Touwslager: Ambacht van de Touwslagerij Stuvia
Touwslager: Ambacht van de Touwslagerij
Deze samenvatting behandelt het ambacht van touwslager in Nederland, een vak dat van
oudsher onlosmakelijk verbonden is met de scheepvaart en de zeilmakerij, maar
tegenwoordig door slechts een handvol vakmensen in ere wordt gehouden. Er bestaat geen
formele opleiding tot touwslager: het vak wordt van oudsher geleerd door praktische
ervaring, vaak binnen families of via zelfstudie.
Dit document behandelt de geschiedenis en werkwijze van het touwslagersvak, het
ontbreken van een formele opleiding, de huidige stand van de sector in Nederland, de
techniek van het slaan van touw, en de rol van organisaties zoals Crafts Council Nederland
bij het zichtbaar maken van dit zeldzame ambacht. Aangevuld met begrippen, een
stappenplan, praktijkcasussen en oefenvragen.
Touwslagerij is een van de meest bedreigde ambachten van Nederland: waar ooit in vrijwel
elke havenstad een touwslagerij te vinden was, resteren nu nog maar enkele bedrijven die
het vak op traditionele, handmatige wijze uitoefenen. Dit maakt kennis over het vak extra
waardevol, zowel voor wie het ambacht wil leren als voor wie de cultuurhistorische waarde
ervan wil begrijpen.
Kernfeiten Touwslager / Touwslagerij
Er bestaat geen formele opleiding tot touwslager in Nederland
Het vak wordt van oudsher geleerd via familie, praktijkervaring of zelfstudie
Touwslagerij Steenbergen in Gorssel is een van de laatste traditionele touwslagerijen
van Nederland
Deze touwslagerij heeft een eigen museum met tools, machines en producten
De kerntechniek van het vak heet 'slaan': het ineendraaien van garens tot touw
Van oudsher werd vooral hennep gebruikt als vezelmateriaal voor touw
Crafts Council Nederland brengt ambachtelijke makers zoals touwslagers in kaart
Een mbo-opleiding gericht op handvaardigheid kan als indirecte basis dienen
Het vak is nauw verwant aan de zeilmakerij, een ander bedreigd maritiem ambacht
Slechts een klein aantal touwslagers in Nederland beoefent het vak nog op traditionele
wijze
Begrippenlijst
Begrip Uitleg
Touwslager Vakman of -vrouw die touw en lijnen vervaardigt
door vezels of garens machinaal of handmatig
ineen te draaien (slaan).
Touwslagerij Werkplaats of bedrijf waar touw wordt vervaardigd,
vaak herkenbaar aan een langgerekte baan waar
het touw gedraaid wordt.
Slaan De kerntechniek van het touwslagersvak: het
ineendraaien van garens tot strengen en strengen
tot touw.
Garen De dunne vezeldraad die als basismateriaal dient
voordat het tot touw wordt gedraaid.
Pagina 1 van 16
,Touwslager: Ambacht van de Touwslagerij Stuvia
Begrip Uitleg
Streng Een tussenstap in het touwslagproces: meerdere
garens die samen gedraaid zijn tot een dikkere
draad.
Hennep Van oudsher een veelgebruikte natuurlijke vezel
voor touw, later deels vervangen door synthetische
materialen.
Touwbaan De lange, rechte werkruimte waarin traditioneel
touw werd geslagen, kenmerkend voor historische
touwslagerijen.
Crafts Council Nederland Organisatie die ambachtelijke makers, waaronder
touwslagers, in kaart brengt en zichtbaar maakt.
MBO handvaardigheid Een breder mbo-traject gericht op praktische
vaardigheden, dat als indirecte basis kan dienen
voor wie touwslager wil worden.
Zelfstudie/leren van familie De meest gangbare manier waarop het
touwslagersvak van oudsher wordt overgedragen,
vaak binnen families.
1. Het ambacht van touwslager
1.1 Wat doet een touwslager?
• Een touwslager vervaardigt touw en lijnen door vezels of garens ineen te draaien tot
sterke, bruikbare touwen.
• Historisch gezien was touw onmisbaar voor de scheepvaart, landbouw en talloze
andere toepassingen.
• Moderne touwslagers combineren soms traditionele technieken met hedendaagse
materialen en machines.
1.2 De historische betekenis van het vak
• Touwslagerijen waren van oudsher te vinden in vrijwel elke havenstad vanwege de
vraag vanuit de scheepvaart.
• De lange, rechte touwbanen die nodig waren om touw te slaan, waren kenmerkend
voor het stadsbeeld van havensteden.
• Met de opkomst van industriële productie en synthetische materialen is het
traditionele ambacht sterk gekrompen.
2. Waarom er geen formele opleiding bestaat
2.1 De huidige situatie
• Er is geen landelijke, formele opleiding of trainingsprogramma voor het
touwslagersvak.
• Het beroep wordt daardoor vrijwel volledig in de praktijk geleerd, vaak binnen
families.
Pagina 2 van 16
, Touwslager: Ambacht van de Touwslagerij Stuvia
• Er bestaat ook geen specifieke branchevereniging die uitsluitend gericht is op het
behoud van dit ambacht.
2.2 Gevolgen voor het voortbestaan van het vak
• Het ontbreken van een opleiding maakt het lastig voor nieuwe generaties om het vak
te leren.
• Kennis en vaardigheden dreigen verloren te gaan wanneer er geen opvolgers zijn
binnen bestaande bedrijven.
• Musea en initiatieven zoals Touwslagerij Steenbergen spelen een belangrijke rol in
het behoud van kennis over het ambacht.
3. De techniek van het touwslaan
3.1 Van garen tot touw
• Het proces begint met dunne garens, die vervolgens tot strengen worden gedraaid.
• Meerdere strengen worden vervolgens samen geslagen tot het uiteindelijke touw.
• De richting en spanning tijdens het slaan bepalen de sterkte en eigenschappen van
het touw.
3.2 Gereedschap en machines
• Traditioneel gebeurde het slaan op een lange touwbaan met eenvoudige
mechanische hulpmiddelen.
• Moderne touwslagerijen gebruiken soms machines om het proces te versnellen, met
behoud van ambachtelijke kennis.
• Handmatige technieken blijven belangrijk voor maatwerk en historische
reconstructies.
4. Materialen in de touwslagerij
4.1 Traditionele vezels
• Hennep was van oudsher de meest gebruikte vezel voor touw vanwege de sterkte en
beschikbaarheid.
• Andere natuurlijke vezels, zoals manilla en sisal, werden ook toegepast afhankelijk
van de toepassing.
• Natuurlijke vezels hebben elk hun eigen eigenschappen op het gebied van sterkte,
rek en gewicht.
4.2 Moderne materialen
• Synthetische vezels zoals nylon en polypropyleen hebben natuurlijke materialen
grotendeels vervangen in de industrie.
• Traditionele touwslagers werken vaak nog met natuurlijke vezels voor historisch en
ambachtelijk werk.
• De keuze van materiaal hangt af van de toepassing: decoratief, functioneel of
historisch verantwoord.
Pagina 3 van 16
Touwslager: Ambacht van de Touwslagerij
Deze samenvatting behandelt het ambacht van touwslager in Nederland, een vak dat van
oudsher onlosmakelijk verbonden is met de scheepvaart en de zeilmakerij, maar
tegenwoordig door slechts een handvol vakmensen in ere wordt gehouden. Er bestaat geen
formele opleiding tot touwslager: het vak wordt van oudsher geleerd door praktische
ervaring, vaak binnen families of via zelfstudie.
Dit document behandelt de geschiedenis en werkwijze van het touwslagersvak, het
ontbreken van een formele opleiding, de huidige stand van de sector in Nederland, de
techniek van het slaan van touw, en de rol van organisaties zoals Crafts Council Nederland
bij het zichtbaar maken van dit zeldzame ambacht. Aangevuld met begrippen, een
stappenplan, praktijkcasussen en oefenvragen.
Touwslagerij is een van de meest bedreigde ambachten van Nederland: waar ooit in vrijwel
elke havenstad een touwslagerij te vinden was, resteren nu nog maar enkele bedrijven die
het vak op traditionele, handmatige wijze uitoefenen. Dit maakt kennis over het vak extra
waardevol, zowel voor wie het ambacht wil leren als voor wie de cultuurhistorische waarde
ervan wil begrijpen.
Kernfeiten Touwslager / Touwslagerij
Er bestaat geen formele opleiding tot touwslager in Nederland
Het vak wordt van oudsher geleerd via familie, praktijkervaring of zelfstudie
Touwslagerij Steenbergen in Gorssel is een van de laatste traditionele touwslagerijen
van Nederland
Deze touwslagerij heeft een eigen museum met tools, machines en producten
De kerntechniek van het vak heet 'slaan': het ineendraaien van garens tot touw
Van oudsher werd vooral hennep gebruikt als vezelmateriaal voor touw
Crafts Council Nederland brengt ambachtelijke makers zoals touwslagers in kaart
Een mbo-opleiding gericht op handvaardigheid kan als indirecte basis dienen
Het vak is nauw verwant aan de zeilmakerij, een ander bedreigd maritiem ambacht
Slechts een klein aantal touwslagers in Nederland beoefent het vak nog op traditionele
wijze
Begrippenlijst
Begrip Uitleg
Touwslager Vakman of -vrouw die touw en lijnen vervaardigt
door vezels of garens machinaal of handmatig
ineen te draaien (slaan).
Touwslagerij Werkplaats of bedrijf waar touw wordt vervaardigd,
vaak herkenbaar aan een langgerekte baan waar
het touw gedraaid wordt.
Slaan De kerntechniek van het touwslagersvak: het
ineendraaien van garens tot strengen en strengen
tot touw.
Garen De dunne vezeldraad die als basismateriaal dient
voordat het tot touw wordt gedraaid.
Pagina 1 van 16
,Touwslager: Ambacht van de Touwslagerij Stuvia
Begrip Uitleg
Streng Een tussenstap in het touwslagproces: meerdere
garens die samen gedraaid zijn tot een dikkere
draad.
Hennep Van oudsher een veelgebruikte natuurlijke vezel
voor touw, later deels vervangen door synthetische
materialen.
Touwbaan De lange, rechte werkruimte waarin traditioneel
touw werd geslagen, kenmerkend voor historische
touwslagerijen.
Crafts Council Nederland Organisatie die ambachtelijke makers, waaronder
touwslagers, in kaart brengt en zichtbaar maakt.
MBO handvaardigheid Een breder mbo-traject gericht op praktische
vaardigheden, dat als indirecte basis kan dienen
voor wie touwslager wil worden.
Zelfstudie/leren van familie De meest gangbare manier waarop het
touwslagersvak van oudsher wordt overgedragen,
vaak binnen families.
1. Het ambacht van touwslager
1.1 Wat doet een touwslager?
• Een touwslager vervaardigt touw en lijnen door vezels of garens ineen te draaien tot
sterke, bruikbare touwen.
• Historisch gezien was touw onmisbaar voor de scheepvaart, landbouw en talloze
andere toepassingen.
• Moderne touwslagers combineren soms traditionele technieken met hedendaagse
materialen en machines.
1.2 De historische betekenis van het vak
• Touwslagerijen waren van oudsher te vinden in vrijwel elke havenstad vanwege de
vraag vanuit de scheepvaart.
• De lange, rechte touwbanen die nodig waren om touw te slaan, waren kenmerkend
voor het stadsbeeld van havensteden.
• Met de opkomst van industriële productie en synthetische materialen is het
traditionele ambacht sterk gekrompen.
2. Waarom er geen formele opleiding bestaat
2.1 De huidige situatie
• Er is geen landelijke, formele opleiding of trainingsprogramma voor het
touwslagersvak.
• Het beroep wordt daardoor vrijwel volledig in de praktijk geleerd, vaak binnen
families.
Pagina 2 van 16
, Touwslager: Ambacht van de Touwslagerij Stuvia
• Er bestaat ook geen specifieke branchevereniging die uitsluitend gericht is op het
behoud van dit ambacht.
2.2 Gevolgen voor het voortbestaan van het vak
• Het ontbreken van een opleiding maakt het lastig voor nieuwe generaties om het vak
te leren.
• Kennis en vaardigheden dreigen verloren te gaan wanneer er geen opvolgers zijn
binnen bestaande bedrijven.
• Musea en initiatieven zoals Touwslagerij Steenbergen spelen een belangrijke rol in
het behoud van kennis over het ambacht.
3. De techniek van het touwslaan
3.1 Van garen tot touw
• Het proces begint met dunne garens, die vervolgens tot strengen worden gedraaid.
• Meerdere strengen worden vervolgens samen geslagen tot het uiteindelijke touw.
• De richting en spanning tijdens het slaan bepalen de sterkte en eigenschappen van
het touw.
3.2 Gereedschap en machines
• Traditioneel gebeurde het slaan op een lange touwbaan met eenvoudige
mechanische hulpmiddelen.
• Moderne touwslagerijen gebruiken soms machines om het proces te versnellen, met
behoud van ambachtelijke kennis.
• Handmatige technieken blijven belangrijk voor maatwerk en historische
reconstructies.
4. Materialen in de touwslagerij
4.1 Traditionele vezels
• Hennep was van oudsher de meest gebruikte vezel voor touw vanwege de sterkte en
beschikbaarheid.
• Andere natuurlijke vezels, zoals manilla en sisal, werden ook toegepast afhankelijk
van de toepassing.
• Natuurlijke vezels hebben elk hun eigen eigenschappen op het gebied van sterkte,
rek en gewicht.
4.2 Moderne materialen
• Synthetische vezels zoals nylon en polypropyleen hebben natuurlijke materialen
grotendeels vervangen in de industrie.
• Traditionele touwslagers werken vaak nog met natuurlijke vezels voor historisch en
ambachtelijk werk.
• De keuze van materiaal hangt af van de toepassing: decoratief, functioneel of
historisch verantwoord.
Pagina 3 van 16
