Samenvatting Biologie voor jou 6 vwo handboek

BVJ Boek 6 Thema 2 BS 1-4

Basisstof 1 Aangeboren hartafwijking




- Hart: zorgt dat bloed stroomt en stoffen transporteert in lichaam.
o Gebeurt bij embryo van 4 weken al.
- Foetus: krijgt zuurstof en voedingsstoffen via placenta en navelstreng.
o Er stroomt maar weinig bloed via longslagaders naar longen.
- Geboorte: bloedsomloop verandert doordat je longen moet gebruiken.
- Ovale venster (foramen ovale): opening tussen rechter- en linkerboezem voor geboorte.
o Groot deel van bloed stroomt via opening direct van rechter-  linkerboezem.
o Bloed wordt vervolgens door linkerkamer in aorta geperst.
- Ductus arteriosis (ductus Botalli): verbinding tussen de longslagader en aorta.
o Grootste deel van bloed dat door rechterkamer wordt weggepompt, komt via ductus
arteriosis in aorta.
- Direct na geboorte: stap voor stap.
o Verbinding met placenta wordt verbroken en de baby begint te ademen.
o Doordat longen zich vullen met lucht, meet weerstand in longhaarvaten af.
o Bloed stroomt gemakkelijker van rechterkamer in longslagaders en longhaarvaten.
o Bloeddruk aalt in rechterkamer en ook in rechterboezem, terwijl bloeddruk in
linkerboezem stijgt door aanvoer van bloed uit longen.
o Heeft tot gevolg dat ovale venster door klep wordt gesloten.
o Klep vergroeit spoedig met harttussenwand.
o Spieren in wand ductus arteriosis trekken zich samen  wordt nauwer.
o Later verschrompelt ductus arteriosis en rest van navelstrengslagaders en -aders.
o Ps.: veranderingen blij geboorte verlopen niet altijd goed, zie tekst.

De bloedsomloop
- Transport van stoffen over kleine afstanden: Bij eencellige organismen en dieren opgebouwd
uit enkele cellagen, vindt plaats over kleine afstanden.
o Transport vindt plaats door diffusie, alleen bij korte afstanden is transport door
diffusie groot genoeg om cellen van voldoende zuurstof te voorzien.
 Geldt ook voor opname van voedingsstoffen en afgifte van afvalstoffen.
- Transport van stoffen over grote afstanden: bij grote organismen is diffusie niet toereikend.
o Dieren hebben speciaal circulatiesysteem nodig, zoals bloedsomloop.
- Bloedsomloop: transport vindt plaats door bloed dat door lichaam stroom.
o Kracht wordt geleverd door hart dat bloed door bloedvaten pompt.
 Daardoor worden stoffen sneller naar cellen gebracht dan door diffusie.
o In sommige organen kan door intensieve dissimilatie veel warmte vrijkomen (bijv.
skeletspieren) bloed verdeelt warmte over lichaam.
o Bloedsomloop zorgt voor homogeen (gelijkmatig) en constant intern milieu.
o Speelt ook rol bij afweer tegen o.a. ziekteverwekkers.

Circulatiesystemen (evolutie)

, - Geleedpotigen (als sprinkhaan en krabben): hebben open systeem en buisvormig hart dat
lichaamsvloeistof (hemolymfe) rond organen laat bewegen.
- Diersoorten met meerdere harten: regenwormen bijvoorbeeld hebben buisvormig hart met
meerdere hulpharten en inktvissen hebben gewoon hart met twee kieuwharten.
o Als gewervelden gesloten bloedsomloop (bloed en lichaamsvloeistof gescheiden).
o Transport van stoffen kan effectiever en over grotere afstanden plaatsvinden.
- Vissen: stroomt bloed van hart eerst naar kieuwen. Daarna naar andere lichaamsorganen.
o Hebben enkelvoudige bloedsomloop, per omloop stroomt bloed 1x door hart.
o Hart bestaat uit 1 boezem en 1 kamer.
o Bloed dat van organen naar hart stroomt, verzamelt zich in boezem.
o De boezem pompt bloed naar kamer, kamer pompt bloed naar kieuwen.

Bloedsomloop van de mens:
- Rood = zuurstofrijkbloed, blauw = zuurstofarm bloed.
- Linker- en rechterharthelft: gescheiden helften hart.
- Kleine bloedsomloop: rechterharthelft pompt bloed naar longen en
vervolgens naar linkerharthelft, H2 opgenomen en CO2 afgestaan.
- Grote bloedsomloop: linkerhelft pompt bloed door heel het lichaam en
organen waarnaar het weer terugstroomt naar rechterharthelft.
o H2 en voedingsstoffen afgegeven aan cellen
o CO2 en andere afvalstoffen opgenomen in bloed.
- Dubbele bloedsomloop: per omloop stroomt bloed 2x door hart.
o I.v.m. enkelvoudige kan met dubbele hogere druk bereikt.
o Vogels en zoogdieren hebben vierkamerhart en dubbele omloop.

Ventrikelseptumdefect (VSD)
- Meest voorkomende aangeboren afwijking in bouw van menselijk hart.
- Opening tussen beide hartkamers (afb. 8)
- Ontstaan van het hart: 1e acht weken van ontwikkeling mens.
o Begint als holle buis, die door tussenschot wordt verdeeld tot
uiteindelijke linker en rechterharthelft ontstaat.
- VSD ontstaat bij onvolledige scheiding van harthelften.
- Opening kamers dicht bij kleppen  functioneren ze ook minder goed.
- Ontwikkelingsstoornis door genetische afwijkingen of milieu-invloeden.
- Driecompartimentenhart met onvolledig gedeelde 3e hartholte als reptielen.
- Amfibieën hebben driecompartimentenhart met slecht één kamer (afb. 9).

Basisstof 2 Het hart

Onderdelen en locatie (afb. 10 en 11)
- Locatie en grootte: in borstkas iets links onder het borstbeen zo groot als een vuist.
- Bloedvaten over hart: kransslagaders en kransaders die zorgen voor regeling energie.
- Kransslagaders (aorta-aftakking): voorziet hartspierweefsel van zuurstof en voedingsstoffen.
- Kransaders: voeren CO2 en andere afvalstoffen af naar de rechterboezem.
- Harttussenwand: scheiding tussen linker en rechterharthelft.
- Harthelften: bestaan beide uit boezem en kamer, boezems zitten als soort zakjes op kamers.
- Weg bloed stap voor stap:
o Bloed van lichaam door onderste en bovenste holle ader naar rechterboezem 
o Naar Rechterkamer en pompt bloed in longslagader die vertakt naar beide longen 
o Longaders  terug naar hart en via linkerboezem  linkerkamer  aorta (grote
lichaamsslagader)  door slagaders afgetakt van aorta, stroomt bloed naar organen.