Hoofdstuk 1: De psychologie van arbeid en gezondheid - verleden, heden en toekomst
1.2 Wat is arbeids- en gezondheidspsychologie
De A&G psychologie is een psychologische discipline die zich bezighoudt met het bestuderen en
bevorderen van welzijn en gezondheid op het werk vanuit de gedachte van een optimale afstemming
tussen persoon en organisatie.
Multidimensioneel begrip van geestelijke gezondheid (Warr, 2007):
1. affectief welbevinden (je prettig voelen op het werk)
2. competentie (in staat zijn je werk goed te doen)
3. autonomie (eigen keuzes in je werk kunnen maken)
4. aspiratie (iets in je werk willen bereiken)
A&G-psychologie = signalerend → RI&E (risico inventarisatie en evaluatie)
- primaire preventie = voorkomen schade → oorbeschermers of functioneringsgesprekken
- secundaire preventie = beperken schade → training, workshops en cursussen
- tertiaire preventie = voorkomen dat schade groter wordt → coaching en counseling
- Arbeids re-integratie → herplaatsing werknemers die zijn uitgevallen door ziekte of beperking
- Bevorderen welzijn en gezondheid → positieve interventies
1.3 Waarom psychologie van arbeid en gezondheid?
1.3.1. Veranderingen in en rondom de arbeid
- Intensivering van de arbeid → werktempo
- Verandering van arbeidsinhoud → fysiek naar mentale en emotionele belasting
- Organisatieverandering
- Enige constante factor = verandering → onzekerheid baan
- saneren (downsizing
- afstoten bedrijfsonderdelen (outsourcing)
- wegsnijden middenmanagement (delayering)
- plaats en tijdsonafhankelijk werken
- Moderne bedrijfsvoering
- Verantwoordelijkheid laag in de organisatie → nieuwe manier van sturing
→ druk werknemers en leidinggevenden
- LEAN production
- High performance work systems
- management by objectives / resultaatgericht management
- agile project management
- Aantasting van het psychologische contract
- hogere verwachtingen werknemers → staat steeds minder tegenover
→ teleurstelling als investering en opbrengsten niet met elkaar in balans zijn
→ psychische klachten als burn-out
1.3.2 Sociaal-culturele veranderingen
- Arbeidsparticipatie
→ meer vrouwen, ouderen en niet westerse allochtonen aan het werk
- Opkomst van de dienstensector
→ meer mensen werken met klanten, patiënten, leerlingen of burgers
→ meer psychische problematiek
- Verruiming van het ziektebegrip
→ alledaagse ervaringen, gevoelens en gedragingen worden aangeduid met professioneel
jargon wat voorheen niet als zodanig werd (h)erkend omdat het vocabulaire ontbrak
- Toegenomen verwachtingen
→ hoe hoger de verwachting van baan/ secundaire arbeidsvoorwaarden,
hoe hoger de kans op desillusie
- Individualisering → minder sociale steun
→ minder vangnet uit sociale netwerken als kerk, vakbond en vereniging
→ meer alleenstaande huishoudens
- Uitholling van de professionele autoriteit
→ mensen zijn mondiger en assertiever en accepteren het natuurlijke overwicht dat
hulpverleners en gezagsdragers tot voor kort hadden niet zonder meer.
,1.4 De psychologie van arbeid en gezondheid als praktijkveld
Sociotechniek = stressreacties zijn het product van het sociale systeem waarbinnen de werknemer
functioneert.
→ praktische methodiek die kwaliteit bevordert van arbeid, en daarmee de gezondheid en
welbevinden van werknemers.
Taken A&G psycholoog:
- Assessment
- Individuele begeleiding
- Training
- Advisering
- Onderzoek
1.5 De psychologie van arbeid en gezondheid als onderzoeksveld
- tabel 1.1 Typen A&G- onderzoek
, Hoofdstuk 2: Theoretische modellen over werkstress
2.2 Person-Environment Fit Model (P-E fit) → figuur 2.1
Gaat ervan uit dat stress niet afzonderlijk door de persoon of de omgeving veroorzaakt wordt, maar
door de zogeheten fit of misfit tussen beide.
- Misfit:
- persoonlijke behoeften ←→ hulpbronnen in de werkomgeving
- persoonlijke mogelijkheden ←→ eisen vanuit de werkomgeving
- kan zowel negatief als positief zijn
→ bijv. meer persoonlijke mogelijkheden dan omgeving vereist
- Mo = objectieve misfit
- Ms = subjectieve misfit
- Copinggedrag = hanteren van stressvolle situaties
- actieve copingmechanisme = actief en oplossingsgericht met problemen omgaan
- passieve copingmechanisme: bijvoorbeeld verdringen of projectie
- Subjectieve sociale ondersteuning = waargenomen hoeveelheid steun van de
leidinggevende, collega’s, familie of vrienden → beïnvloed de subjectieve omgeving
- figuur 2.1 Person-Environment Fit Model (French, 1981)
- Kanttekeningen:
- niet gespecificeerd welke stressoren onderzocht kunnen worden
- theoretisch probleem: niet beschreven wanneer gebruiken voor behoeften -
voorzieningen of mogelijkheden - vereisten
- methodologisch probleem: geen wiskundige formule om vertekening of
misinterpretatie te voorkomen
1.2 Wat is arbeids- en gezondheidspsychologie
De A&G psychologie is een psychologische discipline die zich bezighoudt met het bestuderen en
bevorderen van welzijn en gezondheid op het werk vanuit de gedachte van een optimale afstemming
tussen persoon en organisatie.
Multidimensioneel begrip van geestelijke gezondheid (Warr, 2007):
1. affectief welbevinden (je prettig voelen op het werk)
2. competentie (in staat zijn je werk goed te doen)
3. autonomie (eigen keuzes in je werk kunnen maken)
4. aspiratie (iets in je werk willen bereiken)
A&G-psychologie = signalerend → RI&E (risico inventarisatie en evaluatie)
- primaire preventie = voorkomen schade → oorbeschermers of functioneringsgesprekken
- secundaire preventie = beperken schade → training, workshops en cursussen
- tertiaire preventie = voorkomen dat schade groter wordt → coaching en counseling
- Arbeids re-integratie → herplaatsing werknemers die zijn uitgevallen door ziekte of beperking
- Bevorderen welzijn en gezondheid → positieve interventies
1.3 Waarom psychologie van arbeid en gezondheid?
1.3.1. Veranderingen in en rondom de arbeid
- Intensivering van de arbeid → werktempo
- Verandering van arbeidsinhoud → fysiek naar mentale en emotionele belasting
- Organisatieverandering
- Enige constante factor = verandering → onzekerheid baan
- saneren (downsizing
- afstoten bedrijfsonderdelen (outsourcing)
- wegsnijden middenmanagement (delayering)
- plaats en tijdsonafhankelijk werken
- Moderne bedrijfsvoering
- Verantwoordelijkheid laag in de organisatie → nieuwe manier van sturing
→ druk werknemers en leidinggevenden
- LEAN production
- High performance work systems
- management by objectives / resultaatgericht management
- agile project management
- Aantasting van het psychologische contract
- hogere verwachtingen werknemers → staat steeds minder tegenover
→ teleurstelling als investering en opbrengsten niet met elkaar in balans zijn
→ psychische klachten als burn-out
1.3.2 Sociaal-culturele veranderingen
- Arbeidsparticipatie
→ meer vrouwen, ouderen en niet westerse allochtonen aan het werk
- Opkomst van de dienstensector
→ meer mensen werken met klanten, patiënten, leerlingen of burgers
→ meer psychische problematiek
- Verruiming van het ziektebegrip
→ alledaagse ervaringen, gevoelens en gedragingen worden aangeduid met professioneel
jargon wat voorheen niet als zodanig werd (h)erkend omdat het vocabulaire ontbrak
- Toegenomen verwachtingen
→ hoe hoger de verwachting van baan/ secundaire arbeidsvoorwaarden,
hoe hoger de kans op desillusie
- Individualisering → minder sociale steun
→ minder vangnet uit sociale netwerken als kerk, vakbond en vereniging
→ meer alleenstaande huishoudens
- Uitholling van de professionele autoriteit
→ mensen zijn mondiger en assertiever en accepteren het natuurlijke overwicht dat
hulpverleners en gezagsdragers tot voor kort hadden niet zonder meer.
,1.4 De psychologie van arbeid en gezondheid als praktijkveld
Sociotechniek = stressreacties zijn het product van het sociale systeem waarbinnen de werknemer
functioneert.
→ praktische methodiek die kwaliteit bevordert van arbeid, en daarmee de gezondheid en
welbevinden van werknemers.
Taken A&G psycholoog:
- Assessment
- Individuele begeleiding
- Training
- Advisering
- Onderzoek
1.5 De psychologie van arbeid en gezondheid als onderzoeksveld
- tabel 1.1 Typen A&G- onderzoek
, Hoofdstuk 2: Theoretische modellen over werkstress
2.2 Person-Environment Fit Model (P-E fit) → figuur 2.1
Gaat ervan uit dat stress niet afzonderlijk door de persoon of de omgeving veroorzaakt wordt, maar
door de zogeheten fit of misfit tussen beide.
- Misfit:
- persoonlijke behoeften ←→ hulpbronnen in de werkomgeving
- persoonlijke mogelijkheden ←→ eisen vanuit de werkomgeving
- kan zowel negatief als positief zijn
→ bijv. meer persoonlijke mogelijkheden dan omgeving vereist
- Mo = objectieve misfit
- Ms = subjectieve misfit
- Copinggedrag = hanteren van stressvolle situaties
- actieve copingmechanisme = actief en oplossingsgericht met problemen omgaan
- passieve copingmechanisme: bijvoorbeeld verdringen of projectie
- Subjectieve sociale ondersteuning = waargenomen hoeveelheid steun van de
leidinggevende, collega’s, familie of vrienden → beïnvloed de subjectieve omgeving
- figuur 2.1 Person-Environment Fit Model (French, 1981)
- Kanttekeningen:
- niet gespecificeerd welke stressoren onderzocht kunnen worden
- theoretisch probleem: niet beschreven wanneer gebruiken voor behoeften -
voorzieningen of mogelijkheden - vereisten
- methodologisch probleem: geen wiskundige formule om vertekening of
misinterpretatie te voorkomen
