Samenvatting Anatomie en Fysiologie van het Dier: H1 & H2 | Agro- en biotechnologie: dierenzorg | Hogeschool Gent | 2026/27

H1: Inleiding

1 Situering
1) Anatomie
 Anatomie = studie v/d vorm, bouw, ligging en onderlinge relaties van lichaamsstructuren
(cellen, weefsels, organen en stelsels)
 Microscopische anatomie = studie v/d vorm, bouw, ligging en onderlinge betrekkingen van
structuren die niet meer met het blote oog waarneembaar zijn
o Cytologie = celleer = studie v/d celstructuur
o Histologie = weefselleer = studie v/d weefselstructuur
 Macroscopische anatomie = studie v/d vorm, bouw, ligging en onderlinge betrekkingen van
organen, stelsels en hun macroscopisch waarneembare onderdelen
o Systematische anatomie: lichaam bestuderen per stelsel
o Vergelijkende anatomie: overeenkomsten en verschillen tussen diersoorten
bestuderen
o Topografische anatomie: ligging en onderlinge relaties anatomie bestuderen
o Regionale anatomie: alle anatomische structuren van lichaamsregio bestuderen
o Toegepaste/klinische anatomie: anatomische structuren belangrijk voor medische
behandelingen en chirurgische ingrepen bestuderen

2) Fysiologie
 Fysiologie = studie v/d werking en functies v/d verschillende cellen, weefsels, organen en
stelsels.
o Processen die ervoor zorgen dat een organisme in leven blijft en zich kan aanpassen
aan veranderingen i/d omgeving bestuderen
 Cel < weefsel < orgaan < stelsel
o Cel = anatomische eenheid v/e levend wezen
o Weefsel = geheel van analoge cellen
o Orgaan = structuur opgebouwd uit verschillende weefsels die samen 1 of meerdere
specifieke functies vervullen
o Stelsel = geheel van organen met eenzelfde fysiologische functie

,2 Terminologie voor het aanduiden van de ligging, richting en
aanzichten
1) Doorsneden
 Mediane snede = doorheen lengteas v/d wervelkolom
 Sagittale snede = evenwijdig met mediane snede
 Transversale/dwarse snede = loodrecht op wervelkolom/ledematen
 Horizontale snede = verdeelt lichaam in dorsale (omhoog) en ventrale (omlaag) zijde

2) Richtingsaanduidingen
 Craniaal: naar kop (voor)
 Caudaal: naar staart (achter)
 Lateraal: naar zijkant v/h lichaam (uit)
 Mediaal: naar midden v/h lichaam (in)
 Dorsaal: naar rugzijde (boven)
 Ventraal naar buikzode (onder)

3) Terminologie met betrekking tot lichaamshelften
 Ipsilateraal: aan dezelfde zijde v/h lichaam
 Contralateraal: tegenoverliggende zijde v/h lichaam
 Bilateraal: aan beide zijden v/h lichaam

4) Terminologie voor ingewanden (viscera) en
lichaamsholten
 Parietaal: tegen lichaamswand
 Visceraal: tegen ingewanden

5) Terminologie voor de kop
 Dorsaal (bovenzijde kop) – ventraal (onderzijde
kop)
 Rostraal (neustop, ipv caudaal) – craniaal
(achterzijde kop)

6) Terminologie voor de ledematen
 Proximaal: dicht tegen romp
 Distaal: verder van romp
 Mediaal: binnenzijde lidmaat
 Lateraal: buitenzijde lidmaat
 Dorsaal: voorzijde lidmaat
 Palmair: achterzijde voorbeen
 Plantair: achterzijde achterbeen
 Axiaal: naar middenlijn van lidmaat gericht
 Abaxiaal: weg v/d middenlijn v/h lidmaat

7) Andere terminologie
 Internus: inwendig
 Externus: uitwendig
 Profundus: diep
 Superfacialis: oppervlakkig

, H2: Osteologie

3 Functies van het skelet
 Steun en vormgeving a/h lichaam
 Aanhechtingsplaats voor spieren en vorming van hefbomen die beweging mogelijk maken
 Bescherming van vitale organen
 Dynamische opslagplaats voor mineralen (vnl calcium en
fosfor)
 Vorming van bloedcellen i/h rode beenmerg


4 Structuur van het bot
1) Het lange been
a) Beenstructuur
 Epifysen: 2 bredere uiteinden
o Kraakbeen: dunne laag die epifyse bekleed (ipv
periost)
o Compact been
o Spongieus been: beenbalkjes omsluiten kleine
ruimtes waar beenmerg in voorkomt
 Diafyse = middenstuk: holle cilinder
o Mergholte: centrale holte v/d diafyse
o Jong dier : rood beenmerg
o Volwassen dier : geel beenmerg
 Compact been: vormt wand v/d botcilinder
 Periost = beenvlies: dunne laag die compact been
bekleed
 Endost: bekleed centrale mergholte, kleine openingen
i/h spongieus been en kanalensysteem in compact been

b) Eigenlijke beenweefsel
 Compact beenweefsel:
o Tussencelstof/botmatrix: osteoïd (collageenvezels gevormd in osteoblasten)
doortrokken met calciumfosfaatzouten. Het is hard, ondoorschijnend en wit.
o Kanalen van Havers: cilindrische kanalen met
bloedvaten en zenuwen. Gelegen volgens de lengte v/h
been en dwars verbonden. Zorgt voor toevoer van O2
en voedingsstoffen naar beenweefsel.
o Osteoblasten: zorgen voor vorming nieuwe botmatrix
(ossificatie) adhv afzetting van calciumfosfaatzouten.
Eens volledig omgeven door gecalcificeerde botmatrix
veranderen ze in osteocyten. (Beencel)
o Osteocyten: volwassen beencellen in kleine holtes
rond de kanalen van Havers. Fijne kanaaltjes zorgen
voor verbinding tussen de osteocyten. (Beencel)
o Osteoclasten: grote cellen betrokken bij de afbraak
van beenweefsel door afgifte van zuren en enzymen
(Beencel)

,  Sponsachtig beenweefsel: netwerk van onderling verbonden beenbalkjes (trabekels)
e/d ruimtes hiertussen zijn gevuld met beenmerg. Vooral in epifysen v lange beenderen
 Periost: vlies van dicht bindweefsel dat het bot omgeeft. Het is gehecht aan
onderliggend beenweefsel
o Binnenzijde is een beenvormende laag  lage activiteit bij volwassenen, maar kan
terug actief worden bij herstelprocessen (botbreuk)
o Behalve thv gewrichtsvlakken  bot bedekt met hyalien kraakbeen
 Endost: dun bindweefselvlies dat inwendige botoppervlakken (mergholte etc.) bekleed
o Dun, celrijk bindweefsellaagje dat osteoclasten en -blasten bevat
 Beenmerg: zacht weefsel bestaande uit bindweefselcellen, vetcellen, bloedvaten en
voorlopercellen van bloedcellen.
o In mergholte van lange beenderen + sponsachtig beenweefsel
o Rood beenmerg: actief betrokken bij vorming bloedcellen
o Geel beenmerg: voornamelijk vetcellen
 Gewrichtskraakbeen: dun laagje doorschijnend hyalien kraakbeen dat met onderliggend
bot verbonden is.
o Diarthrosen = gewrichten met gewrichtsholte en synoviaalvocht
o Verminderd de wrijving tss gewrichtsvlakken + shockabsorberend

2) De ossificatie/verbening
a) Soorten verbening
 Endochondrale verbening: kraakbeen  been
 Intramembraneuze verbening: bindweefsel  been

b) Het lange been
 Lengtegroei oiv groeischijven:
o Kraakbeen ondergaat endochondrale verbening  vorming verbeningskernen
o Verbening start in centrum v/d diafyse
o Groeikaakbeenschijf/groeischijf: kraakbeenlaag op overgang tss diafyse en
epifyse, zorgen voor verdere lengtegroei. Worden uiteindelijk ook verbeend en
doorbroken  einde v/d lengtegroei
o Sluiting groeischijven afhankelijk van meerdere factoren: genetisch, voeding,
(geslachts)hormonen…
 Diktegroei: nieuwe beenvorming langs binnenzijde v/h periost door osteoblasten i/d
osteogene laag
 Apofysen = beenuitsteeksels die uit afzonderlijke beenkern ontstaan maar geen
gewrichtskraakbeen behouden

c) Het korte been
 Korte beenderen hebben een duidelijke mergholte, lange beenderen niet
 Korte beenderen ontstaan uit slechts 1 verbeningskern
 Sesambeentjes: bevinden zich in
pezen ter hoogte van gewrichten en
beschermen tegen druk en slijtage
o Worden niet omgeven door
periost
o Patella/knieschijf = grootste
sesambeen v/h lichaam