Samenvatting H2 bacteriën microbiologie en hygiëne semester 1

HOOFDSTUK 2 BACTERIËN
ZIE LEERDOELEN

Zie blad extra ppt

2.1. CLASSIFICATIE
Indeling bacteriën in families, geslachten en soorten op morfologische (uiterlijke) kenmeren
- Vorm
- Aanwezigheid van sporen
- Flagellen

Ook samenstelling van celwand = belangrijke rol
2.1.1. INDELING VOLGENS VORM
- Blokvormige (kokken)
 Soms in groepjes ontstaan door onvolledige celdeling
 Trosvorm  Staphylococci spp.
 Slingervorm of duplo (diplokok)  Streptococci spp.
- Staafvormig (bacillen)
 Alleen of in ketens
- Gebogen staafvormig (vibrio’s)
 alleen
- Spiraalvormige (spirillen)
 Alleen
Zie figuur p. 29 + VOORBEELDEN staafvormige bacteriën

2.2.2. INDELING VOLGENS AANTAL EN AANHECHTINGSWIJZE VAN
FLAGELLEN
Sommige bacteriën hebben flagellen  opgebouwd ui talrijke flageline-eiwitten

Flagellen
- Zeer klein
- Met lichtmicroscoop enkel zichtbaar na speciale kleuringen bv. zilverimpregnatie

Flagellen dienen voor voortbeweging van m.o. + andere functies
 Aanhechting
Bv. Vibrio chlorea zijn flagellen betrokken bij aanhechting van bacterie aan
darmepitheelcellen van gastheer
 Chemotaxis : gericht zwammen naar een gebied met een hoge concentratie aan VS
(positieve chemotaxis) of heel snel weg te zwemmen van giftige stoffen (negatieve
chemotaxis)

Ongeflagelleerde bacteriën minder virulent (ziekmakend) dan gefalegelleerde

Aantal flagellen per cel kan variëren van 1 tot heel veel, ook plaats aanhechting aan opp. Kan
variëren
 Gebruikt om bacteriën te classificeren
 Onderscheid
o Monotrich geflagelleerd = bacterie heeft 1 flagel aan 1 uiteinde
Bv. Pseudomonas aeruginosa, Vibrio cholerae
o Amfitrich geflagelleerd = bacterie heft 1 flagel aan beide uiteinden

, Bv. Campylobacter jejuni
o Lofotrich geflagelleerd = bacterie heeft meerdere flagellen aan 1 uiteinde
Bv. Pseudomonas fluorescens
o Peritrich geflagelleerd = bacterie heeft meerdere flagellen rond hele
bacterielichaam
Bv. Clostridium botulinum en veel Enterobacteriaceae
Zie figuur p. 30

2.1.3. INDELING VOLGENS AANWEZIGHEID VAN SPOREN
Sommige bacteriën vormen sporen
Bv. Clostridium spp. & Bacillus spp.

Endosporen bevatten erfelijk materiaal van bacterie omhuld met zeer dikke wand
 Geen vorm van vermenigvuldiging = geen voortplantingsvorm zoals sporen van
schimmels
 Het is een vorm voor het overleven van ongunstige milieu- omstandigheden

Sporen hebben geen stofwisseling, MAAR zeer resistent tegen uitputting van VS, hitte, uitdroging,
chemicaliën zoals desinfectantia, extreme pH-waarden, straling…

Sporen kunnen 1000en jaren blijven bestaan en onder gunstige omstandigheden uitgroeien tot
normale cellen

Na replicatie van bacterieel DNA  1 kopie geisoleerd door instulping van celmembraan naar binnen
toe (mesosomen)
 Dit blaasje, prespore snoert zich af en het moedercelmembraan stulpt zich hier nogmaals
omheen
o Prespore nu 2 membranen
 Tussen beide membranen  dikke laag peptidoglycaan = sporeschors =
cortex
 Prespore stapelt calciumdipicolinaat op  helpt DNA en eiwitten in
spore te stabiliseren
o Finaal: endospore gehydrateerd  moedercel barst en endospore vrijgegeven in
milieu
Sporulatieproces = endosporenvorming bij bacteriën
Zie sporulatieproces op extra blad

SPORENVORMERS:
 Bacillus subtilis: van nature in grond (groenten), niet pathogeen

 Bacillus cereus: voornaamste veroorzaker van voedselvergiftiging in rijst en
zetmeelrijke producten. Bacterie kan een exotoxine vormen dat zeer hittestabiel is.
Ook in gepasteuriseerde melk. Laatste jaren vindt men steeds frequenter stammen
die bij lage temperaturen (bv. in koelkast) nog kunnen groeien.

 Clostridium botulinum: een van giftigste stoffen die er bestaan! Omdat de sporen
overal voorkomen  in conservenindustrie altijd verhit tot sporen dood zijn 
maatregel heel goed  botulisme komt niet meer voor in industrieel bereide
conserven. Clostridium botulinum komt Clostridium vermeerdert erg goed onder
anaërobe conditie.