Les 1 – 21/09
1
,Inleiding: definities en criminologie als wetenschap
Criminologie relevantie?
Criminaliteit begrijpen
Impact van criminaliteit op individuen bestuderen
Ontwikkelen evidence-based aanpak = beslissingen worden genomen o.b.v. beschikbaar
wetenschappelijk bewijs, klinische expertise en de voorkeuren van de patiënt => criminaliteit
verminderen
De veiligheidsparadox
= Ondanks een daling van delicten, voelen mensen zich steeds onveiliger.
Meer regels en strengere straffen MAAR hogere straffen schrikken niet genoeg af, de kans om
gevat te worden dan weer wel.
Nuance: er ontstaan steeds nieuwe vormen van criminaliteit DUS klassieke misdrijven nemen af, maar
er komen andere delicten bij die voor onrust zorgen
Wat is het strafdoel (= reden waarom een straf wordt opgelegd):
1. Vergelding = het opleggen van een straf voor wie een strafbaar feit heeft begaan, boeten voor
de feiten
2. Algemene preventie (afschrikking) = een straf bedoeld om andere mensen in de maatschappij
af te schrikken en zo toekomstige strafbare feiten te voorkomen
3. Individuele/bijzondere preventie (afschrikking) = de straf moet de veroordeelde afschrikken om
toekomstig strafbaar gedrag te voorkomen
4. Herstel = nadruk op het herstellen van de schade aangericht door het misdrijf -> bevordering
van verzoening, maatschappelijke re-integratie, …
Door de overbevolking in de gevangenissen, bereiken ze hun doel (herstel) niet meer.
Door het tekort aan cellen en begeleiding kan er niet genoeg ingezet worden op re-integratie.
Dus moeten er meer alternatieve straffen komen: taakstraffen, elektronisch toezicht, …
Leeftijdscriminaliteitscurve
Kindertijd (0–12 jaar): bijna geen criminaliteit.
Tienertijd (12–18 jaar): de criminaliteit stijgt sterk → jongeren
gaan experimenteren, grenzen opzoeken, groepsdruk.
Jonge volwassenheid (18–23 jaar): piek! Hier wordt de meeste
criminaliteit gepleegd (vooral kleine delicten zoals diefstal,
vandalisme, vechtpartijen).
Volwassenheid (25+): criminaliteit daalt snel → mensen krijgen
werk, relaties, meer verantwoordelijkheden.
Oudere leeftijd (40+): nauwelijks nog criminaliteit.
Criminaliteit doorheen de tijd
Ancien régime Vorst (alleenheerser) bepaalt wat criminaliteit was
focus op afschrikking
Verlichting / Klassieke strafrecht − Ratio staat centraal -> dader maakt de keuze om
criminaliteit te plegen
(focus op daad) − Ernst van straf staat in balans met ernst van het
feit
Positivisme − Mens is gedetermineerd om criminaliteit te
plegen (erfelijkheid, slechte opvoeding, armoede,
(focus op dader) lage zelfcontrole, …)
− Focus op beschermen van dader: sanctioneren
ipv straffen, behandeling, resocialisatie, …
2
,Definitie
Enge definitie (strafrecht) = gedrag dat door de wet verboden is en waarvoor je dus een straf kan
krijgen
Sutherland:
‘The essential characteristic of crime is that it is behaviour which is prohibited by the state as an injury
to the state and against the state may react, at least as a last resort, by punishment’
Criminaliseren Iets is illegaal en strafbaar
Bvb drugsbezit is gecriminaliseerd -> verboden én strafbaar volgens
strafwetboek
Decriminaliseren Iets is illegaal maar niet meer strafbaar (niet meer gestraft via wetboek
maar via administratieve straffen)
Bvb gebruik kleine hoeveelheden cannabis voor persoonlijk gebruik -> in
België gedeeltelijk gedecriminaliseerd (nog steeds verboden MAAR
meestal enkel administratieve boete)
Legaliseren Iets is legaal MAAR er zijn vaak regels aan verbonden (regalisering)
Bvb alcoholverkoop -> legaal maar met regels: niet aan minderjarigen
Brede, sociale definitie = criminaliteit is niet enkel wat in de wet staat, maar ook wat een samenleving
ziet als ‘fout’ gedrag -> criminaliteit = sociaal construct
Criminaliteit varieert ook in tijd en ruimte.
Criminaliteit en politiek
Criminaliteit hangt altijd samen met de tijd en maatschappij waarin we leven, het is een reflectie ervan.
Normatieve criminaliteitsdefinitie Reactieve criminaliteitsdefinitie
− Criminaliteit = gedrag dat tegen de norm − Criminaliteit = wat de samenleving of
ingaat (strafrechtsnorm, morele norm, autoriteiten als crimineel zien
sociale norm,…) − Gaat om reactie op het gedrag
zie ook les labelling, conflict en culturele
criminologie)
Wat is criminologie?
Garofalo: Italiaanse jurist, bedacht concept van criminologie
Topinard: gebruikte als eerste het woord criminologie
Zagen criminologie als ‘Lombrosiaans project’
Genoemd naar Lombroso
Idee? Kijken naar mensen die misdaden plegen VS mensen die dat niet doen
VS criminologie als ‘overheidsproject’: kijkt naar hoe politie, gevangenissen en criminaliteitsmetingen
werken (empirisch)
Beleid ondersteunen
De moderne criminologie is een combinatie van deze beide stromingen.
Sutherland: criminologie = het bestuderen van het maken van wetten, het overtreden van wetten en
de reactie van de samenleving daarop
Niet volledig: sommige mensen veroorzaken risico of schade zonder een wet te overtreden
3 belangrijke onderdelen criminologie:
1. Studie van criminaliteit: het fenomeen zelf
2. Studie van de personen die criminaliteit plegen: wie en waarom?
3. Studie van de reactie: straf, gevangenissen, regels, …
Criminologie combineert psychologie, sociologie, recht, statistiek, … (interdisciplinair)
3
, Mensen die criminaliteit plegen
Historisch overzicht:
Classicisme: de rationele mens
Positivisme: de gedetermineerde mens
Mannen VS vrouwen: de geslachtskloof
Mannen grotere kans
De criminaliteitscurve: de meeste mensen plegen criminaliteit tussen 18-25j
Hoe vroeger er wordt gestart met criminaliteit, hoe meer kans op een lange en intensieve
carrière
Waarom plegen mensen criminaliteit?
De meeste mensen plegen geen criminaliteit
Risicofactoren (verhogen de kans maar geen causaliteit):
Persoonlijke factoren (Vb. zelfcontrole = spier)
Directe omgeving: binding met vrienden, ouders, familie, …
Structurele factoren: buurt waarin je opgroeit
Correlatie Causaliteit
A, B, C,… kunnen de kans op criminaliteit verhogen A alleen zorgt altijd voor X
Reacties op criminaliteit
Middeleeuwen: straffen waren publiek en zichtbaar, vaak voorbeeldstraffen + doodstraf werd
gebruikt
België: doodstraf mogelijk tot 1996, laatste uitvoering 1863 (omgezet in levenslange
gevangenisstraf)
Verlichting: geboorte gevangenisstraf
Focus op algemene preventie: misdaad voorkomen door regels en straffen bekend te maken
Positivisme: focus op hulp aan dader en bijzondere preventie: voorkomen dat dezelfde persoon
opnieuw crimineel wordt
Reacties van staat: via administratief recht en strafrecht
Politie: vaststeller, opstellen PV
OM: parket (magistraten, procureur) als “zeef” -> vervolging
Rechtbank: onafhankelijke rechters die straf bepalen -> straftoemeting
Gevangenis, elektronisch toezicht, kleinschalige detentie, … -> strafuitvoering
Dit systeem werkt als een trechter: OM vervolgt niet alle misdrijven (zaken worden
geseponeerd)
Criminaliteit meten?
Statistieken (geregistreerde criminaliteit)
Survey = vragenlijst
Interview
Geregistreerde criminaliteit Dark number
Gevat door de politie en er wordt een PV opgemaakt Niet-geregistreerde criminaliteit, er is geen
aangifte gedaan (bang, schaamte,
legitimiteitsprobleem = geen vertrouwen, …)
4
1
,Inleiding: definities en criminologie als wetenschap
Criminologie relevantie?
Criminaliteit begrijpen
Impact van criminaliteit op individuen bestuderen
Ontwikkelen evidence-based aanpak = beslissingen worden genomen o.b.v. beschikbaar
wetenschappelijk bewijs, klinische expertise en de voorkeuren van de patiënt => criminaliteit
verminderen
De veiligheidsparadox
= Ondanks een daling van delicten, voelen mensen zich steeds onveiliger.
Meer regels en strengere straffen MAAR hogere straffen schrikken niet genoeg af, de kans om
gevat te worden dan weer wel.
Nuance: er ontstaan steeds nieuwe vormen van criminaliteit DUS klassieke misdrijven nemen af, maar
er komen andere delicten bij die voor onrust zorgen
Wat is het strafdoel (= reden waarom een straf wordt opgelegd):
1. Vergelding = het opleggen van een straf voor wie een strafbaar feit heeft begaan, boeten voor
de feiten
2. Algemene preventie (afschrikking) = een straf bedoeld om andere mensen in de maatschappij
af te schrikken en zo toekomstige strafbare feiten te voorkomen
3. Individuele/bijzondere preventie (afschrikking) = de straf moet de veroordeelde afschrikken om
toekomstig strafbaar gedrag te voorkomen
4. Herstel = nadruk op het herstellen van de schade aangericht door het misdrijf -> bevordering
van verzoening, maatschappelijke re-integratie, …
Door de overbevolking in de gevangenissen, bereiken ze hun doel (herstel) niet meer.
Door het tekort aan cellen en begeleiding kan er niet genoeg ingezet worden op re-integratie.
Dus moeten er meer alternatieve straffen komen: taakstraffen, elektronisch toezicht, …
Leeftijdscriminaliteitscurve
Kindertijd (0–12 jaar): bijna geen criminaliteit.
Tienertijd (12–18 jaar): de criminaliteit stijgt sterk → jongeren
gaan experimenteren, grenzen opzoeken, groepsdruk.
Jonge volwassenheid (18–23 jaar): piek! Hier wordt de meeste
criminaliteit gepleegd (vooral kleine delicten zoals diefstal,
vandalisme, vechtpartijen).
Volwassenheid (25+): criminaliteit daalt snel → mensen krijgen
werk, relaties, meer verantwoordelijkheden.
Oudere leeftijd (40+): nauwelijks nog criminaliteit.
Criminaliteit doorheen de tijd
Ancien régime Vorst (alleenheerser) bepaalt wat criminaliteit was
focus op afschrikking
Verlichting / Klassieke strafrecht − Ratio staat centraal -> dader maakt de keuze om
criminaliteit te plegen
(focus op daad) − Ernst van straf staat in balans met ernst van het
feit
Positivisme − Mens is gedetermineerd om criminaliteit te
plegen (erfelijkheid, slechte opvoeding, armoede,
(focus op dader) lage zelfcontrole, …)
− Focus op beschermen van dader: sanctioneren
ipv straffen, behandeling, resocialisatie, …
2
,Definitie
Enge definitie (strafrecht) = gedrag dat door de wet verboden is en waarvoor je dus een straf kan
krijgen
Sutherland:
‘The essential characteristic of crime is that it is behaviour which is prohibited by the state as an injury
to the state and against the state may react, at least as a last resort, by punishment’
Criminaliseren Iets is illegaal en strafbaar
Bvb drugsbezit is gecriminaliseerd -> verboden én strafbaar volgens
strafwetboek
Decriminaliseren Iets is illegaal maar niet meer strafbaar (niet meer gestraft via wetboek
maar via administratieve straffen)
Bvb gebruik kleine hoeveelheden cannabis voor persoonlijk gebruik -> in
België gedeeltelijk gedecriminaliseerd (nog steeds verboden MAAR
meestal enkel administratieve boete)
Legaliseren Iets is legaal MAAR er zijn vaak regels aan verbonden (regalisering)
Bvb alcoholverkoop -> legaal maar met regels: niet aan minderjarigen
Brede, sociale definitie = criminaliteit is niet enkel wat in de wet staat, maar ook wat een samenleving
ziet als ‘fout’ gedrag -> criminaliteit = sociaal construct
Criminaliteit varieert ook in tijd en ruimte.
Criminaliteit en politiek
Criminaliteit hangt altijd samen met de tijd en maatschappij waarin we leven, het is een reflectie ervan.
Normatieve criminaliteitsdefinitie Reactieve criminaliteitsdefinitie
− Criminaliteit = gedrag dat tegen de norm − Criminaliteit = wat de samenleving of
ingaat (strafrechtsnorm, morele norm, autoriteiten als crimineel zien
sociale norm,…) − Gaat om reactie op het gedrag
zie ook les labelling, conflict en culturele
criminologie)
Wat is criminologie?
Garofalo: Italiaanse jurist, bedacht concept van criminologie
Topinard: gebruikte als eerste het woord criminologie
Zagen criminologie als ‘Lombrosiaans project’
Genoemd naar Lombroso
Idee? Kijken naar mensen die misdaden plegen VS mensen die dat niet doen
VS criminologie als ‘overheidsproject’: kijkt naar hoe politie, gevangenissen en criminaliteitsmetingen
werken (empirisch)
Beleid ondersteunen
De moderne criminologie is een combinatie van deze beide stromingen.
Sutherland: criminologie = het bestuderen van het maken van wetten, het overtreden van wetten en
de reactie van de samenleving daarop
Niet volledig: sommige mensen veroorzaken risico of schade zonder een wet te overtreden
3 belangrijke onderdelen criminologie:
1. Studie van criminaliteit: het fenomeen zelf
2. Studie van de personen die criminaliteit plegen: wie en waarom?
3. Studie van de reactie: straf, gevangenissen, regels, …
Criminologie combineert psychologie, sociologie, recht, statistiek, … (interdisciplinair)
3
, Mensen die criminaliteit plegen
Historisch overzicht:
Classicisme: de rationele mens
Positivisme: de gedetermineerde mens
Mannen VS vrouwen: de geslachtskloof
Mannen grotere kans
De criminaliteitscurve: de meeste mensen plegen criminaliteit tussen 18-25j
Hoe vroeger er wordt gestart met criminaliteit, hoe meer kans op een lange en intensieve
carrière
Waarom plegen mensen criminaliteit?
De meeste mensen plegen geen criminaliteit
Risicofactoren (verhogen de kans maar geen causaliteit):
Persoonlijke factoren (Vb. zelfcontrole = spier)
Directe omgeving: binding met vrienden, ouders, familie, …
Structurele factoren: buurt waarin je opgroeit
Correlatie Causaliteit
A, B, C,… kunnen de kans op criminaliteit verhogen A alleen zorgt altijd voor X
Reacties op criminaliteit
Middeleeuwen: straffen waren publiek en zichtbaar, vaak voorbeeldstraffen + doodstraf werd
gebruikt
België: doodstraf mogelijk tot 1996, laatste uitvoering 1863 (omgezet in levenslange
gevangenisstraf)
Verlichting: geboorte gevangenisstraf
Focus op algemene preventie: misdaad voorkomen door regels en straffen bekend te maken
Positivisme: focus op hulp aan dader en bijzondere preventie: voorkomen dat dezelfde persoon
opnieuw crimineel wordt
Reacties van staat: via administratief recht en strafrecht
Politie: vaststeller, opstellen PV
OM: parket (magistraten, procureur) als “zeef” -> vervolging
Rechtbank: onafhankelijke rechters die straf bepalen -> straftoemeting
Gevangenis, elektronisch toezicht, kleinschalige detentie, … -> strafuitvoering
Dit systeem werkt als een trechter: OM vervolgt niet alle misdrijven (zaken worden
geseponeerd)
Criminaliteit meten?
Statistieken (geregistreerde criminaliteit)
Survey = vragenlijst
Interview
Geregistreerde criminaliteit Dark number
Gevat door de politie en er wordt een PV opgemaakt Niet-geregistreerde criminaliteit, er is geen
aangifte gedaan (bang, schaamte,
legitimiteitsprobleem = geen vertrouwen, …)
4
