Samenvatting Levenslooppsychologie

BOUWSTENEN VOOR EEN
LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE
Definitie ontwikkelingspsychologie:
 studie -> wetenschappelijk (gericht op achterliggende bewezen
objectieve mechanismen)
 evolutie -> veranderingen
 normaal <-> pathologisch
 gedrag -> de 3 G’s  gedrag, gedachten, gevoelens
 doorheen het leven -> dus elke fase in het leven
 = jonge discipline!
 Wetenschappelijke benadering van ontwikkelingspsychologie:
 maximaal anderhalve eeuw geleden gestart
 sinds 20ste eeuw
 Wel al heel wat historisch interessante evoluties voor de
verwetenschappelijking
Ontwikkelingspsychologie doorheen de tijd:
 Al altijd interesse in kinderen
 Opvoeding
 Onderwijs
 bestuderen van kinderen altijd al aanwezig -> levert belangrijke
inzichten op
 ≠ wetenschap – te weinig gericht op achterliggende mechanismen
De oudheid:
 Oud-Griekse en Romeinse samenleving: reeds visie op individuele
menselijke ontwikkeling
 Plato
o Kind wiegen -> goeie atleet
o Kind verwennen -> prikkelbaar
o Tirannieke houding -> sombere futloos
 Cicero
o Stadia in het leven
o Elk stadium – eigenheid
 Kindertijd -> zwakte
 Pubertijd -> onstuimigheid
 Kindertijd belangrijk
 Investering in kinderen komt de maatschappij ten goede
 Kinderen vormen samenleving van morgen
De middeleeuwen:
 Kind = geschenk van God
 Kind = erfzonde…
 Ga en vermenigvuldig u liefst wel onbevlekt…
 Geen beschermde kindertijd

,  Kind = imperfecte miniatuurvolwassene
 Kind werd als volwassene behandeld – extra werkkracht
 Weinig emotionele benadering
 Uitzondering: Erasmus:
 Belang van liefdevolle bejegening
 Belang van degelijk onderwijs
 Goede band LK en LL is belangrijk
 Imitatie is erg belangrijk bij taalverwerving
 Achterstand in geval kind thuis taal niet aangeleerd krijgt
De verlichting:
 Wat?
 Tegenreactie tegen Kerk & dogma’s
 Ratio !
 Idee van ‘maakbaarheid van de samenleving’
 Filosofische benadering blijft belangrijk
 Jean-Jacques Rousseau (1712-1778)
o Kind = innergoed
o Verdorven door slechte invloeden
o Kennis via interactie met omgeving
o Ouders moeten kind kans bieden om natuurlijke
mogelijkheden te ontplooien
 John Locke (1632-1704)
o Kind = tabula rasa
o Belangrijke taak voor ouders ikv opvoeding en
ervaringen bijbrengen
o Onredelijke kinderen moeten aan banden worden gelegd
door ouders
 ° SOCIOGENESE van de kindertijd:
 kindertijd wordt ontdekt als belangrijke aparte periode
in de ontwikkeling die welbepaalde benadering vraagt
De moderne tijd:
 2de helft 18° E
 Charles Darwin
 Survival of the fittest
 Biologische evolutieleer
 Scheppingsverhaal
 Sterke interesse in ‘ontwikkeling’ – mens is doorheen duizenden
jaren geëvolueerd uit andere diersoorten
 Observaties van zoon – op welke leeftijd gebeurt wat?
 Voor eerst accuraat en systematisch in kaart brengen van
ontwikkelingsstappen
 Babybiografieën
 Wetenschappelijk? Nee! Want casestudies door eigen vaders!
 Structuur & mechanismen proberen te ontdekken in
ontwikkeling van een kind

,  Ernst Haeckel (1834-1919)
 “De ontogenese is een recapitulatie van de fylogenese”
 “Ontwikkeling van een individu van een soort is de herhaling
van de ontwikkeling van een soort”
dus
de ontwikkeling van elke individuele mens is een herhaling
van de ontwikkeling doorheen duizenden jaren van primitieve
naar ingewikkelde levensvormen
 genetische psychologie:
 psychologische groei is sterk parallel aan biologische groei
 biologische mechanismen zijn sturend voor psychologische
ontwikkeling
De recentere geschiedenis:
 De vorige eeuw tot nu:
 Maatschappelijke visie op kindertijd & wat aangepaste
verwachtingen mogen zijn tav kinderen is veranderd doorheen
de tijd
 Begin 1900: kinderen werkten fulltime in de mijnen
Een stand van zaken en blik in de toekomst:
 Wetenschappelijke Ontwikkelingspsychologie
 Nieuwe wetenschappelijke onderzoeksmethodes en nieuwe
theorieën
o Alfred Binet
 Normeringsprincipe -> wat is de norm om een kind
intelligent te noemen -> grondlegger van latere
IQtest
o Stern
 Cross-sectioneel onderzoek
 op 1 moment groep van zelfde leeftijd
onderzoeken/bestuderen om bepaalde
patronen ontdekken
o Hall
 Vragenlijsten van grote groepen kinderen om zicht
te krijgen op attitudes, interesses, gedragingen,…
 Verwetenschappelijking
 Biologische kijk maakt plaats voor andere invalshoeken
 20 eeuw:
ste

 Naast verwetenschappelijking ook aantal toonaangevende
theorieën vanuit verschillende invalshoek
o Psychodynamisch
o Gedragspsychologisch
o Cognitief
 Biologische kijk op ontwikkeling schuift naar achtergrond
 Ook aandacht voor levensfasen nà kindertijd en jeugd
 Volwassenheid en ouderdom nu ook in het vizier

,  ontwikkelingspsychologie als wetenschappelijk VAKGEBIED
Hoekstenen: basisbegrippen en -inzichten in de psychologie:
 Ontwikkelingspsychologie evolueert nog steeds
 Veel verschillende theorieën
 Nood aan samenwerking andere disciplines
 Neurowetenschap, genetica, sociologie, algemene Ψ
 Belangrijke wetenschap :
 Kennis voor opvoeding en onderwijs
 Kennis voor afwijkende ontwikkelingen
 Kennis voor preventie
Beschrijven versus verklaren:
 Ontwikkelingspsychologie:
 Méér dan beschrijven van wat men ziet op welk moment
 Werkzame processen en mechanismen verklaren
 Predictie van ontwikkelingsfenomenen
Nomothetische versus idiografische invalshoek:
 Nomos – thèsis
 (wet – stelling)
 Observatie van grote groep mensen  wetmatigheden
 Idios – graphein
 (eigene – beschrijven)
 Beschrijven van individu  mechanismen
 Complementair
Differentiatie, integratie en organisatie:
 Ontwikkeling verloopt via processen van (DIO):
 Differentiatie
o Verfijning van capaciteiten
 Ongecontroleerde handbeweging -> grijpen ->
pincetgreep
 Integratie
o Samenwerking van verschillende domeinen van
functioneren
 Oog-hand coördinatie = visus + motoriek
 Organisatie
o Complexere gedragsvormen
 Tennis = lopen + zien + grijpen
 Niet enkel in de richting van grotere complexiteit
Structuur versus functie:
 In bestuderen van ontwikkeling kan je aandacht hebben voor:
 Structuur = waaruit iets bestaat
 Functie = werking
 Beide belangrijk en interactief: