Biologie Hoofdstuk 2 Cel en leven Nectar 4 VWO 4e editie samenvatting van E-Student

Hoofdstuk 2 cel en leven Nectar VWO 4e editie | Samenvatting van E-Student


Hoofdstuk 2 Cel en leven
Paragraaf 2.1 Cellen

Van systeem aarde tot molecuul

Biosfeer: gedeelte Aarde waar leven mogelijk (in hydrosfeer, atmosfeer & lithosfeer)
Ecosysteem: systeem van alle organismen & niet-biologische factoren
Soort: organismen die onderling kunnen voortplanten  vruchtbare nakomelingen
Populatie: groep soortgenoten in gebied
Organisme: levend wezen (mens, dier, plant, bacterie & schimmel)
Organenstelsel: groep samenwerkende organen (spijsverteringsstelsel)

Organisatieniveaus (biologie): van hoog naar laag
Orgaan: Onderdeel van organisme met speciale taak (hart, long)
Weefsel: groep cellen met dezelfde bouw & functie
Cel: kleinste deel van organisme (dat levensverschijnselen vertoont)
Organel: onderdeel van cel met speciale taak (chloroplast, kern)
Molecuul: bouwwerk van atomen van niet-metalen (eiwitmolecuul, DNA-molecuul)

Eencelligen
 gassen uitwisselen met het milieu  door diffusie
 relatief groot buitenoppervlak.
 Hoe groter een organisme, des te groter afstand tussen cel en omgeving
 Inhoud neemt sterker toe dan oppervlak: vraag naar zuurstof groter dan
buitenoppervlak kan aanvoeren  diffusie niet meer genoeg

Vergelijk kleine kubus 1cm (garnaal)
Oppervlakte/inhoud= 6 cm2/1cm3; verhouding 6:1
Grote kubus 10cm(vis)
Oppervlakte/inhoud= 600 cm2/1000 cm3 ; verhouding 6:10

Grotere organismen:
1. Gaswisselingsorganen
2. transport zuurstof & koolstofdioxide

Celspecialisatie en differentiatie

 Alle cellen organisme: hetzelfde DNA.
o Niet gespecialiseerde cellen = stamcellen.
 Uit stamcellen  ontstaan gespecialiseerde cellen
 Celspecialisatie ontstaat:
o In cel: niet alle genen afgelezen.
 sommige genen uit-/ingeschakeld
o Stoffen buiten cel regelen activiteiten van cel
1. Hormonen (via het bloed)
2. Signaalstoffen van cellen uit directe omgeving (inductie)

 Celspecialisatie:
o gestuurd door regelgenen
  hebben invloed op elkaar

, Hoofdstuk 2 cel en leven Nectar VWO 4e editie | Samenvatting van E-Student


o begint tijdens groei van embryo
o cellen niet dezelfde samenstelling organellen

Spiercellen: veel mitochondriën vereist voor opwekken energie
Kliercellen: veel transportblaasjes vereist voor vervoeren gemaakte enzym

Stamcel: kan veranderen in ander celtype (= specialiseren, aantal verschillende
celtypen bepaald door stamceltype). Organen hebben zelf stamcellen.

Soorten stamcellen

 Volwassen stamcellen; cellen uit orgaan die cellen worden uit orgaan
1. Embryonale stamcellen; gewonnen uit embryo

2. Stamcellen uit beenmerg; worden bloedcellen

3. Uit navelstreng gewonnen cellen

Celdifferentiatie: cellen krijgen functies  groepen genen in cel worden
aan-/uitgeschakeld, dit hangt af van celtype dat de bestemming (determinatie)
krijgt door Mastergenen (= genen van regeleiwitten in DNA die actieve genen
bepalen).
 Gedetermineerde cellen delen tot celspecialisatie.

 Kan ontstaan door Inductie: contact met buurcellen beïnvloedt
ontwikkelingsrichting cel (cellen kunnen verdwijnen door
voorgeprogrammeerde celdood  ontstaan aparte vingers)

Organel: celonderdeel met bepaalde taak, werken samen binnen cel
 Celmembraan
 Plastiden
 Kern
 Mitochondrion
 Endoplasmatisch reticulum
 Ribosoom
 Golgiapparaat
 Vacuole

Levenskenmerken
1. Eten (voeding opnemen)
2. Bewegen
3. Voortplanting
4. Groei
5. Prikkels waarnemen (zintuigen)
6. Uitscheiding (afvalstoffen afgeven)
7. Ademhalen