MILIEUKUNDE
H1: INLEIDING MILIEUKUNDE
1. Wat is milieu en waarom milieukunde
1.1.1 Milieu en mens
Het milieu is de volledige fysieke, levende en niet-levende omgeving van de mens. Mens en
milieu staan in een wederkerige relatie:
• De mens maakt deel uit van het milieu.
• We zijn afhankelijk van een gezonde, functionerende planeet voor basisbehoeften zoals
lucht, water, voedsel en bescherming → hiervoor is natuur en ecologie zeer belangrijk!
• MAAR mensen oefenen ook invloed uit op de natuur & milieu
Menselijke activiteiten hebben ons leven verbeterd (gezondheid, welvaart, mobiliteit), maar
tegelijk ook natuurlijke systemen beschadigd. Voorbeelden van milieuproblemen:
• Luchtverontreiniging
• Watervervuiling
• Bodemerosie
• Uitsterven van soorten
Deze problemen bedreigen niet alleen ons welzijn vandaag, maar ook de toekomst van de
samenleving.
Milieukunde focust dus niet enkel op wat nuttig is voor de mens, maar ook op de natuur zelf.
Daarom worden milieukunde en ecologie samen bestudeerd.
1.1.2 De aarde als eiland: hulpbronnen en ecosysteemdiensten
De aarde kan worden gezien als een eiland:
• Eindig
• Met beperkte hulpbronnen
• Met grenzen aan wat het kan leveren en opnemen
,Natuurlijke hulpbronnen
• Dit zijn materialen en energiebronnen uit de natuur.
• Natuurlijke hulpbronnen = grondstoffen (of materialen) en energiebronnen
Hernieuwbare hulpbronnen:
• Worden snel aangevuld
• Voorbeelden: zonlicht, wind, golfenergie
Niet-hernieuwbare hulpbronnen:
• Worden zeer traag gevormd
• Voorbeelden: mineralen, olie
• Wanneer ze op zijn, zijn ze definitief weg.
Welke van onderstaande beschouwen we als hernieuwbare energiebron?
• Stuwdam (waterkracht): Ja, want water wordt steeds opnieuw aangevuld door de
natuurlijke waterkringloop.
• Zonnepanelen: Ja, want ze gebruiken energie van de zon die voortdurend beschikbaar is.
• Kernenergie: Nee, uranium is een beperkte grondstof die ooit opraakt – wel grijze zone
• STEG (stoom- en gasturbine): Nee, want die werkt meestal op aardgas, een fossiele en
eindige brandstof.
,Ecosysteemdiensten
Diensten geleverd door een goed functionerende planeet:
• Klimaatregeling
• Zuurstof produceren
• Regulatie van temperatuur en neerslag
• Bescherming tegen stormen en overstromingen
• Opslag en regulatie van water
• Voorkomen van bodemerosie door vegetatie
• Bodemvorming
• …
Deze diensten kunnen aangetast worden door:
• Overexploitatie
• Toenemende menselijke activiteit
• Habitatvernietiging
• Vervuiling
• Bevolkingsgroei en toenemende welvaart
1.1.3 Milieukunde
Milieukunde is een interdisciplinaire wetenschap die de relatie tussen mens en milieu
bestudeert, met als doel potentiële & actuele problemen te voorkomen of op te lossen.
Belangrijke principes uit het Europese milieubeleid:
Voorzorgsbeginsel
→ Maatregelen nemen bij risico op schade, zelfs zonder volledige wetenschappelijke zekerheid.
De vervuiler betaalt
→ Wie schade veroorzaakt moet de kosten dragen.
Milieuproblemen kunnen op verschillende schaalniveaus voorkomen:
• Lokaal (bv. geurhinder)
• Regionaal (bv. verzuri ng)
• Globaal (bv. klimaatverandering)
Voorbeeld: fijn stof veroorzaakt duizenden vroegtijdige overlijdens per jaar.
, De planetaire grenzen
1.2.1 “From a small world on a big planet to a big world on a small planet”
Vroeger dacht men dat de aarde:
• Onuitputtelijk was
• Alle impact kon opvangen
Door bevolkingsgroei en industrialisatie is dit beeld veranderd.
De mens heeft nu een grote invloed op het aardsysteem.
Tijdperken? – Wat is de ‘base line’?
Antropoceen
• De menheid is uitgegroeid tot een kracht van geologische proporties (sinds 1950)
• Mens heeft invloed op de toestand waarin de aarde zich bevindt dan geologische
processen zoals:
- Afstand tot de zon
- Vulkaanuitbarstingen
- Aardbevingen
- ….
• Holoceen is reeds verlaten!
• De toestand v/d aarde wijkt al lang af van de gekende stabiele toestand v/d holoceen
• Doel: aarde behouden in een “manageable” state
H1: INLEIDING MILIEUKUNDE
1. Wat is milieu en waarom milieukunde
1.1.1 Milieu en mens
Het milieu is de volledige fysieke, levende en niet-levende omgeving van de mens. Mens en
milieu staan in een wederkerige relatie:
• De mens maakt deel uit van het milieu.
• We zijn afhankelijk van een gezonde, functionerende planeet voor basisbehoeften zoals
lucht, water, voedsel en bescherming → hiervoor is natuur en ecologie zeer belangrijk!
• MAAR mensen oefenen ook invloed uit op de natuur & milieu
Menselijke activiteiten hebben ons leven verbeterd (gezondheid, welvaart, mobiliteit), maar
tegelijk ook natuurlijke systemen beschadigd. Voorbeelden van milieuproblemen:
• Luchtverontreiniging
• Watervervuiling
• Bodemerosie
• Uitsterven van soorten
Deze problemen bedreigen niet alleen ons welzijn vandaag, maar ook de toekomst van de
samenleving.
Milieukunde focust dus niet enkel op wat nuttig is voor de mens, maar ook op de natuur zelf.
Daarom worden milieukunde en ecologie samen bestudeerd.
1.1.2 De aarde als eiland: hulpbronnen en ecosysteemdiensten
De aarde kan worden gezien als een eiland:
• Eindig
• Met beperkte hulpbronnen
• Met grenzen aan wat het kan leveren en opnemen
,Natuurlijke hulpbronnen
• Dit zijn materialen en energiebronnen uit de natuur.
• Natuurlijke hulpbronnen = grondstoffen (of materialen) en energiebronnen
Hernieuwbare hulpbronnen:
• Worden snel aangevuld
• Voorbeelden: zonlicht, wind, golfenergie
Niet-hernieuwbare hulpbronnen:
• Worden zeer traag gevormd
• Voorbeelden: mineralen, olie
• Wanneer ze op zijn, zijn ze definitief weg.
Welke van onderstaande beschouwen we als hernieuwbare energiebron?
• Stuwdam (waterkracht): Ja, want water wordt steeds opnieuw aangevuld door de
natuurlijke waterkringloop.
• Zonnepanelen: Ja, want ze gebruiken energie van de zon die voortdurend beschikbaar is.
• Kernenergie: Nee, uranium is een beperkte grondstof die ooit opraakt – wel grijze zone
• STEG (stoom- en gasturbine): Nee, want die werkt meestal op aardgas, een fossiele en
eindige brandstof.
,Ecosysteemdiensten
Diensten geleverd door een goed functionerende planeet:
• Klimaatregeling
• Zuurstof produceren
• Regulatie van temperatuur en neerslag
• Bescherming tegen stormen en overstromingen
• Opslag en regulatie van water
• Voorkomen van bodemerosie door vegetatie
• Bodemvorming
• …
Deze diensten kunnen aangetast worden door:
• Overexploitatie
• Toenemende menselijke activiteit
• Habitatvernietiging
• Vervuiling
• Bevolkingsgroei en toenemende welvaart
1.1.3 Milieukunde
Milieukunde is een interdisciplinaire wetenschap die de relatie tussen mens en milieu
bestudeert, met als doel potentiële & actuele problemen te voorkomen of op te lossen.
Belangrijke principes uit het Europese milieubeleid:
Voorzorgsbeginsel
→ Maatregelen nemen bij risico op schade, zelfs zonder volledige wetenschappelijke zekerheid.
De vervuiler betaalt
→ Wie schade veroorzaakt moet de kosten dragen.
Milieuproblemen kunnen op verschillende schaalniveaus voorkomen:
• Lokaal (bv. geurhinder)
• Regionaal (bv. verzuri ng)
• Globaal (bv. klimaatverandering)
Voorbeeld: fijn stof veroorzaakt duizenden vroegtijdige overlijdens per jaar.
, De planetaire grenzen
1.2.1 “From a small world on a big planet to a big world on a small planet”
Vroeger dacht men dat de aarde:
• Onuitputtelijk was
• Alle impact kon opvangen
Door bevolkingsgroei en industrialisatie is dit beeld veranderd.
De mens heeft nu een grote invloed op het aardsysteem.
Tijdperken? – Wat is de ‘base line’?
Antropoceen
• De menheid is uitgegroeid tot een kracht van geologische proporties (sinds 1950)
• Mens heeft invloed op de toestand waarin de aarde zich bevindt dan geologische
processen zoals:
- Afstand tot de zon
- Vulkaanuitbarstingen
- Aardbevingen
- ….
• Holoceen is reeds verlaten!
• De toestand v/d aarde wijkt al lang af van de gekende stabiele toestand v/d holoceen
• Doel: aarde behouden in een “manageable” state
