Samenvatting gezinsondersteuning

Legitimering van opvoedingsondersteuning
Historische context
Vroeger
 Viertal brede periodes.
 Evoluties volgen elkaar niet strikt op.

De liberale nachtwakerstaat
 Begin 19de eeuw moralistische periode = morele & religieuze beweegredenen
geïntervenieerd in de gezinnen.
 Patriarchale, burgerlijke kostwinnersgezinnen (=traditioneel gezin) is de norm.
 Feminisering v. opvoedingstaken:
o = moeder staat in voor de opvoeding v. kinderen.
 Decontextualisering & culpabilisering v. moeders:
o Decontextualisering = weinig aandacht voor de context (bv. slechte
levensomstandigheden), er is een context waar het sneller mis kan gaan 
die wordt vergeten.
o Culpabilisering = schuld wordt bij moeders gelegd wanneer de opvoeding
verkeerd loopt.
 Filantropie: focus op moeder- & kindzorg:
o Enige vorm v. OO.
o Kleine initiatieven die zich richten op moeders/kinderen.
o Bv. zuigelingen-raadplegingen, melkkeukens, bewaarscholen.
o Beperkt.
 Staat/overheid bemoeit zich niet veel, opvoeding is verantwoordelijkheid v. de
gezinnen.

Gerationaliseerde overheidsinmenging
 Tweede helft v. 19de eeuw.
 Eugenetica & statistiek als legitimering voor preventie:
o Eugenetica:
 = onderzoek naar wat de beste genen zijn voor een populatie.
 Hoe kunnen we ervoor zorgen dat onze populatie de beste wordt?
 Institutionalisering & pedagogisering (kinderwetten 1901):
o Institutionalisering = vanuit de overheid meer voorzieningen waar kinderen
voor een stuk worden opgevoed (bv. scholen, instellingen, …).
o Kinderwetten gaan kinderen beschermen (bv. wet tegen kinderarbeid,
leerplicht, …).
 Kinderen als kapitaal, de toekomst:
o Nadenken over populatie, wie daarin moet leven & deze draaiend moet
houden  kinderen zijn toekomst v. maatschappij  kinderen moeten zo
goed mogelijk zijn.
 Ouders = verantwoordelijk (kind & maatschappij):
o Kinderen moet een mooi traject afleggen  ouders zijn op dat moment
verantwoordelijk voor de samenleving als geheel + welzijn v. hun kind.



1

,Sociaaldemocratische welvaarstaat
 Wederopbouw economisch leven na oorlog  uitbouw sociale zekerheid.
 Welvaart  welzijn:
o Welvaart = maatschappij moet goed zijn.
o Welzijn = individuele persoon moet zich goed voelen.
 “Verzorgingsstaat” & “interventiestaat”:
o Verzorgingsstaat = periode v. bloei & welvaart, overheid gaat zorg dragen
voor individuen.
o Interventiestaat = overheid gaat tussenkomen, gaat zich moeien.
 Detraditionalisering & morele vrijheid:
o Detraditionalisering = weg v. het traditionele, afstappen v. clichés, iedereen
mag een beetje meer kiezen wat er beter aansluit bij eigen
gezin/persoonlijkheid.
o Morele vrijheid = eigen keuzes maken rond opvoeding.
 Geloof in maakbaarheid:
o = door vrijheid & persoonlijke ontwikkeling kunnen we personen ook
vormen/maken/kneden naar wat we willen.
 Keuzevrijheid & verantwoordelijkheid:
o Vrijheid = op eigen manier aanpakken om ervoor te zorgen dat eigen welzijn
goed is.
 Herculpabilisering v. ouders:
o Ouders hebben meer vrijheid om kinderen te vormen zoals ze willen  grote
verantwoordelijkheid want als ouders kinderen kunnen vormen, kunnen ze de
kinderen ook verkeerd vormen.

De opkomst van het neo liberalisme
 1980, economische crisis.
 Verzorgingsstaat  sociale investeringsstaat:
o Periode v. economische crisis: geen geld meer  overheid kan niet meer
instaan voor de zorg v. iedereen.
 Activerend discours + nadruk op preventie als legitimering:
o Activerend discours:
 Discours = beleid dat gevoerd wordt.
 = ouders activeren om zo weinig mogelijk problemen te laten
ontstaan.
o Preventie = op voorhand ervoor zorgen dat er zo weinig mogelijk problemen
ontstaan.
 Terug naar de nachtwakersstaat? Arbeidsmarkt & sociale orde:
o Staat houdt toezicht & grijpt in voor sociale orde (bv. politie)?
o Gaat niet investeren in ondersteuning.
 21 eeuw: responsabilisering v. ouders:
ste

o “Ouders vormen om hun kinderen succesvol op te voeden”, “geloof in
maakbaarheid”.




2

,En nu?
 Terugkerend:
o Ouders = steeds unieke & centrale opvoedingsverantwoordelijken.
o Individualisering v. sociale problemen.
 Vandaag:
o Veel aandacht voor OO (bv. boeken, websites, sociale media, …).
o Een breuk met het verleden? Gedeelde opvoedingsverantwoordelijkheid?
 Ouders niet altijd verantwoordelijk, maatschappij deelt een stuk de
verantwoordelijkheid a& gaat hiermee in ondersteunen.

Aandacht voor opvoedingsonzekerheid
 Opvoeding is moeilijk & complex  onzekerheid bij ouders.

Tendensen
 Verdwijnen v. sociale netwerken:
o Vroeger: iedereen woonden rond de kerktoren, familie was altijd in de buurt,
adviezen bij familie/pastoor/juf  1 gemeenschappelijk/sociaal netwerk waar
men terecht kon (soms ongewild).
o Nu: verder v. familie wonen.
o Kanttekening: informele sociale netwerken niet zozeer verdunnen, wel
veranderen + aangevuld met nieuwe, meer open sociale netwerken.
 Detraditionalisering:
o Dominante denkkaders & hiërarchische opvoedingspatronen vervagen.
o Uiteenlopende opvattingen & grotere variëteit in gezinsvormen.
o Gemis aan houvast: niet meer steunen op traditie v. vaste normen &
waarden.
o Bevelshouding  onderhandelingshouding.
o Individuele verlangens & behoeften meer op voorgrond & bepalen handelen.
 Groeiend bewustzijn:
o ‘Gemoderniseerd ouderschap’.
o Komst anticonceptiemiddelen: ouder worden is een bewuste keuze.
o Veel waarde aan kwaliteiten & ontwikkelingsomgeving v. kinderen 
behoefte aan informatie is groot.
 Naar buiten treden met opvoedingsvragen & -onzekerheid:
o Doorbreken v. taboes.
o Onder invloed v. de media.

Invloeden vanuit de tijdsgeest
 Druk om als ouder te professionaliseren:
o Ouders krijgen het gevoel dat ze hun kind moeten opvoeden als een
professional.
o Door veelheid aan informatie, boeken, cursussen, …
 Abnormaal verhoogd risicobesef & vertaling naar preventie:
o We hebben als maatschappij een groot besef v. alle risico’s die er zijn & meer
beseffen dat het niet altijd perfect moet zijn.

3

, Opvoedingsonzekerheid, een probleem?
 Actuele aandacht voor opvoedingsonzekerheid + maatschappelijke tendensen 
overheidsbeleid met bekommernis voor impact kind, gezin & samenleving.
 Ouders zijn niet uitsluitend het probleem.
 Probleem v. alle tijden.
 Uiting v. intentie om een zo goed mogelijke opvoeding v. kinderen te verzekeren.
 Socialisatieproces: niet alleen wisselwerking tussen ouders & kinderen + ook buiten
de context v. gezin.
 Gepaste sociale voorzieningen + preventieve interventies.
 Internationaal Verdrag voor de Rechten v. het Kind: belang v. het kind + recht
ondersteuning v. ouders.
 Door professionals gecreëerd?
 Gedeelde verantwoordelijkheid tussen private & publiek domein  klimaat creëren
waarin de ouders zo goed mogelijk kunnen opvoeden.

Het spanningsveld tussen opvoedingsondersteuning en preventie
 Ouders verdienen steun bij de opvoeding.
 Opvoeden = ouder + kind + context.
 Historisch: opvoedingstekort compenseren:
o Actueel  Internationaal Verdrag v. Rechten voor het Kind.
 Kinderen hebben rechten die we moeten vervullen &daaruit gaan we
opvoeden.
 OO = gedeelde verantwoordelijkheid.
o Belang: optimaliseren context & socialisatiemilieu.
 2 groepen ter legitimering v. opvoedingsondersteuning:
o Antwoord op vragen & noden v. ouders (empowerment).
o Preventie v. gedragsproblemen bij kinderen & jongeren (preventie).
 Koepelbegrip: allerlei vormen v. ondersteuning bij opvoeden.
 Stijgende instroom in Bijzondere Jeugdzorg:
o Decreet Opvoedingsondersteuning 2007.
o Preventie v. hulpverlenende tussenkomsten.
o Oost-Vlaams preventieteam: praktijk gescheiden houden v. zowel
hulpverlening als preventie  basisrecht v. elke ouder, structurele inbedding
in maatschappelijke dienstverlening.




4