1
Samenvatting: Embryologie:
Ontwikkeling van de mens:
• Begint zoals elke geslachtelijke voortplanting
o Versmelting van mannelijke en vrouwelijke gameet
▪ Tot een bevruchte eicel of zygote
Gameten:
• Cellen gespecialiseerd om vaderlijke en moederlijke chromosomen aan de volgende
generatie door te geven
• Rijpe gameten:
o Haploïd (ze bevatten n chromosomen (23))
• Gameten ontstaan door reductiedeling of meiose
Meiose:
• Komt enkel voor bij geslachtscellen
o Omvat eigenlijk 2 delingen
▪ Eerste deling; aantal chromosomen worden gehalveerd
▪ Tweede deling; chromatiden verdeeld over de twee dochtercellen
• Uit één 2n cel ontstaan er in principe vier n rijpe gameten
• Door versmelting van de haploïde gameten zal zygote ontstaan
o Deze zal verder delen via mitose
• Constant houden van het aantal
chromosomen
o Genetische diversiteit garanderen
Gametogenese:
• Volledige proces van rijping van de gameten
o Afkomstig uit spermatogonium of
oögonium
• Proces houdt veranderingen in zowel niveau
van kern als cytoplasma
o Kern; halvering van aantal
chromosomen
o Cytoplasma; zie verder
Gametogenese simpel:
• Vrouwelijk:
o Van oergonocyt naar oögonium naar rijpe eicel
• Mannelijk:
o Van primordial germ cells naar spermatogonium naar spermatozoïde
• Primordial germ cells zullen zich tijdelijk in de wand bevinden van de dooierzak
Embryologie
, 2
Non-disjunctie:
• Tijdens de 1ste of 2de rijpingsdeling wijkt een chromosomenpaar niet uiteen
o De rijpe gameet zal n+1 of n-1 chromosomen hebben
• Algemeen:
o Monosomie van een autosoom is niet levensvatbaar
• Syndromen:
o Down (trisomie van 21)
o Klinefelter (47, XXY)
o Turner (45, X)
Gametogenese bij het meisje:
• Bij de geboorte:
o Definitief aangelegde voorraad primaire oöcyten in het ovarium
o Stamcellen (oögeniën) delen zich enkel tijdens de foetale periode
▪ Tot aan de zevende maand
o Oöcyten beginnen gaan de gezamenlijk in de profase van de eerste rijpingsdeling
▪ Blijven in deze toestand tot aan de ovulatie (primaire oöcyten)
Primaire oöcyten:
• Omgeven door een laag afgeplatte follikelcellen
o Geheel is een primordiale follikel
• In periode van puberteit tot menopauze
o Maandelijks zullen zich enkele primordiale follikels verder ontwikkelen
▪ Kunnen dus enkele jaren in een ruststadium blijven
Verdere ontwikkeling van primaire follikel:
• Afhankelijk van follikel stimulerend hormoon en luteïniserend hormoon
o Beide door hypofyse geproduceerd
• Deze stimulatie zorgt er voor dat primaire oöcyten de eerste rijpingsdeling afwerken
o Follikelcellen worden eerst kubisch en dan meerlagig
▪ Worden nu granulosacellen genoemd
• Hierin ontstaan holten
• Holtes versmelten geleidelijk en vormen een grote centrale holte (antrum)
o Hierin ligt de oöcyt omgeven door een krans van granulosacellen (corona radiata)
• Geheel is de cumulus oophorus
o Puilt uit in het antrum van de follikel
o Wordt een rijpe follikel (follikel van de Graaf)
▪ Diameter van ongeveer 2 cm
Tijdens ontwikkeling van rijpe follikel:
• Granulosacellen leggen een mantel van glycoproteinen rond de oocyt
o Zona pellucidda
• Aan de periferie heeft zich de theca folliculi ontwikkeld uit de stromacellen
van het ovarium
o Bindweefselachtige cellen (theca-cellen)
Embryologie
, 3
Theca-cellen:
• Liggen in een binnenste en buitenste laag rond de granulosa
o Theca-interna en theca-externa
• Theca-interna cellen:
o Secreteren steroidhormonen
o Worden gebruikt door de granulosacellen als precursor voor productie van
oestrogenen
• Theca-externa cellen:
o Blijven bindweefselaspect behouden
Bij ovulatie:
• Rijpe follikel barst open aan het oppervlak van het ovarium open
o Secundaire oöcyte wordt vrijgesteld
• Vervolgens wordt het opgevangen in het infundibulum
o Verbrede distaal uiteinde van de tuba uterina
o Op rand van infundibulum staan tentakelachtige uitlopers (liggen tegen ovarium)
▪ Zorgen er voor dat de ovulerende oöcyt in de eileider terechtkomt
Na ovulatie:
• In ovarium blijft er een grote massa granulosacellen en theca-cellen achter
o Het corpus luteum, belangrijk endocrien orgaan
• Secundaire oocyt moet binnen de 12 uur bevrucht worden
o Anders sterft ze af
Corpus luteum:
• Het gele lichaam
• Secreteert oestrogenen en progesteron
o Zullen endometrium van de uterus voorbereiden op implantatie van de bevruchte
eicel
• Geen zwangerschap:
o Corpus zal degenereren naar corpus albicans
▪ Wordt gefagocyteerd door macrofagen
Oocyt en poollichaampjes:
• Uit 1 primaire oocyt zal slechts 1 secundaire oocyt ontstaan
o De andere dochtercellen, die ontstaan tijdens meiose, zijn de poollichaampjes
• Poollichaampjes:
o Bevatten nauwelijks cytoplasma en zullen nooit functioneel zijn
o Sterven snel af
o Vaak sterft het eerste al af
▪ Zo zal er nooit een derde of vierde dochtercel ontstaan
Embryologie
, 4
Voorraad van oocyten:
• Totale voorraad wordt geschat op ongeveer 500-duizend tot 2 miljoen primaire oocyten
o Slechts 450-tal zullen zich ontwikkelen tot rijpe follikels
• Per cyclus:
o Telkens ongeveer 5-15 follikels geactiveerd
▪ Slechts 1 wordt een rijpe follikel, de rest sterft af
Tijdens de rustperiode:
• Rustperiode kan meer als 40 jaar duren
o In deze tijd kunnen er wijzigingen optreden in het genoom
o Daardoor vanaf bepaalde leeftijd (35 jaar) statistisch meer kans op genetisch defect
• Gestegen kans op niet-dysjunctie van paar homologe chromosomen tijdens de meiose:
o Overschot of tekort van een chromosoom
▪ Respectievelijk trisomie (47) of monosomie (45)
▪ Bijvoorbeeld trisomie 21
Kleine samenvatting:
Embryologie
Samenvatting: Embryologie:
Ontwikkeling van de mens:
• Begint zoals elke geslachtelijke voortplanting
o Versmelting van mannelijke en vrouwelijke gameet
▪ Tot een bevruchte eicel of zygote
Gameten:
• Cellen gespecialiseerd om vaderlijke en moederlijke chromosomen aan de volgende
generatie door te geven
• Rijpe gameten:
o Haploïd (ze bevatten n chromosomen (23))
• Gameten ontstaan door reductiedeling of meiose
Meiose:
• Komt enkel voor bij geslachtscellen
o Omvat eigenlijk 2 delingen
▪ Eerste deling; aantal chromosomen worden gehalveerd
▪ Tweede deling; chromatiden verdeeld over de twee dochtercellen
• Uit één 2n cel ontstaan er in principe vier n rijpe gameten
• Door versmelting van de haploïde gameten zal zygote ontstaan
o Deze zal verder delen via mitose
• Constant houden van het aantal
chromosomen
o Genetische diversiteit garanderen
Gametogenese:
• Volledige proces van rijping van de gameten
o Afkomstig uit spermatogonium of
oögonium
• Proces houdt veranderingen in zowel niveau
van kern als cytoplasma
o Kern; halvering van aantal
chromosomen
o Cytoplasma; zie verder
Gametogenese simpel:
• Vrouwelijk:
o Van oergonocyt naar oögonium naar rijpe eicel
• Mannelijk:
o Van primordial germ cells naar spermatogonium naar spermatozoïde
• Primordial germ cells zullen zich tijdelijk in de wand bevinden van de dooierzak
Embryologie
, 2
Non-disjunctie:
• Tijdens de 1ste of 2de rijpingsdeling wijkt een chromosomenpaar niet uiteen
o De rijpe gameet zal n+1 of n-1 chromosomen hebben
• Algemeen:
o Monosomie van een autosoom is niet levensvatbaar
• Syndromen:
o Down (trisomie van 21)
o Klinefelter (47, XXY)
o Turner (45, X)
Gametogenese bij het meisje:
• Bij de geboorte:
o Definitief aangelegde voorraad primaire oöcyten in het ovarium
o Stamcellen (oögeniën) delen zich enkel tijdens de foetale periode
▪ Tot aan de zevende maand
o Oöcyten beginnen gaan de gezamenlijk in de profase van de eerste rijpingsdeling
▪ Blijven in deze toestand tot aan de ovulatie (primaire oöcyten)
Primaire oöcyten:
• Omgeven door een laag afgeplatte follikelcellen
o Geheel is een primordiale follikel
• In periode van puberteit tot menopauze
o Maandelijks zullen zich enkele primordiale follikels verder ontwikkelen
▪ Kunnen dus enkele jaren in een ruststadium blijven
Verdere ontwikkeling van primaire follikel:
• Afhankelijk van follikel stimulerend hormoon en luteïniserend hormoon
o Beide door hypofyse geproduceerd
• Deze stimulatie zorgt er voor dat primaire oöcyten de eerste rijpingsdeling afwerken
o Follikelcellen worden eerst kubisch en dan meerlagig
▪ Worden nu granulosacellen genoemd
• Hierin ontstaan holten
• Holtes versmelten geleidelijk en vormen een grote centrale holte (antrum)
o Hierin ligt de oöcyt omgeven door een krans van granulosacellen (corona radiata)
• Geheel is de cumulus oophorus
o Puilt uit in het antrum van de follikel
o Wordt een rijpe follikel (follikel van de Graaf)
▪ Diameter van ongeveer 2 cm
Tijdens ontwikkeling van rijpe follikel:
• Granulosacellen leggen een mantel van glycoproteinen rond de oocyt
o Zona pellucidda
• Aan de periferie heeft zich de theca folliculi ontwikkeld uit de stromacellen
van het ovarium
o Bindweefselachtige cellen (theca-cellen)
Embryologie
, 3
Theca-cellen:
• Liggen in een binnenste en buitenste laag rond de granulosa
o Theca-interna en theca-externa
• Theca-interna cellen:
o Secreteren steroidhormonen
o Worden gebruikt door de granulosacellen als precursor voor productie van
oestrogenen
• Theca-externa cellen:
o Blijven bindweefselaspect behouden
Bij ovulatie:
• Rijpe follikel barst open aan het oppervlak van het ovarium open
o Secundaire oöcyte wordt vrijgesteld
• Vervolgens wordt het opgevangen in het infundibulum
o Verbrede distaal uiteinde van de tuba uterina
o Op rand van infundibulum staan tentakelachtige uitlopers (liggen tegen ovarium)
▪ Zorgen er voor dat de ovulerende oöcyt in de eileider terechtkomt
Na ovulatie:
• In ovarium blijft er een grote massa granulosacellen en theca-cellen achter
o Het corpus luteum, belangrijk endocrien orgaan
• Secundaire oocyt moet binnen de 12 uur bevrucht worden
o Anders sterft ze af
Corpus luteum:
• Het gele lichaam
• Secreteert oestrogenen en progesteron
o Zullen endometrium van de uterus voorbereiden op implantatie van de bevruchte
eicel
• Geen zwangerschap:
o Corpus zal degenereren naar corpus albicans
▪ Wordt gefagocyteerd door macrofagen
Oocyt en poollichaampjes:
• Uit 1 primaire oocyt zal slechts 1 secundaire oocyt ontstaan
o De andere dochtercellen, die ontstaan tijdens meiose, zijn de poollichaampjes
• Poollichaampjes:
o Bevatten nauwelijks cytoplasma en zullen nooit functioneel zijn
o Sterven snel af
o Vaak sterft het eerste al af
▪ Zo zal er nooit een derde of vierde dochtercel ontstaan
Embryologie
, 4
Voorraad van oocyten:
• Totale voorraad wordt geschat op ongeveer 500-duizend tot 2 miljoen primaire oocyten
o Slechts 450-tal zullen zich ontwikkelen tot rijpe follikels
• Per cyclus:
o Telkens ongeveer 5-15 follikels geactiveerd
▪ Slechts 1 wordt een rijpe follikel, de rest sterft af
Tijdens de rustperiode:
• Rustperiode kan meer als 40 jaar duren
o In deze tijd kunnen er wijzigingen optreden in het genoom
o Daardoor vanaf bepaalde leeftijd (35 jaar) statistisch meer kans op genetisch defect
• Gestegen kans op niet-dysjunctie van paar homologe chromosomen tijdens de meiose:
o Overschot of tekort van een chromosoom
▪ Respectievelijk trisomie (47) of monosomie (45)
▪ Bijvoorbeeld trisomie 21
Kleine samenvatting:
Embryologie
