubbel boekhouden ................................................................................................................ 48
6.3. Analyse via … ................................................................................................................................... 49
6.3.1. Financiële ratio’s:..................................................................................................................... 49
6.3.2. Kasstroomanalyse .................................................................................................................... 54
6.4. Hoe een investeringsproject beoordelen? ...................................................................................... 57
6.4.1. Free Cash Flow (FCF)................................................................................................................ 57
6.4.2. Werkkapitaal – wat is verandering in klant/leverancierskrediet? .......................................... 57
6.4.3. Voorraden aanleggen .............................................................................................................. 58
6.5. Aandachtspunten: kasinkomsten/uitgaven .................................................................................... 62
7. Artikel X1 - Creating Shared Value – Porter & Kramer .................................................................... 63
DEEL 4
8. Klanten......................................................................................................................................... 66
8.1. Definitie marketing .......................................................................................................................... 66
8.2. Marketingproces.............................................................................................................................. 66
8.2.1. Stap 1: Klanten doorgronden .................................................................................................. 66
8.2.2. Stap 2: Ontwikkelen marketingstrategie ................................................................................. 70
8.2.3. Stap 3: Marketingmix voor superieure waarde uitwerken in een gedetailleerd
marketingprogramma.............................................................................................................................. 72
8.2.4. Stap 4: Winstgevende relaties opbouwen en optimale klanttevredenheid realiseren........... 79
8.2.5. Stap 5: Waarde van klanten in ruil ontvangen/omzetten in returns bv omzet ...................... 79
DEEL 5
9. HR: Werknemers managen en ondersteunen ................................................................................. 80
9.1. Managementrollen en -vaardigheden............................................................................................. 80
9.1.1. Managementvaardigheden – Katz .......................................................................................... 81
9.2. Historische perspectieven op het motiveren van werknemers ...................................................... 81
9.2.1. Klassieke motivatietheorie ...................................................................................................... 81
9.2.2. Scientific management ............................................................................................................ 81
9.2.3. Aandacht voor menselijke relaties/psychosociale behoeften werknemers: .......................... 82
9.3. Motiverende vs. hygiënefactoren van Herzberg (1960): ................................................................ 82
9.3.1. Satisfactiefactoren = motiverende factoren............................................................................ 83
9.3.2. Dissatisfactiefactoren = hygiënefactoren ................................................................................ 83
9.4. Leertheorie – behaviourism: ........................................................................................................... 83
9.4.1. Theorie X vs. Theorie Y van McGregor: ................................................................................... 84
9.5. Mogelijke strategieën voor het motiveren van werknemers .......................................................... 85
9.5.1. Werkbaar werk ........................................................................................................................ 85
9.5.2. Jobinhoudelijke strategieën voor het motiveren van werknemers ........................................ 86
3
, Henrike De Maeyer
DEEL 1
1. Een zakelijke instelling ontwikkelen
1.1. Bedrijven / organisaties
1.1.1. Bedrijven als een open systeem:
Open → een organisatie staat niet op zichzelf, maar is onderdeel van een omgeving (interactie,
uitwisselingen)
Systeem → een groep componenten die interactie heeft met elkaar en afhankelijk zijn van elkaar om een
gedeeld doel te bereiken
Input van middelen (4 elementen):
1) Mensen (beschikbare arbeid) 3) Natuurlijke hulpbronnen
2) Kapitaal (≠ alleen geld) 4) Ondernemingsactiviteit en kennis
Transformatieproces: de 4 elementen worden gecombineerd
Output van producten/diensten:
❖ Industriële ondernemingen = tastbare, fysieke producten
❖ Handelsondernemingen = verhandelen fysieke producten. Kopen en verkopen goederen, evt.
(her)verpakken, distribueren naar een ander verkooppunt
❖ Dienstenondernemingen = ontastbare output. Vervullen vaak deel van transformatieproces van
andere organisaties (transport, accounting, …)
Voorbeeld: Boer (arbeid) ploegt zijn land (natuur) met zijn tractor en ploeg (kapitaal). De boer zaait in het
voorjaar, oogst in het najaar en zorgt voor extra bemesting (kennis en ondernemerschap).
Een andere onderverdeling van type bedrijven die ook vaak gebruikt wordt:
❖ Producenten (industriële onderneming)
➢ Kapitaalintensief
➢ Nood aan kapitaal/voldoende capaciteit om schaalvoordelen te kunnen bekomen =
toetredingsdrempel (moeilijk om toe te treden)
➢ Bv. fabricage van lucht- en gascompressoren bij Atlas Copco
❖ Dienstverleners
➢ Gaat vaak om gespecialiseerde kennis (marketing, accounting, etc.)
➢ Arbeidsintensief
➢ Handel valt in deze opdeling onder dienstverlener
➢ Makkelijk toe te treden
➢ Bv. transportbedrijven in dienst van een producent/industriële onderneming, verzekeraars,
groot- en detailhandel
Opmerking!
Ook producenten/industriële ondernemingen beginnen steeds meer diensten aan te bieden.
Simpelste manier = dienst na verkoop
Servitization = product wordt uitgedacht in functie van het oplossen van een probleem voor de klant
→ dienstverlening wordt een steeds groter component van producenten/maakbedrijven
Bv. de verkoper komt het product installeren; producent computers geeft eveneens diensten als
systeemontwerp, consultancy, …
4
